حنیف حیدرنژاد — کامبیز غفوری، روزنامهنگار، در برنامه خود با عنوان «عصرانه» گفتوگویی با علی صفوی، از مسئولان بخش سیاسی سازمان مجاهدین خلق، انجام میدهد. موضوع برنامه این است: «چرا مجاهدین به عراق رفتند؟ چه در اختیار صدام گذاشتند و چه از او گرفتند؟ چرا شایع است که آنان در دور زدن تحریمهای نفتی عراق در دوران صدام کمک کردند؟»
غفوری در توضیح معرفی این برنامه، آن را «گفتوگویی صریح و بیپرده» توصیف میکند.
این مقاله تلاش دارد این گفتوگو را از دو منظر بررسی کند: نخست، به لحاظ محتوایی مشخص کند چرا سخنان علی صفوی دروغ است؛ دوم، سطح این گفتوگو را از نظر ژورنالیستی ارزیابی کند. مسئله فقط «اتهام»های مطرح شده بر علیه مجاهدین نیست، بلکه وجود اسناد و گفتوگوهایی است که در آنها خود رهبران مجاهدین دربارهی دریافت سلاح، تجهیزات، نفت و هماهنگی عملیاتی با عراق صحبت میکنند.
موضوعات گفتوگو
برنامه ۹۰ دقیقه است. غفوری در مجموع هفت موضوع را مطرح میکند. علی صفوی بهطور متوسط دربارهی هر پرسش ۵ دقیقه و در یک مورد ۸ دقیقه صحبت میکند. تقریبا دربارهی همه موضوعات، به اسنادی که از قبل آماده کرده اشاره میکند و آنها را جلوی دوربین به بینندگان نشان میدهد. کامبیز غفوری نیز در دو مورد، به درخواست مهمان، فیلمهای کوتاهی را در میانهی توضیحات او پخش میکند.
پاسخهای علی صفوی اغلب ارتباط مستقیمی با پرسشهای مطرحشده ندارند. مجری برنامه نیز او را درباره پاسخها به چالش نمیکشد یا دربارهی راستیآزمایی اسناد ارایهشده پرسشی مطرح نمیکند.
تیتر پرسشها و پاسخهای مطرحشده (نقل به مضمون)، همراه با نگاهی به روند پیشبرد گفتوگو
غفوری: دربارهی همکاری با عراق و حمایت از ارتش آن کشور در حمله به خاک ایران و شباهت آن با آنچه امروز در جریان است توضیح دهید. اگر امروز این حمله را محکوم میکنید، پس چرا در عراق برای حمله به خاک ایران همکاری کردید؟ ۶:۳۰ تا ۱۲:۳۰
پخش فیلمی که خود مجاهدین ارایه کردهاند: ۱۳:۳۰ تا ۱۴:۴۵
ادامه سؤال: صدام از رفتن شما به عراق استقبال کرد؛ شما چه چیزی در اختیار عراق گذاشتید که آنها پذیرفتند شما به آنجا بروید؟
صفوی، بدون آنکه به سؤال پاسخ دهد، بحث قبلی را ادامه میدهد و مجموعهای از اسناد نشریهی مجاهد را در تأیید گفتههای خود نشان میدهد. ۱۶:۰۰ تا ۲۸:۳۰
در پایان این بخش، صفوی از غفوری میخواهد فیلم کوتاهی از سخنان مسعود رجوی پیش از پرواز از پاریس به عراق در خرداد ۱۳۶۵ پخش کند. ۲۹:۰۰ تا ۳۰:۴۵
غفوری: مجاهدین را متهم میکنند که بازوی فارسیزبان ارتش عراق بودند.
