جیرهبندی و قطع برق در استانهای مختلف ایران ادامه دارد و حتی در استانهای جنوبی با وجود شرایط جنگی، و برخلاف وعدههای دولت، شهروندان با قطع پیدرپی برق منازل روبرو هستند. قطع برق تنها به دشواری تحمل گرمای هوا، اختلال در امور روزمره شهروندان، از کار افتادن آسانسور، ماندن پشت درهای برقی پارکینگها یا قطع اینترنت محدود نمیشود. خسارت گسترده به خانوارها با سوختن موتور و از کار افتادن کمپرسور لوازم برقی از یخچال، ماشین لباسشویی تا تلوزیون را هم شامل میشود. اینهمه در حالیست که یک کارشناس ارشد انرژی هشدار داده بحران کمبود برق سال آینده عمیقتر خواهد شد.
قطع برق بخش خانگی در روزهای گذشته بطور گسترده در استانهای مختلف ایران ادامه یافته است. شهروندان در شهرهای مختلف با روزانه دو تا چهار ساعت قطع برق روبرو هستند. در برخی شهرها شهروندان برخی روزها دو نوبت قطع برق را تجربه میکنند.
اگر چه بر اساس مصوبات دولتی، وزارت نیرو باید برنامه قطع برق محلات مختلف را به اطلاع شهروندان برساند اما گزارشهای متعددی از عدم هماهنگی ساعت قطع برق با برنامه اعلام شده منتشر شده است؛ همچنین در برخی شهرها هنوز برنامه منظم قطع برق بخش خانگی در اختیار شهروندان قرار نگرفته اما شهروندان به دفعات و حتی روزانه با قطع برق منازل و محله روبرو هستند.
در استانهای جنوب ایران هم با وجود شرایط جنگی و گرمای شدیدتر هوا نسبت به سایر نقاط کشور، قطع برق همچنان ادامه دارد. اگر چه دولت اعلام کرده بود استانهای درگیر حملات نظامی از جمله شهر بندرعباس از برنامه جیرهبندی برق خارج میشوند اما طی روزهای گذشته گزارشهایی از قطع برق برخی مناطق جنوبی کشور مانند شهرهای بندرعباس و اهواز منتشر شده است. وزارت نیرو نیز از آسیب به برخی زیرساختهای انرژی و برق در پی حملات نظامی آمریکا در جنوب ایران، از جمله در بندرعباس، خبر داده است.
ظرفیت اسمی تولید برق در زمان اوج مصرف به حدود ۷۰ هزار مگاوات میرسد و همچنان حدود ۲۰ هزار مگاوات کمبود تولید برق سبب شده دولت طی سالهای گذشته با جیرهبندی برق در بخش صنعت و کشاورزی و خانگی، کمبود برق را جبرات کند.
بیش از ۸۰ درصد برق ایران در نیروگاههای حرارتی تولید میشود و بقیه از راه نیروگاههای برقآبی، نیروگاه اتمی بوشهر و واحدهای انرژیهای تجدیدپذیر تأمین میشود. شبکه ۹۵۰ هزار کیلومتری توزیع برق ایران نیز شامل حدود ۱۳۰ هزار کیلومتر خطوط انتقال و ۸۲۰ هزار کیلومتر شبکه توزیع است. مدیریت توزیع برق هم برعهده ۳۹ شرکت توزیع برق در سراسر ایران قرار دارد.
فرسودگی خطوط و شبکه توزیع و عقبماندگی تکنولوژیکی در برخی بخشهای شبکه توزیع برق کشور سبب شده آسیب به هر نیروگاه یا بخش توزیع، برخورداری از برق بخشی از مناطق را متأثر کند.
اگر چه دولت همواره انگشت اتهام را به سوی مردم میگیرند اما کارشناسان معتقدند سالها عدم سرمایهگذاری در صنعت برق و مدیریت ناکارآمد علت اصلی بحران کمبود برق است.
در همین رابطه هاشم اورعی کارشناس ارشد انرژی و استاد دانشگاه گفته «بیش از یک دهه است که کارشناسان نسبت به وخامت وضعیت برق کشور، به ویژه در روزهای اوج مصرف در فصل گرم، هشدارهای پیاپی دادهاند؛ بنابراین این چالش مختص به تحولات دیروز و امروز نیست. متاسفانه در شرایط کنونی، هیچ نشانه روشنی برای رفع ناترازی برق یا چشمانداز امیدبخشی در این حوزه به چشم نمیخورد. من با صراحت و تاسف کامل اعلام میکنم که اگر در تابستان امسال یا سال آینده با مشکل کمبود برق و خاموشی مواجه نشویم، جای شگفتی دارد.»
این استاد دانشگاه افزوده «معضل اساسی این است که هر سال با پایان یافتن تابستان و کمرنگ شدن حافظه کوتاهمدت جامعه درباره مصائب بیبرقی، مدیران و مسئولان ذیربط به ارائه مجموعهای از وعدههای توخالی، غیرواقعی و گزارشهای بیاساس روی میآورند و قاطعانه وعده میدهند که سال آینده هیچگونه خاموشی نخواهیم داشت. اما در نهایت و در میدان عمل، اثبات میشود که تمامی این وعدهها خلاف واقع بودهاند. این رفتار دو حالت بیشتر ندارد: یا مسئولان از وضعیت واقعی شبکه کاملاً بیاطلاعند که بسیار بعید به نظر میرسد، و یا فاقد صداقت و شجاعت لازم برای بیان حقایق هستند.»
