مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا و وزرای خارجه سه قدرت اروپایی (بریتانیا، آلمان و فرانسه) طی تماس تلفنی در روز سهشنبه ۱۵ ژوئیه (۲۴ تیرماه) توافق کردند که پایان ماه اوت (۹ شهریور) آخرین مهلت برای جمهوری اسلامی باشد تا با آمریکا در مورد مسئله هستهای به توافق برسد.
پایگاه خبری «آکسیوس» گزارش داد، اگر تا پایان این مهلت توافقی حاصل نشود، سه قدرت اروپایی قصد دارند «مکانیسم ماشه» را فعال کنند که بطور خودکار تمام تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل متحد را که در توافق هستهای ۲۰۱۵ معلق شده بودند، دوباره به اجرا میگذارد.
بند بازگشت خودکار تحریمها (اسنپبک) که در برجام برای پاسخ به نقض تعهدات جمهوری اسلامی ایران گنجانده شده در ماه اکتبر ۲۰۲۵ (آبان ۱۴۰۴) منقضی خواهد شد. از همین روز طبق ساز و کاری که در برجام آمده میبایست پیش از آن برای فعال کردن «مکانیسم ماشه» تصمیم گرفته شود.
فرآیند فعال ساختن «بازگشت خودکار تحریمها» ۳۰ روز طول میکشد و اروپاییها میخواهند این فرآیند را پیش از ریاست روسیه بر شورای امنیت سازمان ملل در اکتبر به پایان برسانند.
مقامات آمریکایی و اروپایی، بازگشت تحریمهای بینالمللی را هم بهعنوان ابزاری برای فشار بر تهران در مذاکرات و هم به عنوان گزینهای در صورت شکست دیپلماسی ارزیابی میکنند.
اما جمهوری اسلامی مدعی است، مبنای قانونی برای اعمال مجدد تحریمها وجود ندارد و تهدید کرده که در پاسخ، از معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (انپیتی) خارج خواهد شد.
در بخشی از گزارش «آکسیوس» آمده، تماس بین روبیو و همتایان اروپاییاش با هدف هماهنگی مواضع در مورد فعال کردن «مکانیسم ماشه» و مسیر پیش رو در دیپلماسی هستهای با رژیم ایران بود.
به گفته دو منبع، اروپاییها اکنون قصد دارند در روزها و هفتههای آینده با جمهوری اسلامی وارد گفتگو شوند و پیامی را منتقل کنند که تهران میتواند با انجام اقداماتی برای اطمینان بخشیدن به جهان درباره برنامه هستهایاش، از بازگشت خودکار تحریمهای بینالمللی جلوگیری کند.
این اقدامات میتواند شامل از سر گرفتن نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی باشد که جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای در ایران متوقف کرد.
یکی از منابع گفت که اقدام دیگر میتواند خارج کردن بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غلظت ۶۰ درصد از ایران باشد که در این تاسیسات نگهداری میشد.
«آکسیوس» با اشاره به برخی نشانهها در آمریکا برای از سر گرفتن مذاکرات با تهران مینویسد، برخی مقامات در بریتانیا، فرانسه و آلمان و اسرائیل نگران بودند که دولت ترامپ به قدرتهای اروپایی فشار بیاورد تا بازگشت خودکار تحریمها را فعال نکنند تا به مذاکرات احتمالی لطمهای وارد نشود.
دو مقام اسرائیلی میگویند، وقتی بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل هفته گذشته به کاخ سفید سفر کرد، این موضوع را با رئیس جمهور ترامپ، روبیو و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید مطرح ساخت.
نتانیاهو از ترامپ خواست که مانع فعال کردن «مکانیسم ماشه» نشود و به ویتکاف گفت که آمریکا باید به مقامات جمهوری اسلامی اعلام کند که زمان زیادی برای رسیدن به توافق و جلوگیری از اعمال مجدد تحریمهای بینالمللی ندارند. یک مقام اسرائیلی گفت: «ما احساس کردیم که ترامپ و تیم او با ما موافق هستند.»
یک مقام ارشد آمریکایی نیز گفت که دولت ترامپ از فعال ساختن «مکانیسم ماشه» حمایت میکند و آن را اهرمی در مذاکرات با رژیم ایران میبیند. این مقام آمریکایی گفت که ترامپ از اینکه نمایندگان جمهوری اسلامی هنوز به میز مذاکره بازنگشتهاند، ناامید شده است.
به گفته یک مقام آمریکایی، ویتکاف به نمایندگان جمهوری اسلامی اعلام کرده که هرگونه مذاکره در آینده باید مستقیم باشد و نه از طریق واسطه، تا از سوء تفاهمها جلوگیری شده و فرآیند مذاکرات تسریع شود.
پیشتر عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی تهدید کرده بود که در صورت فعال شدن «مکانیسم ماشه» و بازگشت تحریمهای بینالمللی، جمهوری اسلامی به سمت ساختن بمب اتم خواهد رفت.
