با گذشت حدود دو هفته از اجرای طرح فشار حداکثری اقتصادی ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی و در حالی که بخش انرژی سالهاست با کمبود سرمایهگذاری مؤثر و توسعه روبرو بوده، کارشناسان نسبت به کمبود بیش از پیش گاز در پاییز و زمستان امسال هشدار میدهند.
ایران دارنده دومین ذخایر گاز طبیعی در جهان در پی عدم سرمایهگذاری مؤثر و توسعه صنعت گاز طی سالهای گذشته با کمبود گاز روبرو بود و بخش صنعت و کشاورزی بار کمبود گاز را به دوش میکشیدند. امسال اما با توجه به آسیبدیدگی بخشی از تأسیسات گاز ایران در جنگ اخیر و آغاز ساز و کار تشدید فشارهای اقتصادی بر جمهوری اسلامی از سوی ایالات متحده بحران گاز عمیقتر از سالهای گذشته خواهد بود.
بر اساس ادعای مقامات حکومتی، حدود یک سوم از ظرفیت تولید گاز ایران که معادل ۲۳۰ میلیون مترمکعب است در جریان جنگ آمریکا با جمهوری اسلامی کاهش یافته است.
نخستین آثار کمبود گاز در روزهای گذشته نیز نمایان شده است. بر اساس گزارشها، در نیمه تابستان که مصرف گاز در کشور به حداقل میرسد برخی مشترکان از دریافت قبوض با ارقام چندصد میلیون تومانی و یک میلیارد تومانی خبر دادهاند.
سعید توکلی، مدیر عامل شرکت ملی گاز ایران، صدور قبوض میلیاردی برای برخی شهروندان در تهران را تأیید و دلیل آن را مصرف بالای گاز عنوان کرده و مدعی شده است این مشترکان علاوه بر داخل ساختمان، در حیاط ویلا نیز دارای استخر روباز گرم هستند. او توضیح نداده چرا باید شهروندان در تابستان و با وجود هوای گرم از استخر با آب داغ استفاده کنند!
آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، کسری ۱۸۰ میلیون مترمکعبی گاز برای تأمین نیاز کشور در ماههای پیش رو را قطعی دانسته و گفته کمبود گاز در پاییز و زمستان امسال «جدّی» است.
او توضیح داده: «دولت در این شرایط برای تأمین نظر عموم مردم و مصارف خانگی، ناگزیر است فشار این کسری را به بخش صنعت منتقل کند. اعمال فشار و قطع گاز صنایع نیز تبعات سنگینی چون توقف تولید و بروز مشکلات بسیار جدّی، از جمله عدم تأمین ارز مورد نیاز کشور را به همراه خواهد داشت. با توجه به پیشبینی برودت شدید هوا در سال جاری، کشور با چالشی بسیار جدّی در تأمین گاز خود مواجه خواهد بود.»
آرش نجفی افزوده: «ندانمکاریهای ۱۰ تا ۱۲ سال گذشته و سوء مدیریت در حوزه مصرف انرژی- علیالخصوص عدم اصلاح ساختارهای نیروگاههای حرارتی و عدم اصلاح الگوهای مصرف گاز در بخش خانگی- سبب شده است که امروز هم صنایع ما آسیب ببینند و هم راندمان پایین نیروگاهها، بدون بازدهی مناسب، حجم عظیمی از گاز را مصرف کرده و خسارت ایجاد کند.»
رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران همچنین با انتقاد از عملکرد دولت برای مدیریت بحران کمبود انرژی گفته: «متأسفانه دولتمردان ما فاقد یک نقشه راه کلان برای مدیریت اقتصادی کشور در حوزه انرژی هستند. معاونتی هم که اخیراً به این منظور تأسیس شده است، آمادگی، توان و دانش مواجهه با چنین مسئله دشواری را ندارد. به نظر میرسد نه تجربه و نه سواد تخصصی لازم در آن مجموعه وجود ندارد و تمام برنامهریزی آنها صرفاً بر تئوری افزایش قیمت، واقعیسازی قیمتها و کاهش مصرف از این مسیر متمرکز شده است که این امر یکی از بزرگترین نقاط ضعف این معاونت به شمار میرود.»
این در حالیست که به گفته کارشناسان، تحمیل کمبود انرژی و سوخت بر بخش صنعت از یکسو سبب کمبود و گرانی کالاها و افزایش تورم، و از سوی دیگر افزایش نرخ بیکاری میشود. کارشناسان معتقدند: «توقف یا کاهش تولید در صنایعی مثل سیمان، فولاد و صنایع غذایی، عرضه برخی کالاها را در بازار داخلی محدود میکند. کاهش عرضه، در کنار هزینه بالاتر تولید با سوخت جایگزین، میتواند فشار قیمتی بههمراه داشته باشد؛ فشاری که در نهایت به مصرفکننده نهایی منتقل میشود. برای خانوارها، این یعنی احتمال افزایش هزینه برخی کالاهای اساسی و مصالح ساختمانی در ماههای سرد سال.»
احراج نیروی کار به علت کاهش سطح فعالیت واحدهای تولیدی و صنعتی با هدف کاهش هزینهها از دیگر پیامدهای انتقال فشار کمبود سوخت و انرژی بر بخش صنعت است. کارشناسان اتاق بازرگانی ایران میگویند توقف موقت خطوط تولید در واحدهای صنعتی میتواند به کاهش ساعات کاری یا اخراج کارکنان، یا تعطیلی موقت برخی کارگاهها منجر شود، به ویژه در صنایعی که وابستگی بالایی به گاز طبیعی دارند و امکان جابجایی سریع به سوخت دیگر را ندارند!
کمبود گاز در پاییز و زمستان آینده آنقدر جدّی شده که روزنامه اطلاعات نیز در مطلبی خواستار دورکاری ادارات و مدارس به دلیل کمبود سوخت و انرژی شده و نوشته: «به تصریح مقامات ارشد کشور ناترازی سوخت در سه بخش بنزین، گازوئیل و گاز، هر روز بیشتر از دیروز خودنمایی کرده و کمبودها در آینده نزدیک با آغاز به کار مدارس، دانشگاهها و فرارسیدن فصول سرد سال بیشتر هم خواهد شد.»
در ادامه این مطلب آمده: «به نظر میرسد بهترین و کمضررترین راه برای کاهش مصرف سوخت، دورکار کردن بخش بزرگی از ادارات و مجموعههای غیرضروری دولتی، بنیادها، نهادها و مجموعههای حکومتی بعلاوه مدارس و دانشگاهها در پاییز و زمستان پیش رو است. چراکه دورکاری ادارات غیر ضروری باعث جلوگیری از مصرف میلیونها لیتر سوخت ناشی از تردد کارمندان در تهران و شهرستانها و کاهش مصرف آب و برق و گاز ادارات میشود.»
