دکتر رضا سعیدی فیروزآبادی – در دهههای اخیر، جمهوری اسلامی همواره در معرض فشارها، تهدیدها و گاه حملات مستقیم یا غیرمستقیم از سوی قدرتهای خارجی، بویژه ایالات متحده آمریکا و اسرائیل، قرار داشته است. این واقعیت، اگرچه بر معادلات سیاسی و امنیتی کشور تأثیر گذاشته، اما یک حقیقت بنیادین را تغییر نداده است: سرنوشت ملت ایران را در نهایت نه قدرتهای خارجی، بلکه خود مردم ایران تعیین خواهند کرد.
تجربهی تاریخی ایران نشان میدهد که تحولات عمیق و ماندگار، همواره از درون جامعه و بر بستر ارادهی جمعی مردم شکل گرفته است. از جنبش مشروطه تا ملی شدن صنعت نفت و تحولات بعدی، این نیروی اجتماعی و خواست عمومی بوده که مسیر تاریخ را تغییر داده است، نه مداخلات خارجی. حتی در مواردی که قدرتهای بیرونی تلاش کردهاند روندها را هدایت یا منحرف کنند، در بلندمدت این ارادهی ملی بوده که خود را تحمیل کرده است.
حملات نظامی یا فشارهای خارجی، هرچند میتوانند زیرساختها را تخریب کنند یا شرایط را پیچیدهتر سازند، اما قادر نیستند مشروعیت سیاسی پایدار ایجاد کنند یا هویت ملی را بازتعریف نمایند. چنین فشارهایی اغلب به تقویت حس ملیگرایی، افزایش بیاعتمادی به نیروهای خارجی و برجسته شدن ضرورت اتکا به ظرفیتهای داخلی میانجامد. به همین دلیل، هرگونه تغییر واقعی در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران، تنها زمانی پایدار و مشروع خواهد بود که از دل جامعه و با مشارکت مردم شکل گیرد.
در این میان، مبارزات ایرانیان نقشی کلیدی ایفا میکنند. مبارزات مدنی ــ اعم از کنشهای مسالمتآمیز، فعالیتهای فرهنگی، مطالبهگری اجتماعی و تلاش برای آگاهیبخشی ــ ابزارهایی هستند که به مردم امکان میدهند بدون ورود به چرخهی خشونت، خواستههای خود را بیان و پیگیری کنند. تجربهی کشورهای مختلف نشان داده است که تغییرات مبتنی بر کنش مدنی، اگرچه ممکن است زمانبر باشد، اما از پایداری و مشروعیت بیشتری برخوردار است.
جامعهی ایران، با پیشینهای غنی از فرهنگ، اندیشه و «خرد جمعی»، ظرفیت بالایی برای بازاندیشی و اصلاح درونی دارد. آنچه این مسیر را تعیین میکند، نه بمب و تحریم، بلکه سطح آگاهی عمومی، انسجام اجتماعی و توانایی شکلگیری گفتمانهای بدیل در درون جامعه است. در چنین شرایطی، نقش نخبگان، روشنفکران و کنشگران مدنی در هدایت افکار عمومی و ایجاد پل میان مطالبات مردم و ساختارهای قدرت، اهمیتی دوچندان مییابد.
در نهایت، باید تأکید کرد که استقلال واقعی یک ملت، تنها در نبود سلطهی خارجی خلاصه نمیشود، بلکه در توانایی آن ملت برای تعیین مسیر خود بر اساس اراده و خرد جمعیاش معنا پیدا میکند. ملت ایران، با تکیه بر تجربهی تاریخی و ظرفیتهای فرهنگی خود، این امکان را دارد که آیندهاش را از مسیر مبارزات مدنی و کنش آگاهانه رقم بزند؛ مسیری که اگرچه دشوار است، اما پایدارترین و مشروعترین راه برای تحقق تغییرات بنیادین به شمار میآید.
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