صفوی: اینکه مجاهدین مشخصات و مختصات اهدافی در ایران را میدادند تا ارتش عراق آنها را هدف قرار دهد، از آن «دروغهای گوبلزی» است. ۳۱:۳۰ تا ۳۷:۴۵
غفوری: میگویند عراق به شما سلاح و پول میداد؟
صفوی: کاغذهایی را که جلویش بود کنار میگذارد و برگههای جدیدی زیر دست خود میگذارد و ادامه میدهد: مجاهدین یکه و تنها و بدون هیچگونه حمایت خارجی توانستند هزینهی همه سلاحها، تأسیسات و پوشاک خود را تأمین کنند. چطور؟ با کمک هوادارانشان. ۳۸:۰۰ تا ۴۲:۰۰
غفوری: اما هزینهها ارقام سنگینی بوده؛ یعنی با این کمکها این هزینهها تأمین میشده؟
صفوی: ما حتی یک دلار از هیچ کشوری کمک نگرفتیم. تسلیحات ما از غنایمی بود که از ارتش رژیم به دست میآوردیم. البته بخشی از تجهیزات را نیز از عراق میخریدیم؛ سپس فهرستی را از روی نشریه مجاهد اعلام میکند. ما حتی پول آب و برق را هم میپرداختیم. ۴۲:۴۰ تا ۴۸:۰۰
غفوری: اولین بار است این اطلاعات را میشنوم. آیا تلاش کردید در برابر کمپین شیطانسازی که حکومت علیه شما راه انداخته، در رسانههای خودتان توضیح بدهید؟ [کمپین «شیطانسازی رژیم» ادبیاتی است که مجاهدین از آن استفاده میکنند.]
صفوی: ما تحت شدیدترین سانسور قرن بودیم. (خود را قربانی نشان دادن / مظلومنمایی) به دلیل اغراض سیاسی دولتهای استعماری، روی حقایقی که ما میگوییم خاک پاشیدهاند. ۴۸:۴۵ تا ۵۳:۴۵
توضیح: این ادعاها در حالی مطرح میشود که مجاهدین از همان آغاز مبارزهی مسلحانه در خرداد ۱۳۶۰، از طریق رادیو برنامه پخش میکردند. ابتدا از فرستنده رادیویی حزب دموکرات کردستان ایران استفاده میکردند و سپس فرستندهی مستقل خود را راهاندازی کردند. مدتی بعد، ایستگاه رادیویی بغداد برنامههای آنان را روی موج کوتاه و متوسط پخش میکرد. چند سال بعد نیز برنامهی تلویزیونی «سیمای آزادی» را از عراق پخش کردند که بعدها با تلویزیون ماهوارهای تقویت شد. مجاهدین طی چهار دههی گذشته از امکانات گستردهی رسانهای برخوردار بودهاند؛ از رادیو و تلویزیون ماهوارهای گرفته تا دهها وبسایت، شبکههای اجتماعی، تجمعات سازمانیافته و تبلیغات در رسانههای جریان اصلی غربی.
در حالی که رهبران و مسئولان سازمان مجاهدین از مصاحبه با خبرنگاران مستقل خودداری میکنند، این سازمان با پرداخت پولهای هنگفت به تلویزیونها، روزنامهها و مجلههای بزرگ جریان اصلی در آمریکا و کشورهای اروپایی، مقالات، ویدئو کلیپهای تبلیغی و آگهیهای خود را منتشر میکند. با وجود همه اینها، علی صفوی از «سانسور قرن» علیه سازمان مجاهدین سخن میگوید.
غفوری: در شبکههای اجتماعی اتهام میزنند که دولت عراق بخشی از نفت فروشی خود را به مجاهدین میداد و مجاهدین آن را سرمایهگذاری میکردند.
