بحران کمبود و گرانی دارو در حالی ادامه دارد که رئیس هیئتمدیره شرکت دارویی «تأمین» تأکید کرده که بحران دارو فراتر از تحریمها است. رئیس شورای عالی داروخانهها اعلام کرد ممکن است وضعیت تولید دارو بهبود یافته باشد، اما به دلیل سیاستهای توزیع، همه داروخانهها سهمیه کافی دریافت نمیکنند. این اظهارات نشان از ساختاری ناکارآمد در وزارت بهداشت برای تولید و توزیع دارو و نبود نظارت کارآمد بر این ساختار دارد.
گرانی دارو در حالی بسیاری از بیماران کمدرآمد را از خرید دارو و ادامه درمان محروم کرده است که کمبود دارو به ویژه در بیماریهای خاص حتی برای آندسته از بیمارانی که توان مالی خرید دارو را دارند بحرانآفرین شده است.
در همین رابطه خبرگزاری «ایلنا» به تازگی گزارش داده که بیماران دیابتی از کاهش توان خرید، ناکافی بودن پوشش بیمهای و نگرانی از تبعات قطع یا کاهش مصرف داروهای خود خبر دادهاند.
معصوم اناری مدیر عامل انجمن دیابتی ایران شاخه آذربایجان غربی به خبرگزاری «ایلنا» گفته افزایش قیمت و کمبود انسولین، بهویژه برای بیماران دیابتی نوع یک که وابستگی حیاتی به این دارو دارند، مشکلات جدی ایجاد کرده و سلامت آنان را به خطر انداخته است.
مدیر عامل انجمن دیابتی ایران شاخه آذربایجان غربی افزوده «قلم انسولینی که بیماران در چند ماه گذشته با استفاده از بیمه با حدود ۱۰ هزار تومان تهیه میکردند، اکنون به حدود ۵۵۰ هزار تومان رسیده است؛ بهگونهای که بسیاری از بیماران دارای بیمه نیز توان خرید این دارو با قیمت جدید را ندارند.»
معصوم اناری همچنین گفته «بیمارانی که از پوشش بیمهای برخوردار نیستند، با مشکلات بهمراتب بیشتری برای تهیه انسولین مواجهاند و در برخی موارد مجبورند برای تهیه هر قلم انسولین حدود ۸۰۰ هزار تومان هزینه کنند.»
سعید صفاتیان رئیس کانون صنفی انجمنهای درمانگران اعتیاد نیز نسبت به افزایش آمار اعتیاد به علت عدم دسترسی به دارو هشدار داده و گفته «کمبود متادون ۴۰ میلیگرمی، کاهش دسترسی به شربت تنتور اپیوم (OT) و افزایش قیمت بوپرنورفین را شاهد هستیم؛ ادامه این وضعیت نهتنها روند درمان بیماران را مختل میکند، بلکه مراکز درمان اعتیاد را نیز با مشکلات جدید روبهرو خواهد کرد؛ موضوعی که میتواند بیماران، خانوادهها و حتی نظام درمان اعتیاد را تحت تاثیر قرار دهد.»
سلمان اسحاقی سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی ماه گذشته با اشاره به وضعیت کمبود دارو در کشور، اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۵۶۰ قلم دارو در وضعیت بحرانی و حدود ۱۸۰ قلم دیگر در وضعیت حاد قرار دارد.
به گفته سلمان اسحاقی، این وضعیت با وجود تخصیص منابع ارزی و در نظر گرفتن تمهیدات حمایتی برای تأمین دارو همچنان ادامه دارد.
هادی اخوتپور رئیس شورای عالی داروخانهها گفته ممکن است وضعیت تولید دارو بهبود یافته باشد، اما به دلیل سیاستهای توزیع، همه داروخانهها سهمیه کافی دریافت نمیکنند.
به گفته هادی اخوتپور با بیان اینکه قیمتگذاری دارو ربطی به تحریمها ندارد و صرفا یک تصمیم دولتی است گفته برخلاف سایر اصناف، حاشیه سود دارو عدد ثابتی نیست. برای مثال، ممکن است حاشیه سود یک داروی ایرانی یا مکمل بیشتر و حاشیه سود داروی خارجی کمتر تعیین شود تا از تولید داخلی حمایت گردد.
