قطع برق بخش خانگی در استانهای مختلف ایران ادامه دارد. کسبوکارهای فعال در سطح شهرها، همچون صنایع، متأثر از قطع برق با خسارتهای مالی روبرو شدند. قطع برق در بخش صنعت نیز سبب اعتراض صنعتگران شده و معتقدند دولت حتی در قطع برق نیز عدالت را رعایت نمیکند.
عباس علیآبادی وزیر نیرو در نشست با اعضای کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی ادعای «پایان خاموشیهای برق تا نیمه شهریورماه برای همیشه» را مطرح کرده است. این در حالیست که کارشناسان تصویر دیگری از بحران کمبود برق در ایران را ارائه میدهند.
مقامات دولت در ماههای گذشته کمبودها، از جمله در بخش انرژی، را به جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی پیوند میزنند تا سالها عدم توجه به سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی و توسعه این صنعت را پنهان کنند.
در همین رابطه عبدالله باباخانی کارشناس و تحلیلگر بخش انرژی معتقد است ریشه اصلی کمبود برق کشور، ناترازی مزمن در مدیریت و برنامهریزی بخش انرژی است. این کارشناس گفته «سال گذشته نیز، پیش از بروز درگیریهای اخیر، شبکه برق کشور در تابستان با کمبود حدود ۲۰ گیگاواتی مواجه بود و در برخی روزهای اوج مصرف این رقم به حدود ۳۰ گیگاوات نیز میرسید.»
عبدالله باباخانی افزوده «بر اساس گزارشهای رسمی، در نتیجه حملات اخیر حدود ۴ گیگاوات از ظرفیت تولید یا انتقال برق کشور از مدار خارج شده است. اما همزمان، به دلیل کاهش فعالیت بخشی از صنایع و مشکلات ایجادشده برای برخی مجتمعهای پتروشیمی و زنجیره تأمین مواد اولیه صنایع پایین دستی، میزان مصرف برق صنعتی نیز به همان اندازه یا حتی بیشتر کاهش یافته است.»
او تأکید کرده «بنابراین نمیتوان تمامی خاموشیها و مشکلات شبکه برق را صرفا به پیامدهای جنگ نسبت داد. برای حل پایدار این بحران، لازم است به جای پنهان کردن مسائل ساختاری پشت تحولات مقطعی، بر اصلاح مدیریت انرژی، افزایش بهرهوری، توسعه زیرساختها و رفع ناترازیهای انباشتهشده تمرکز شود.»
وبسایت «تجارت نیوز» نیز در گزارشی نوشته «کاهش راندمان نیروگاهها، روند اتلاف برق در شبکه، روند افزایش مصرف، نبود برنامه عملی برای بهینهسازی مصرف» از دلائل تشدید کمبود برق در سال جاری است؛ ضمن اینکه همچنان ناترازی ساختاری عرضه و تقاضای برق برطرف نشده است.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی نیز مدتی پیش در گزارشی با عنوان «بررسی وضعیت تأمین برق در تابستان سال ۱۴۰۵» عنوان کرده بود که با وجود افزایش ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر و بهبود تولید برقآبی، شکاف میان عرضه و تقاضای برق در اوج مصرف به بیش از ۱۳ هزار مگاوات میرسد.
رقم ۱۳ هزار مگاوات کمبود برق تحت سناریویی خوشبینانه مطرح شده است در حالیکه کارشناسان حوزه انرژی میزان ناترازی را در زمان اوج مصرف دستکم ۲۰ هزار مگاوات عنوان میکنند، این رقم را تا ۳۰ هزارمگاوات در ساعات اوج مصرف ارزیابی میکنند.
البته مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در سناریوی بدبینانه، پیشبینی کرده با افزایش شکاف میان تولید ۶۶,۲۶۵ و تقاضای ۸۵,۰۶۱ مگاواتی، رقم کسری برق به به ۱۸,۷۹۶ مگاوات میرسد.
آنچه از این ارقام و اظهارات کارشناسان مشخص است با آغاز تابستان بحران کمبود برق عمیقتر شده است. در چنین شرایطی جیرهبندی و قطع برق در بخشهای مختلف صنعتی، کشاورزی و خانگی نیز گسترش یافته است؛ موضوعی که روند زندگی روزمره شهروندان را مختل، و خسارت عمیقی در اقتصاد ایران ایجاد کرده است.