صفوی: این بخشی از همان پروژه شیطانسازی علیه مجاهدین است که مزدوران پیشانیسیاه وزارت اطلاعات مطرح میکنند. همه اسناد دولت و ارتش سابق عراق در اختیار دولت جدید عراق و از آن طریق در اختیار رژیم ایران و نیز دولت آمریکا قرار داشت. اگر حتی یک برگ علیه ما وجود داشت، حتما آن را منتشر میکردند. ۵۳:۳۰ تا ۱:۳۰:۰۰
توضیح: صفوی استدلالی ظاهرا قابلقبول مطرح میکند، اما اینکه رژیم عراق یا آمریکا اسنادی علیه مجاهدین منتشر نکردهاند، الزاما به این معنا نیست که چنین مدارکی وجود نداشته یا ندارد. همزمان، صفوی اسنادی از سازمان سیا -سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA)- دربارهی بازدید کارشناسان سازمان ملل از قرارگاههای مجاهدین در عراق نشان میدهد و ترجمهی بخشی از آن را میخواند که در آن آمده است: «هیچ عراقیای را در آنجا ندیدند.» صفوی سپس نتیجه میگیرد: «ما در عراق بهمثابه دولت در دولت عمل میکردیم. کاملا مستقل بودیم.»
در ادامه، صفوی عملا هدایت گفتوگو را در دست میگیرد و چندین سند دیگر را که از پیش آماده کرده، نمایش میدهد. در یکی دو نوبت که غفوری میخواهد وارد صحبت او شود، صفوی حرفش را قطع میکند و ادامه میدهد: «حساب ما پاک است. دربارهی ما قلب حقیقت شده؛ این ما هستیم که باید دیگران را روی کرسی اتهام بنشانیم و سؤال کنیم که شما چه میکردید؟» صفوی تا آنجا دستش را در هدایت مسیر «گفتوگو» باز میبیند که حتی خاطرهای مربوط به اوایل دهه ۱۹۸۰ و دوران ریاستجمهوری ریگان را تعریف میکند.
غفوری: برخی سؤالهایی را که من داشتم، شما در خلال صحبتهایتان توضیح دادید. کتابها و اسنادی را که معرفی کردید، کجا میتوان پیدا کرد؟
صفوی دربارهی در دسترس بودن اسناد و کتابهای مجاهدین ادعا میکند که آنها در اختیار عموم قرار دارند و چند دقیقه پایانی را به تجلیل از مجاهدین و رهبری آن اختصاص میدهد. ۱:۲۰:۳۰ تا ۱:۲۸:۳۰
توضیح: مجاهدین آرشیو نشریهی «مجاهد» و دیگر نشریات خود را عمدا در اختیار عموم قرار نمیدهند و تنها بخشی از اسناد گزینشی در اینترنت در دسترس است. سازمان مجاهدین بسیاری از کتابها و مجموعه اسناد خود از زمان انقلاب به بعد، مانند نشریات «پیام خلق»، «مجاهد»، «انجمن دانشجویان مسلمان»، «ایرانزمین» و «مجله شورا» و حتی برخی مقالات و سرودهای خود را از وبسایتهایش حذف کرده است. غفوری دربارهی این موضوع پرسشی مطرح نمیکند.
سرود «سرکوچه کمینه، مجاهد پُرکینه» و سرود «نبرد با آمریکا» ـ که مرگ آمریکاییان را نوید میدادند ـ و همچنین مقالات نشریهی مجاهد در سالهای نخست انقلاب، بهخوبی نوع تفکر و مواضع مجاهدین را منعکس میکنند. با مطالعه آنها میتوان ماهیت ایدئولوژیک این سازمان را بهتر شناخت و تناقضهای آن را در حرف و عمل روشنتر دید.
بررسی محتوای گفتوگو
در بررسی محتوا، تمرکز نه بر همهی گفتههای مطرحشده، بلکه بر چند موضوع مشخص است.
فیلمهایی از گفتوگوهای مسعود رجوی و دیگر مسئولان مجاهدین با مقامات استخبارات (سازمان اطلاعات و امنیت عراق) و ارتش عراق وجود دارد که در آنها دربارهی موضوعات متعددی صحبت میشود.