این کارشناس ارشد انرژی دولت را به عدم صداقت با مردم متهم کرده و گفته «تا همین چند هفته پیش میگفتند که خاموشی نخواهیم داشت. در حال حاضر، به صنایع تولیدی رسماً اعلام شده که مستقیماً با بحران بیبرقی دستوپنجه نرم خواهند کرد. مسئله اصلی، فقدان صداقت است. مگر حدود ده روز پیش، مسعود پزشکیان دستور صریح نداد که قطع برق صنایع باید از اولویت اول خاموشیها خارج شود؟ نتیجه این تناقضات، تحمیل تورم شدید به اقتصاد ملی است.»
هاشم اروعی معتقد است «تامین برق بخش خانگی، در واقع کوچکترین چالش ما در این پازل پیچیده است. در حال حاضر، به صنایع تولیدی نیز رسماً اعلام شده است که مستقیماً با بحران بیبرقی دستوپنجه نرم خواهند کرد. به عنوان نمونه، در شهرکهای صنعتی مشهد از همین هفته، شاهد اعمال قطعی برق به مدت دو روز در هفته هستیم. یک مثال عینیتر، شهرک صنعتی چناران است که بر اساس برنامههای ابلاغشده، در روزهای دوشنبه و پنجشنبه کاملاً از مدار تامین برق خارج میشود.»
وی تاکید کرد: «این بدان معناست که بخش مولد اقتصاد کشور، حتی پیش از بخش خانگی و غیرمولد یا همزمان با آن، با قطعیت و شدت بالایی با بحران تامین انرژی مواجه شده است. در اینجا مسئله اصلی، فقدان صداقت است. مگر حدود ده روز پیش، مسعود پزشکیان در مقام ریاستجمهوری دستور صریح نداد که قطع برق صنایع باید از اولویت اول خاموشیها خارج شود؟ این یک تصمیم کاملاً منطقی و درست بود، اما به مرحله اجرا نرسید، چرا که ما همچنان درگیر سیاستزدگی در بدنه اجرایی هستیم.»
برخلاف وعدههای دولت پزشکیان برای حل سریع بحران کمبود برق در ایران، هاشم اورعی گفته «رفع مشکل برق کشور به مدتزمان قابل توجهی نیاز دارد و مستلزم کاهش سهم دولت در عرصه تصمیمسازیهاست. باید صادقانه، شجاعانه و با درایت کامل در این وزارتخانه کار شود تا گره کور مشکلات برق باز گردد. بیش از ۹۰ درصد برق کشور به گاز وابسته است، در حالی که ما با کمبود شدید گاز نیز روبهرو هستیم و مشکلات گاز کشور حتی از چالشهای برق نیز وسیعتر است. این موضوع نشان میدهد که سبد انرژی ما دارای ایرادات اساسی است. ما هیچگاه به مقصد نخواهیم رسید، مگر اینکه جسارت اصلاح این مسیر اشتباه را داشته باشیم.»
اینهمه در حالیست که مشخص نیست بخش صنعت و شهروندان تا چند ماه و سال دیگر بتوانند در برابر جیرهبندی برق دوام بیاورند. همین حالا هم خسارت ناشی از قطع برق در برخی صنایع سبب تغییر سیاستهای آنها برای دوام آوردن شده است؛ سیاستهایی که شامل کاهش سطح تولید و اخراج نیروی کار برای کاهش هزینهها و جلوگیری از ورشکستگی است.
در این میان شهروندان نیز خسته و کلافه از قطع برق هستند و در آنسو، قطع برق برای خانوارهایی که بخش زیادی از آنها هماکنون زیر خط فقر قرار دارند هزینههایی سنگین ایجاد کرده است.
قطع برق تنها به دشواری تحمل گرمای هوا، احتلال در امور روزمره شهروندان، از کار افتادن آسانسور، ماندن پشت درهای برقی پارکینگها یا قطع اینترنت محدود نمیشود. خسارت گسترده به خانوارها با سوختن موتور و از کار افتادن کمپرسور لوازم برقی از یخچال، ماشین لباسشویی تا تلوزیون را هم شامل میشود.
وبسایت «اقتصاد نیوز» گزارش داده خاموشی برای خانواری که وسیلهاش آسیب دیده، با وصل شدن برق تمام نمیشود. هزینه بازدید، عیبیابی، تعمیر، خرید قطعه و گاهی تعویض کامل دستگاه تازه از همان لحظه آغاز میشود.
این گزارش افزوده بر اساس جدول قیمتهای موجود در فضای مجازی در تیر ۱۴۰۵، اجرت تعمیر برد یخچال معمولی حدود یک میلیون و ۵۷۰ هزار تا دو میلیون و ۷۰ هزار تومان و اجرت تعمیر برد یخچال ساید حدود دو میلیون و ۶۱۰ هزار تا سه میلیون و ۴۵۰ هزار تومان اعلام شده است. این فقط دستمزد تعمیر است قیمت قطعات گاهی از ۲ و سه میلیون تومان شروع و بسته به وسیله برقی تا ۵۰ میلیون یا بیشتر هم میرود.
«اقتصاد نیوز» تأکید کرده هزینه تعویض کمپرسور نیز بدون احتساب قیمت قطعات، بین دو میلیون و ۱۷۰ هزار تا دو میلیون و ۸۸۰ هزار تومان اعلام شده است.
این گزارش تأکید کرده خسارت واقعی خاموشی را نمیتوان فقط با ساعتهای قطع برق اندازه گرفت. یخچالی که مواد غذایی داخل آن خراب شده، کولری که در اوج گرما موتور آن از کار افتاده، آسانسوری که نیازمند تعمیر شده، مغازهای که دستگاه کارتخوان یا تجهیزات سرمایشیاش خاموش مانده و خانوادهای که برای تعمیر برد باید چند میلیون تومان هزینه کند، همه بخشی از صورتحساب پنهان ناترازی برق هستند.
