در شرایطی که نام محمدباقر قالیباف بهعنوان یکی از گزینههای مورد توجه آمریکا برای مذاکره مطرح شده، یکی از افراد نزدیک به تیم امنیت ملی کاخ سفید گفت به نظر میرسد دونالد ترامپ مطالباتش را بهعنوان کاری که انجام شده است، بیان میکند.
پایگاه خبری پولیتیکو در گزارشی که دوشنبه سوم فروردین ۱۴۰۵ منتشر شد، به نقل از فردی نزدیک به تیم امنیت ملی ترامپ نوشت: «به نظر میرسد دونالد ترامپ مطالباتش را بهعنوان کاری که انجام شده است، بیان میکند.»
در این گزارش تأکید شده محمدباقر قالیباف از سوی دستکم برخی در کاخ سفید بهعنوان شریکی قابلقبول دیده میشود.
پولیتیکو مینویسد دولت ترامپ بهطور بیسر و صدا در حال بررسی رئیس مجلس شورای اسلامی بهعنوان یک شریک بالقوه و حتی یک رهبر آینده است، در حالیکه رئیسجمهور از تغییر رویکرد از فشار نظامی به سمت یک پایان مذاکرهشده خبر میدهد.
بنا به گفته دو مقام دولتی محمدباقر قالیباف، که بارها آمریکا و متحدانش را به تلافی تهدید کرده، از سوی دستکم برخی در کاخ سفید بهعنوان شریکی قابلکار در نظر گرفته میشود؛ کسی که میتواند ایران را رهبری کند و در مرحله بعدی جنگ با دولت ترامپ مذاکره کند اما کاخ سفید هنوز آماده نیست روی یک فرد خاص تمرکز کند و ترجیح میدهد چندین گزینه را سنجش کند تا فردی را بیابد که مایل به توافق باشد.
یکی از مقامات دولت گفت: «او گزینه اصلی است»، اما تأکید کرد که هنوز تصمیمی گرفته نشده است «باید آنها را سنجش کنیم و نمیتوانیم عجله کنیم.»
علاقه دولت آمریکا به یافتن یک شریک مذاکره نشاندهنده تمایل به پیدا کردن راهی برای خروج از وضعیت پیچیدهای است که ایران بهسرعت ایجاد کرده؛ وضعیتی که بازارهای جهانی را تکان داده، قیمت نفت را افزایش داده و نگرانیها درباره تورم را دوباره زنده کرده است. همچنین این موضوع پاسخی احتمالی به یک سؤال مهم است: حالا که آمریکا و اسرائیل رهبری تهران را تضعیف کردهاند، چه کسی و چه چیزی در ادامه خواهد آمد؟
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «اینها مذاکرات دیپلماتیک حساسی هستند و ایالات متحده از طریق رسانهها مذاکره نخواهد کرد.»
یکی دیگر از دغدغههای اصلی ترامپ اقتصاد و بهویژه نفت است. طبق گفته یکی از مقامات، ترامپ نمیخواهد جزیره خارگ، مرکز اصلی صادرات نفت ایران، را هدف قرار دهد؛ زیرا امیدوار است رهبر بعدی توافقی مشابه با توافقی که دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور ونزوئلا، انجام داد، ارائه کند.
این مقام گفت: «همهچیز درباره این است که فردی مانند دلسی رودریگز را در ونزوئلا روی کار نگه داریم؛ کسی که به او بگوییم: ما تو را حفظ میکنیم، تو را کنار نمیزنیم، با ما همکاری میکنی و در زمینه نفت به ما یک توافق خوب میدهی.»
اما این تصور که ترامپ بتواند رهبر بعدی ایران را مانند آنچه در ونزوئلا انجام شد انتخاب کند، از نظر برخی متحدان کاخ سفید زودهنگام و حتی سادهلوحانه به نظر میرسد.
یکی از افراد نزدیک به تیم امنیت ملی رئیسجمهور گفت: «به نظر میرسد دونالد ترامپ مطالباتش را بهعنوان کاری که انجام شده است، بیان میکند.» او افزود: «خوب است اگر مذاکراتی از طریق واسطه در حال انجام باشد و خوب است که به دنبال راه خروج هستند. اما ایران نشان داده که میتواند ضربه بخورد و همچنان برای ما مشکل ایجاد کند. آنها قرار نیست بهراحتی تسلیم شوند و نفتشان را به ترامپ بدهند.»
یک مقام دیگر از کشورهای خلیج فارس نیز گفت که ترامپ احتمالاً در حال بزرگنمایی پیشرفت مذاکرات است تا بهانهای برای عقبنشینی از ضربالاجل ۴۸ ساعتهای که خودش تعیین کرده بود، ایجاد کند.
او گفت: «او قطعاً در حال خرید زمان و تلاش برای تثبیت بازارهاست. چیزی که سختتر است فهمیدنش این است که آیا واقعاً به دنبال یک راه خروج است یا خواستههای غیرواقعی مطرح میکند تا ایران آنها را رد کند.»
برخی نیز تردید دارند که قالیباف، شهردار سابق تهران بهاندازه رودریگز انعطافپذیر باشد.
علی واعظ، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت: «قالیباف یک چهره کاملاً درونساختاری است: جاهطلب و عملگرا، اما در نهایت متعهد به حفظ نظام جمهوری اسلامی. این موضوع او را به گزینهای بعید برای ارائه امتیازات معنادار به واشنگتن تبدیل میکند. حتی اگر بخواهد از حدود عبور کند، ساختار نظامی و امنیتی [حکومت] ایران احتمالاً او را محدود خواهد کرد.»
با این حال، بسیاری در دولت آمریکا، ونزوئلا را نمونهای نسبتاً موفق میدانند و معتقدند چنین الگویی هنوز در ایران قابل اجراست. به همین دلیل، رضا پهلوی، چهره اپوزیسیون در تبعید، گزینهای بعید برای آمریکا تلقی میشود، زیرا بهباور دولت، او در داخل ایران مشروعیت کافی ندارد.
یکی از مقامات گفت: «رضا پهلوی؟ قطعاً نه… او خارج از کشور بزرگ شده و این آخرین چیزی است که میخواهید در آنجا مستقر کنید. این فقط به هرجومرج منجر میشود.»
در عوض، تمرکز بر افرادی است که هماکنون در داخل ساختار قدرت حضور دارند «به دنبال معادلهایی از چاویستها» (جنبش سیاسی مرتبط با هوگو چاوز در ونزوئلا).
قالیباف روز دوشنبه هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرد، اما مقامات دولت این اظهارات را نوعی موضعگیری داخلی دانستند.
یکی از مقامات گفت: «ما در مرحله آزمایش هستیم تا بفهمیم چه کسی میتواند بالا بیاید، چه کسی میخواهد بالا بیاید و چه کسی تلاش میکند بالا بیاید. سپس آنها را سریع آزمایش میکنیم و اگر افراطی باشند، حذفشان میکنیم.»
یک مقام ارشد کاخ سفید نیز گفت که ترامپ علاقهمند است این هفته به دنبال توافق صلح با ایران باشد، زیرا بهدنبال «پیشرفت» در تنگه هرمز و برقراری آتشبس است.
او افزود: «رئیسجمهور، مثل هر کسی، صلح را به جنگ ترجیح میدهد.»