این فیلمها که مخفیانه ضبط شده بودند، پس از سقوط صدام در یوتیوب (YouTube) در دسترس قرار گرفتند. این ویدئوها از سوی دستگاههای اطلاعاتی جمهوری اسلامی و نیز گروهی از جداشدگان سازمان مجاهدین ـ که با «انجمن نجات» وابسته به وزارت اطلاعات همکاری میکردند ـ در شبکههای اجتماعی منتشر میشد. در همینجا باید تأکید کرد که منبع انتشار یا انگیزه سیاسیِ پشت انتشار این فیلمها، تغییری در «سندیت» آنها در این مقاله ایجاد نمیکند. سازمان مجاهدین نیز هیچگاه آنها را جعلی اعلام نکرد.
پیش از آنکه این ویدئوها از اینترنت حذف شوند، متن برخی از آنها توسط «همنشین بهار» به نوشتار تبدیل شده بود. در اینجا با استفاده از همان متنها، تنها به برخی موضوعات اشاره میشود. گفتوگوهای انجامشده بسیار طولانی است و موضوعات متعددی را در بر میگیرد. بهصورت تیتروار میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- هماهنگیهای سیاسی
- هماهنگیهای اطلاعاتی ـ امنیتی
- هماهنگیهای نظامی ـ عملیاتی
- حلوفصل نیازهای مالی سازمان مجاهدین
- تحویل تسلیحات، تانک، نفربر و خودرو
- تحویل سلاحهای نیمهسنگین و سنگین و مهمات آنها
- نیازهای آموزشی (تانک، نفربر و خلبانی هلیکوپتر)
- حلوفصل قرارگاههای جدید و میدانهای مانور و تیراندازی
- تعمیر تجهیزات نظامی (تانک و خودروها) یا تهیه قطعات مورد نیاز
- بحث و تبادل نظر دربارهی موضوعات تاکتیکی و استراتژیک
- هماهنگی در مورد رها کردن برخی از جداشدگان در مرز ایران
- حلوفصل پاسپورت برای ورود و خروج نیروهای مجاهدین در کشورهای مختلف
در مطالعه این گفتوگوها میتوان دید که عراقیها با احترام با رجوی و مجاهدین برخورد میکنند. مجاهدین استقلال سیاسی ـ تشکیلاتی خود را حفظ کردهاند، اما این اسناد نشان میدهند که به زمین عراق، تسلیحات و مهمات، امکانات تبلیغی (ایستگاه رادیو و تلویزیون)، آموزش نظامی، انجام عملیات نظامی و کمکهای مالی عراق، وابسته هستند.
هم رجوی و هم طرفهای گفتوگوی او یکدیگر را «برادر» خطاب میکنند. طرف عراقی ابراز امیدواری میکند که روزی مجاهدین رژیم ایران را سرنگون کرده و روابط دو کشور به صلح و دوستی ختم شود. هر دو طرف بارها بر «همپیمانی استراتژیک» تأکید میکنند. عراق از کمک مجاهدین برای «سرکوب شورشهای داخلی» ـ در سال ۱۹۹۱ ـ سپاسگزاری میکند و تأکید دارد که مجاهدین را مانند یکی از «فرماندهیهای حزب بعث» میداند. روشن است که عراق به مجاهدین اعتماد دارد.
با وجود این، مشخص است که رؤسای سازمان اطلاعات و امنیت عراق نسبت به سرمایهگذاری بیش از حد رجوی بر عملیات نظامی در داخل ایران اختلافنظر دارند. با مطالعهی پروتکل گفتوگوها میتوان دریافت که عراقیها با این روش مجاهدین موافق نیستند و انتظار دارند رجوی بتواند با گروههای مختلف ارتباط برقرار کرده و آلترناتیوی متکثر ایجاد کند.
همچنین برای طرف عراقی مهم است که سازمان مجاهدین واقعا تا چه اندازه میتواند بر روند تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران تأثیر بگذارد؛ تا چه اندازه پایگاه اجتماعی دارد و تا چه حد قادر به جذب نیرو و انتقال آنها به عراق است. به دلیل همین تردیدها، مجاهدین ناچارند اهداف و برنامههای خود را بهطور جزئی با استخبارات عراق در میان بگذارند و تنها با موافقت آنها امکان اعزام نیرو از عراق به داخل ایران برای انجام عملیات را پیدا میکنند.
