علی بیتالهی، رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با ارائه آماری نگرانکننده از گسترش فرونشست در ایران گفته روند فرونشست در جنوب تهران طی دو سال اخیر سه برابر شده و بیشینه آن به ۳۳ سانتیمتر در سال رسیده است.
علی بیتالهی با بیان اینکه «روند فرونشست زمین در دو سال اخیر در جنوب تهران، بهویژه در منطقه ۱۸، سه برابر شده است» گفته «علت اصلی این روند، تأمین آب شرب مورد نیاز جمعیت تهران از طریق چاههای آب است. چاههای تأمین آب شرب بهصورت مستمر و بدون وقفه آب استحصال میکنند، زیرا مصرف آب شرب دائمی است و مانند آب کشاورزی، دوره توقف یا استراحت فصلی ندارد.»
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی افزوده که «نزدیک به ۴۰ درصد آب مصرفی تهران از منابع آب زیرزمینی و برای تأمین آب شرب برداشت میشود. جمعیتپذیری بالای این کلانشهر و نیاز حیاتی و غیرقابل اجتناب به آب شرب، موجب افت سطح آبهای زیرزمینی و در نتیجه تشدید فرونشست زمین شده است.»
او درباره پهنه درگیر فرونشست در استان تهران گفته «از نظر گستره نیز پهنههای فرونشست زمین در جنوب غرب تهران به سمت شهریار طی دو سال اخیر حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. همچنین بیشینه نرخ فرونشست در این محدوده به ۳۳ سانتیمتر در سال رسیده که رقم بسیار بزرگی محسوب میشود.»
نرخ فرونشست زمین در ایران به دلیل برداشت بیرویه و ناپایدار از سفرههای آب زیرزمینی از میانگین جهانی فراتر رفته و به بحرانی جدی علیه محیط زیست کشور و جان شهروندان تبدیل شده است.
در حالی که میانگین فرونشست سالانه در جهان حدود ۴ میلیمتر است، نرخ فرونشست در برخی دشتهای ایران به بیش از ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر در سال میرسد که دهها برابر میانگین جهانی است. آمارها نشان میدهد استانهای اصفهان، کرمان، خراسان «رضوی» و گلستان، در کنار استان تهران بالاترین سرعت گسترش فرونشست در کشور را دارند.
تکاندهنده آنکه فرونشست وارد محدوده شهری شده و حتی نیمی از بافتهای تاریخی و سازههای باستانی کشور (مانند تخت جمشید و نقش رستم) در معرض خطر جدی فروپاشی ساختاری هستند.
فرونشست زمین که با فشرده شدن لایههای خاک رخ میدهد سبب از بین رفتن ظرفیت ذخیره آب در زمین و در نتیجه بیابانزایی خزنده میشود که تنها یکی از پیامدهای آن تشدید ناامنی غذایی در کشور است.
در آنسو ورود فرونشست به محدوده شهری سبب ریزش ناگهانی خیابانها و ساختمانها میشود، در کنار ترکخوردگی و تخریب خطوط راهآهن، اتوبانها، فرودگاهها و خطوط انتقال گاز و برق، سبب شده فرونشست غیر از اینکه تهدیدی علیه محیط زیست است به تهدیدی علیه سلامت و جان شهروندان نیز تبدیل شده است.
در همین رابطه علی بیتالهی گفته وضعیت فرونشست در کلانشهر مشهد نیز شرایط مشابهی با تهران دارد و توسعه پدیده فرونشست زمین تا نقاط مرکزی شهر مشهد رسیده و این روند همچنان ادامه دارد.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، افزوده در کلانشهر اصفهان نیز شرایط بسیار نگرانکننده است. اصفهان به دلیل قطع جریان آب زایندهرود، بیشترین آسیب را از فرونشست زمین متحمل شده و اکنون بهطور کامل در پهنه فرونشست قرار گرفته است.
او همچنین گفته بسیاری از آثار تاریخی این کلانشهر در اثر فرونشست زمین آسیب دیدهاند؛ حدود ۲۸۵ مسجد و ۲۷۵ مدرسه در پهنههای فرونشستی اصفهان قرار دارند که از این تعداد، حدود ۳۰ تا ۳۵ مدرسه به دلیل آثار ناشی از فرونشست تعطیل شدهاند.
رئیس بخش زلزلهشناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به گسترش این پدیده در شیراز نیز گفت: در جنوب شرقی شیراز و از محدوده سواحل دریاچه مهارلو، زون فرونشست زمین در حال توسعه به سمت مرکز شهر است.
به گفته علی بیتالهی افزایش مصرف آب، توسعهنیافتگی کشاورزی نوین و روشهای نوین آبیاری، نیازهای فزاینده آبی، مکانیابی نادرست طرحهای آبی، مصرف آب در بخش صنعت و مجموعهای از عوامل دیگر، همگی دست به دست هم دادهاند تا پدیده فرونشست زمین بهویژه در مجاورت کلانشهرها و کانونهای بزرگ جمعیتی، شدت و گستره بیشتری پیدا کند.
