با گذشت هشت هفته از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی و با گذشت بیش از دو هفته از اعلام آتشبس همچنان تنگه هرمز بسته است و حملونقل دریایی کالا از این تنکه به کُندی انجام میشود. این روند عرضه جهانی سوخت و فرآوردههای نفتی از جمله کود و آلومینیوم را با اختلال جدی روبرو کرده است.
با بستهشدن تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی با بزرگترین شوک عرضه در دههای گذشته روبرو و روزانه بیش از ۱۲ میلیون بشکه نفت، معادل ۱۲ درصد تقاضای جهان، از بازار حذف شده است.
کمیسیون اروپا روز گذشته در واکنش به اختلال بیسابقه در زنجیره تأمین انرژی ناشی از جنگ در خاورمیانه و بستهشدن تنگه هرمز، بسته اضطراری «شتاب اروپا» را رونمایی کرد. بهعقیده بسیاری از تحلیلگران این بسته نمیتواند بهعنوان راهکاری برای حل بحران سوخت عمل کند و تنها اقدامی برای کاهش شرایطی است که برخی تحلیلگران آن را «فاجعه کمبود سوخت» در اروپا خواندهاند.
این بسته در حالی رونمایی شده که براساس دادههای رسمی، اتحادیه اروپا از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه و طی هشت هفته گذشته ۲۴ میلیارد یورو هزینه اضافه برای واردات انرژی پرداخت کرده، بدون اینکه حتی یک واحد انرژی اضافی دریافت کند. این رقم بهمعنای پرداخت روزانه بیش از ۵۸۷ میلیون دلار تنها برای جبران گرانی قیمتهاست.
این بسته که به زودی در نشست غیررسمی سران اتحادیه اروپا در قبرس مورد بحث قرار میگیرد، تمرکز ویژهای بر «بحران قریبالوقوع سوخت جت» دارد. کمیسر انرژی اتحادیه اروپا هشدار داد که قیمت سوخت جت در اروپا از زمان آغاز جنگ بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته و به دو برابر سطح قبل رسیده است.
کمیسیون اروپا اعلام کرد که جنگ در خاورمیانه ۲۴ میلیارد یورو به هزینههای واردات سوخت اتحادیه اروپا اضافه کرده است. این افزایش هزینه در حالی رخ میدهد که کشورهای اروپایی با بحران انرژی و افزایش قیمت حاملهای سوخت دست و پنجه نرم میکنند.
همچنان خبرگزاری «رویترز» گزارش داده که تقاضا برای سیستمهای خورشیدی پشت بام در سراسر اروپا پس از آغاز جنگ ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
بر اساس این گزارش خانوارهای اروپایی برای جلوگیری از افزایش قیمت برق و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی به این فناوری روی آوردهاند. «رویترز» تأکید کرده که شهروندان اروپایی به دنبال راهکارهای جایگزین برای تأمین انرژی مورد نیاز خود هستند.
هولگر شمیدینگ، اقتصاددان ارشد بانک برنبرگ، به رویترز گفته که «رکود تورمی در قاره اروپا تا سه ماه پس از پایان جنگ ادامه خواهد داشت.»
این اقتصاددان افزود که آثار بحران کمبود و افزایش قیمت سوخت بر اقتصاد اروپا پایدار خواهد بود و حتی پس از توقف درگیریها نیز ماهها طول میکشد تا اقتصاد به حالت عادی بازگردد.
همچنین با تداوم بحران انرژی و سوخت در جهان به علت بسته بودن تنگه هرمز و کاهش عرضه جهانی سوخت برخی شرکتهای هواپیمایی ناچار به لغو گسترده پروازهای خود شدند.
شرکت هواپیمایی لوفتهانزا ۲۰ هزار پرواز کوتاهبرد را لغو و تعدادی از هواپیماهای کمبازده خود را بازنشسته کرده است.
شرکت هواپیمایی اسکاندیناوی (SAS) اعلام کرد که در پی افزایش چشمگیر و مستمر قیمت سوخت هواپیما، مجبور به لغو یک هزار پرواز برنامهریزی شده خود در طول ماه آوریل شده است. همچنین ایر فرانس-کیالام هم جریمه ۱۰۰ یورویی برای بلیتهای پروازهای طولانی وضع کرده است.
آمارها نشان میدهد طی ۵۲ روز گذشته حدود ۶۲۴ میلیون بشکه نفت از بازار حذف شده است. با این حال انسداد در تنگه هرمز علاوه بر نفت، عرضه گاز طبیعی را نیز با چالش روبرو کرده است. حدود یکپنجم تولید LNG جهان، عمدتاً در قطر، دچار اختلال شده و پالایشگاههای خاورمیانه نیز با کاهش تولید، باعث کمبود سوخت در آفریقا، اروپا و آسیا شدهاند.
از سوی دیگر صادرات سوخت جت از خلیج فارس در ماه مارس ۸۰ درصد کاهش یافت و از ۶۰۵ هزار بشکه در روز به ۱۲۷ هزار بشکه در روز رسیده است. کویت، دومین تأمینکننده بزرگ سوخت جت در جهان، ۹۷ درصد کاهش عرضه داشت. بهطور کلی سهم خلیج فارس از تأمین سوخت جت جهانی از ۳۲ درصد قبل از جنگ به ۳/۷ درصد در آوریل رسیده است
همچنین عرضه فرآوردههای پالایشی و حتی کودهای شیمیایی، که کشورهای حاشیه خلیج فارس سهم عمده تأمین این محصولات در بازارهای جهانی را دارند، مختل شده که نشاندهنده آسیبپذیری بیشتر ساختار پیچیده امروز انرژی است.
در همین رابطه الکساندر دی کرو، رئیس برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)، روز پنجشنبه سوم اردیبهشت ۱۴۰۵ هشدار داد که پیامدهای ناشی از جنگ در خاورمیانه، از جمله اختلال در تأمین سوخت و کودهای شیمیایی درست همزمان با فصل کشت، بیش از ۳۰ میلیون نفر را به دامنه فقر خواهد کشاند.
رئیس برنامه توسعه سازمان ملل متحد با اعلام اینکه «این وضعیت تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و معیشت کشاورزان در مناطق آسیبپذیر است» تأکید کرد که کمبود کودهای شیمیایی که با مسدود شدن کشتیهای باری در تنگه هرمز تشدید شده، هماکنون بهرهوری کشاورزی را کاهش داده است.
همچنین شرکتهای تولیدی و خدماتی زیادی هشدار دادهاند که جنگ در خاورمیانه باعث افزایش هزینهها، اختلال در زنجیره تأمین و کاهش اعتماد مصرفکنندگان شده و چشمانداز مالی آنها را تضعیف کرده است. شرکت «آکزو نوبل» که رنگهای شیمیایی تولید میکند اعلام کرده هزینه مواد اولیهاش بهطور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
خبرگزاری «رویترز» نیز گزارش داده که از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی، از نهم اسفندماه ۱۴۰۴ تاکنون، ۲۱ شرکت بزرگ تولیدی و خدماتی در جهان پیشبینیهای مالی خود را کاهش داده یا پس گرفتهاند، ۳۲ شرکت از افزایش قیمتها خبر دادهاند و ۳۱ شرکت نسبت به تأثیر منفی جنگ هشدار دادهاند.