اسناد سخن میگویند
نمونههای زیر از متن گفتوگوهای مسعود رجوی و دیگر رهبران مجاهدین برگرفته شده است. در پایان هر بخش، لینک متن کامل گفتوگوها نیز آمده است. با تأمل در آنچه در ادامه میآید و مقایسهی آن با ادعاهای علی صفوی در گفتوگو با کامبیز غفوری، میتوان دید که تا چه اندازه گفتههای او با اسناد موجود در تناقض قرار میگیرد.
دریافت سهمیهی فروش نفت عراق توسط مجاهدین
مذاکرات مسعود رجوی با سپهبد صابر الدوری، رئیس سازمان اطلاعات و امنیت عراق (استخبارات) ـ پس از سال ۱۹۹۱
مسعود رجوی: «از زمانی که از استخبارات بیرون آمدهاید، اطلاعات شما غلط بوده است. اگر ۴۰۰ تانک داشتیم، چرا باید شما را اینقدر اذیت میکردیم؟ … در حال حاضر ما ۱۲۰ تانک داریم …»
صابر الدوری: «من حساب کردهام که مجموع تانک و زرهپوش و کلیه ادوات زرهی که در اختیار شماست، ۴۰۰ دستگاه میشود…»
…
صابر الدوری: «چه امکاناتی در این ماه اخیر به شما دادهایم؟»
مسعود رجوی: «هیچ امکان زرهی به ما ندادهاید، حتی یکی.»
صابر الدوری: «در لیستی که من در دست دارم بیش از ۵۰۰۰ مورد است…»
…
رجوی: «برای قطعات تانک و آموزش خلبانی ارتش ـ که یک ضرورت است ـ از شما درخواست کردیم…»
صابر الدوری: «مشکلی نیست، انجام میشود.»
مشروح گفتوگوها:
https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-101751.html
سهمیه نفت عراق برای مجاهدین
مسعود رجوی در دیدار با سپهبد طاهر الجلیل حبوش، رئیس سازمان امنیت (استخبارات) عراق، دربارهی افزایش سهمیه نفت گفتوگو میکند ـ تابستان ۱۹۹۸
بریدههایی از گفتوگو:
حبوش: «سهمیه ۱۸ میلیون بشکه نفت برای هر شش ماه جهت فروش میباشد…»
مسعود رجوی: «ما برای هر بشکه ۳۰ سنت میگیریم که ۱۰ سنت آن هزینه جاری میشود…»
…
حبوش: «در نامه توضیح دهید که از فروش ۵ میلیون بشکه چه میزان عاید مجاهدین میشود…»
مشروح گفتوگوها:
https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-101751.html
ویدئو (بخشی چند دقیقهای) از گفتوگوها:
https://www.youtube.com/watch?v=DoLxQtVA5-M
همکاری اطلاعاتی مجاهدین با ارتش عراق در ارائهی مشخصات اهداف در ایران
گفتوگوی عباس داوری، نماینده سازمان مجاهدین، با نماینده سازمان امنیت (استخبارات) عراق
عباس داوری در این گفتوگو مشخصات جزئی و اطلاعات اهدافی در ایران را برای بمباران هوایی در اختیار نمایندهی استخبارات عراق قرار میدهد؛ از جمله اطلاعات مربوط به پل سومار، پل رودخانه بهمنشیر، محله گیشا (کوی نصر) در تهران و نقاطی در اصفهان.
بریدههایی از متن پیادهشده:
https://pezhvakeiran.com/maghaleh-116019.html
ویدئو (بخشی چند دقیقهای) از گفتوگوها:
https://www.youtube.com/watch?v=bBiHL5wNcsM
عملیات فروغ جاویدان و قول پشتیبانی هوایی ارتش عراق
بریدههایی از سخنان مسعود رجوی در نشست توجیهی عملیات فروغ جاویدان دربارهی حمایت هوایی ارتش عراق
نشست توجیهی عملیات فروغ جاویدان ـ عصر جمعه ۳۱/۴/۱۳۶۷، سه روز پیش از آغاز عملیات:
«دیگر وقت آن رسیده است که به ایران برویم. طرح عملیات بزرگی را کشیدهایم که در نهایت منجر به فتح تهران و سقوط رژیم میشود.»