برای نمونه در استان مازندران امروز، یکشنبه چهارم امرداد ۱۴۰۴، همه ادارات و مراکزی دولتی و نیمهدولتی تعطیل شده است. عیسی قاسمیطوسی، معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری مازندران، گفته «این تصمیم با مصوبه کارگروه مدیریت بهینه مصرف انرژی ستاد مدیریت بحران و در پی تداوم موج گرما و افزایش شدید دمای هوا، بهمنظور حفظ پایداری شبکه برق و مدیریت مصرف انرژی اتخاذ شده است. بر این اساس فعالیت دستگاههای اجرایی و مراکز آموزشی در سراسر استان متوقف خواهد شد، اما بانکها، مراکز امدادی و دستگاههای خدماترسان از این تعطیلی مستثنا هستند و طبق روال عادی به فعالیت خود ادامه میدهند.»
قطع گسترده برق سبب خسارتی سنگین به اصنافی شده که در محدوده شهری به کسبوکارهای تولیدی و خدماتی مشغول هستند.
در همین رابطه اتاق اصناف ایران نیز اعلام کرده است که واحدهای عرضهکننده کالاهای فسادپذیر با خسارت مضاعف مواجهاند؛ زیرا علاوه بر آسیب احتمالی تجهیزات برودتی، خود کالا و در واقع «سرمایه فعال صنفی» نیز ممکن است از بین برود.
خبرگزاری «ایسنا» نیز در گزارشی نوشته «قطع برق در بازار، فعالیت بسیاری از واحدهای صنفی عملا متوقف میشود. مغازههایی که کالای فسادپذیر دارند، نگران خاموششدن یخچالها هستند، نانوایان با خمیرهای آماده به پخت میمانند و کارگاهها نیز تا زمان بازگشت برق، امکان ادامه تولید ندارند. در کنار این مشکلات، خاموشی موجب اختلال در کارتخوان، اینترنت و سامانههای فروش میشود. بسیاری از مشتریان پول نقد همراه ندارند و در نتیجه، حتی واحدهایی که امکان ادامه فعالیت دارند نیز بخشی از فروش خود را از دست میدهند.»
در این گزارش آمده که آنچه در میان اظهارات فعالان صنفی مشترک است، اعتراض به بیبرنامگی یا اطلاعرسانی دیرهنگام درباره خاموشیهاست. «کسبه میگویند اگر زمان قطع برق دستکم یک یا دو روز زودتر و با اطمینان اعلام شود، میتوانند تولید را تنظیم کنند، خرید مواد اولیه را کاهش دهند، نوبت مشتریان را تغییر دهند یا ژنراتور آماده کنند.»
در بخش صنعت نیز خسارتی بسیار هنگفت در حال رقم خوردن است؛ آن هم برای صنایعی که در شرایط جنگ و رکود تورمی و مشکلات ساختاری اقتصاد ایران به سختی دوام آورده و چرخ تولید و صنعت را فعال نگه داشتهاند!
عزتالله زارعی سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت اخیرا اعلام کرده که برآورد عدمالنفع صنایع به علت قطع برق از حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
این در حالیست که امسال با تشدید کمبود برق و آغاز زودهنگام جیرهبندی برق در بخش صنعت بلافاصله پس از تعطیلات نوروز، پیشبینی میشود رقم خسارت بخش صنعت به دلیل قطع برق از ۴۰۰ هزار میلیارد تومان عبور کند.
احمد مرادی نایبرئیس کمیسیون صنایع مجلس شورای اسلامی با انتقاد از رویکرد فعلی دولت در قطع برق بخش صنعت تأکید کرده است که اولویت تأمین انرژی باید از بخش خانگی به سمت بخش مولد و صنعتی تغییر یابد، چرا که صنایعی که میلیاردها دلار سرمایهگذاری کردهاند با قطع برق به حاشیه میروند.
روزنامه «اطلاعات» نیز در مطلبی انتقادی درباره افزایش خسارتهای اقتصادیِ ناشی از قطع برق نوشته «در حالی که کشور با شرایط جنگی دستوپنجه نرم میکند و حمایت از تولید ملی بیش از هر زمان دیگری اهمیت مییابد، برخی اقدامات در راستای سرکوب و کاهش تولید ملی انجام میشود. افزایش قطعی برق بخش صنعت و تولید، یکی از اقدامات ضد تولید ملی است.»
این مطلب افزوده «بخش خصوصی معتقد است خاموشیها باید به طور عادلانه برای همه بخشها اعمال شود، نه اینکه بخش تولید و صنعت به تنهایی بار این مسأله را به دوش بکشد. برخی صنعتگران نیز معتقدند ناترازی برق صرفاً بهانهای برای گران کردن برق و تأمین کسری بودجه وزارت نیرو است.»
