روزنامه «الاخبار» چاپ لبنان گزارش داد دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا به محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی اختیار داده است برای میانجیگری میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی وارد عمل شده است. در این گزارش تأکید شده است سعودی از «خرابکاری احتمالی اسرائیل در این روند» نگران است.
روزنامه لبنانی «الاخبار» سهشنبه ۲۵ نوامبر (چهارم آذرماه) به نقل از منابع غربی نوشت بن سلمان قرار است روند ازسرگیری مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا را با هدف رسیدن به توافقی شامل حلوفصل اختلافات درباره برنامه هستهای ایران و رفع تحریمها مدیریت کند.
به گفته این منابع، بنسلمان برای ترامپ توضیح داده که چنین توافقی برای تضمین ثبات در سراسر خاورمیانه ضروری است و نگرانی خود را از این ابراز کرده که دولت بنیامین نتانیاهو ممکن است تلاش کند این روند را مختل کند یا دست به اقدام نظامی تازهای علیه ایران بزند.
براساس این اطلاعات، طرف سعودی پس از پایان سفر بنسلمان به کاخ سفید، با رهبری جمهوری اسلامی تماس گرفته و با آنها بر سر برگزاری یک دیدار «سطح بالا» طی ۲۴ ساعت آینده در پاریس میان مسئولان سعودی و ایرانی توافق کرده است؛ و قرار است پس از آن تماسهای رفتوبرگشتی به ابتکار عربستان میان دو طرف آمریکایی و ایرانی ادامه یابد.
به گفته منابع، بنسلمان در آخرین دیدارش با علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در ریاض از او درباره موضع تهران نسبت به ابتکار سعودی برای میانجیگری میان ایران و واشنگتن پرسیده بود. لاریجانی نیز بعدها پاسخی مثبت ارسال کرده، اما تأکید کرده است که ایران بهویژه پس از جنگ ۱۲ روزه هیچ امتیازی نخواهد داد.
نگرانی ریاض از اقدام اسرائیل
این منابع افزودند که «طرف سعودی همچنین با آمریکاییها درباره اهمیت تفاهم با ایران برای دستیابی به صلح یمن گفتگو کرده است، موضوعی که با مخالفت جریان حامی اسرائیل در آمریکا روبهرو شده است.»
همین منابع همچنین گفتند این نخستینبار است که عربستان در مقابل آمریکاییها نگرانیاش را از «ماجراجویی جدید اسرائیل که هدف آن نابود کردن هر فرصت صلح در منطقه است» ابراز میکند. آنها افزودند که بنسلمان با ترامپ به این نتیجه رسیده که بدون تفاهم با ایران، ثباتی پایدار در خاورمیانه ممکن نیست و ترامپ نیز با این ایده مخالفت نکرده است.
این تحولات در حالی رخ میدهد که بحثها در تهران درباره آینده پرونده هستهای ایران و احتمال انتقال آن از سوی کشورهای غربی به شورای امنیت سازمان ملل از سر گرفته شده است.
روزنامه الاخبار در بخشی از این گزارش به انعکاس دیدگاه رسانهها و چند تحلیلگر داخل ایران درباره این وضعیت پرداخته است که همه آنها مواضع جمهوری اسلامی را برجسته کردهاند.
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین و کارشناس سیاست خارجی میگوید تصمیم اخیر آژانس هیچ سازوکار اجرایی مستقیمی ندارد و بنابراین موضع ایران در قبال آن یک «اقدام متناسب» محسوب میشود. احمدی در مصاحبه با روزنامه دولتی «ایران» اظهار کرد که «خودداری کشورهای غربی از ارجاع پرونده به شورای امنیت ممکن است نشانهای از گشودن یک پنجره فرصت از جانب آنها باشد.»
روزنامه اصولگرای «فرهیختگان» نیز در تحلیلی درباره تصمیم شورای حکام علیه ایران نوشت: «با اینکه این تصمیم شامل بازگرداندن پرونده هستهای ایران به شورای امنیت نشد، اما نشان میدهد که طرف غربی میکوشد از کنار جنگ ۱۲ روزه بهسادگی عبور کند و واقعیت اینکه وضعیت کنونی نتیجه کشتهشدن بیش از هزار ایرانی و هدف قرار گرفتن تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی را نادیده بگیرد. در گزارش اخیر مدیرکل آژانس حتی اشارهای حداقلی هم به هدف قرار گرفتن این مراکز نشده است.»
این روزنامه افزود: «مطالبات طرف غربی برای بازرسی از تأسیسات هستهای ایران که بمباران شدهاند و درباره ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا، نشان میدهد سیاست ابهام هستهای ایران تاکنون مؤثر بوده و باید ادامه یابد تا طرف غربی ناچار شود رسماً تغییر رویکردش در قبال پرونده هستهای ایران پس از جنگ اخیر را بپذیرد و پای میز مذاکره درباره چگونگی پرداخت هزینه اشتباهات خود بنشیند.»
روزنامه «جام جم» وابسته به صدا و سیمای جمهوری اسلامی نیز اشاره کرد که «با اعلام رسمی پایان اعتبار توافق قاهره، همکاری میان تهران و آژانس به پایینترین سطح خود از زمان خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ بازخواهد گشت. این یعنی دسترسی بازرسان آژانس به تأسیسات هستهای ایران به حداقل سطح قانونی محدود میشود (فقط براساس توافقنامه پادمان)، بسیاری از اقدامات نظارتی که قرار بود متناسب با فضای پس از جنگ انجام شود عملاً از میان رفته و ارائه گزارشهای ایران درباره تولید و ذخایر مواد هستهای نیز به پایینترین حد ممکن خواهد رسید.»
این روزنامه افزود: «تصویب این تصمیم، تمام دستاوردهای دیپلماتیکی که طی پنج ماه گذشته محقق شده بود را از بین برده و تردیدها درباره اعتبار آژانس بینالمللی انرژی اتمی بهعنوان یک نهاد فنی و بیطرف را افزایش داده است.»
دیپلماسی تحمیلی
ابراهیم متقی رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران معتقد است، تصمیم شورای حکام برای صدور قطعنامه علیه جمهوری اسلامی نشانهای از «دیپلماسی تحمیلی» است. او در مقالهای در روزنامه «اعتماد» نوشت: «میتوان این تصمیم را نوعی بیانیه تهدید علیه ضروریات امنیتی و استراتژیک جمهوری اسلامی دانست.»
او افزود: «مسیرهایی که به ایران تحمیل میشود نشان میدهد نهادهای مسلط بر نظام جهانی درصددند تهران را در برابر محدودیتهای ساختاری و راهبردی قرار دهند. سازمانهای بینالمللی نیز بهعنوان ابزارهایی در دست قدرتهای حاکم بر نظام جهانی، در پی تحمیل اراده، اهداف و روش خود بر ایران هستند. این امر با توافقات بینالمللی موجود با ایران تناقض دارد. هرچند این تصمیم مشروعیت حقوقی ندارد، اما بر ایران تأثیر منفی خواهد گذاشت.»