…
«براساس تقسیمات انجامشده، ظرف ۴۸ ساعت به تهران خواهیم رسید.»
…
«دستور میدهم هواپیماهای عراقی بیایند و آنجا را بمباران کنند.»
…
«از پایگاه نوژه هم ترسی نداشته باشید؛ هر سه ساعت یک بار دستور میدهم هواپیماهای عراقی بیایند و آنجا را بمباران کنند.»
…
رجوی خطاب به نادر [حسن نظامالملکی ـ رابط هماهنگکننده نظامی سازمان مجاهدین با ارتش عراق]: «از لحاظ پوشش هوایی چطور؟»
نادر: «در دست ماست و میتوانیم کنترل کنیم.»
…
«هوانیروز عراق تا سرپل ذهاب همراه ستونها خواهد بود. از نظر هوایی نگران نباشید؛ هواپیماهای عراقی پشتیبان ما هستند.»
مشروح سخنان مسعود رجوی:
https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-97656.html
بخشی از حکم دادگاه سوئد دربارهی رابطه سازمان مجاهدین با ارتش عراق
دادگاه تجدیدنظر حمید نوری، در حکم خود دربارهی همکاری سازمان مجاهدین با ارتش عراق، با استناد به گزارش کارشناسان بیطرف چنین نظر داد. وکیل سازمان مجاهدین تلاش کرد دادگاه را قانع کند که این ادعاها نادرست است، اما موفق نشد:
«دادگاه منطقه موافقت کرد که مجاهدین خلق از عراق در قالب تجهیزات نظامی، کمک نظامی دریافت میکرده است. … دادگاه پیشتر نیز به این نتیجه رسیده بود که عراق چنان کنترل گستردهای بر مجاهدین خلق اعمال میکرده که از همین رو، مجاهدین خلق را بخشی از درگیری مسلحانه بینالمللی میان ایران و عراق میداند … دادگاه همچنین دریافت که تحقیقات قویا ثابت کرده است که ارتش عراق پشتیبانی عملیاتی ملموس، از جمله پشتیبانی هوایی و لجستیکی، از مجاهدین خلق در جریان عملیات فروغ جاویدان ارائه کرده است.»
https://kayhan.london/1402/10/05/338392/
آنچه در گفتوگوی علی صفوی با کامبیز غفوری مطرح شد، صرفا ابهام سیاسی بر سر گذشته سازمان مجاهدین نیست، بلکه موضوعی مربوط به نسبت میان «ادعا» و «سند» است. صفوی در این برنامه هرگونه وابستگی مالی، نظامی و اطلاعاتی سازمان مجاهدین به حکومت صدام حسین را انکار میکند و بسیاری از این موارد را «پروژه شیطانسازی» مینامد. اما همزمان، مجموعهای از اسناد، گفتوگوها و فایلهای صوتی و تصویریِ منتشرشده از جلسات رهبران مجاهدین با مقامهای ارشد عراقی، تصویری متفاوت ارائه میدهند؛ تصویری که در آن از تحویل تسلیحات، آموزش نظامی، هماهنگی عملیاتی، پشتیبانی هوایی، سهمیه نفت و حمایت لجستیکی سخن گفته میشود.
در چند روز آینده، در مقالهای جداگانه به بررسی گفتوگوی کامبیز غفوری با علی صفوی ـ با کمک هوش مصنوعی ـ خواهم پرداخت. پرسش اصلی این است که این گفتوگو با معیارهای ژورنالیستی چگونه ارزشگذاری میشود.
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب علاقمندان، نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