این فعال صنفی در توضیحاتی نشان میدهد دولت چطور وضعیت توزیع دارو را رها کرده و همین موضوع اثر مستقیمی بر اختلال کمبود دارو داشته است: «درصدهای حاشیه سود بهروزرسانی نشدهاند. در نتیجه، هنگامی که قیمت دارو افزایش یافت — هرچند این افزایش نیز تا حد ممکن کنترل شد — حاشیه سود تولیدکننده، توزیعکننده و داروخانه کاهش پیدا کرد. این امر باعث تضعیف بنیه مالی فعالان زنجیره تأمین دارو شده و در نهایت، رونق کلی این سیستم را تحت تأثیر قرار داده است.»
به گفته وی، یکی دیگر از مشکلات زنجیره تأمین دارو، اختلال در چرخه گردش مالی است. خرید و فروش دارو یک فرآیند چرخهای است که در آن، جریان نقدینگی و تحقق سود برای بهروزرسانی قیمتها، تأمین موجودی و جبران خسارتها ضروری است.
رئیس شورای عالی داروخانه همچنین گفته «در این میان، سازمانهای بیمهگر بهعنوان یکی از حلقههای کلیدی عمل میکنند. هنگامی که وجوه مربوط به دارو از سوی بیمهها به داروخانهها بازنگردد، این تأخیر به حلقههای بعدی (پخشکننده، تأمینکننده، تولیدکننده و واردکننده) نیز منتقل میشود و در نهایت، کل زنجیره تأمین با مشکل مواجه میگردد. این مسئله هرچند ممکن است بهصورت غیرمستقیم با تحریمها مرتبط باشد، اما تأثیر مستقیمی بر ضعف مالی فعالان این حوزه دارد.»
علیرضا یکتادوست رئیس هیئت مدیره شرکت دارویی «تأمین» نیز تأکید دارد که ریشه بحران دارو فقط تحریم نیست؛ از ضعف تولید مواد اولیه و بیتوجهی به تحقیق و توسعه تا آشفتگی مدیریتی، تأخیر در تخصیص ارز و بدهی بیمهها، زنجیره تأمین دارو را با چالش جدی روبهرو کرده است.
به گفته علیرضا یکتادوست وابستگی ۶۵ تا ۷۰ درصدی مواد موثره دارویی به واردات از چین و هند تنها به واسطه تحریمها نیست بلکه ناشی از ضعف صنایع تولید مواداولیه و حد واسط دارویی و عدم سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه است.
رئیس هیئت مدیره شرکت دارویی «تأمین» با انتقاد از عملکرد دولت در بخش دارو گفته «ظاهرا سازمان غذا دارو متولی اصلی گولیکن است و وزارت صمت مسئول صدور مجوز استفاده ازمواد اولیه شیمیایی و محصولات پتروشیمی لازم برای صنایع دارویی است که اولویت را به صنایع دیگر میدهد و بانک مرکزی سیاستگذار ارزی است که با تخصیص نامنظم ارز عملا نبض مالی زنجیره را در دست دارد و وزارت اقتصاد از طریق سازمان برنامه و بودجه، بودجه طرح دارویار را تعیین میکند که اغلب با کسری مزمن مواجه است و چند پارگی حاکمیت و وجود نهادهای غیر مرتبط و موازی در واردات و تولید داروهای خاص که بدون نظارت شفاف وزارت بهداشت فعالیت میکنند، میتواند سبب بروز بحرانها و کمبودهای دارویی گردد.»
علیرضا یکتادوست ادامه داده که «اختلاف فاحش نرخ ارز ترجیحی با نرخ ارز مبادلاتی و بازار آزاد(۵ تا ۷ برابر)، زمینهساز رانت، واردات صوری، کمفروشی مواد مؤثره و حتی قاچاق معکوس میشود و شرکتهای بیمه بزرگترین خریداران خدمات سلامت و در عین حال بدهکارترین حلقه زنجیره تأمین دارو هستند و تأخیر در پرداخت مطالبات داروخانهها و شرکتهای پخش به ۶ تا ۱۸ ماه میرسد.»
