کمبود سوخت در ایران وارد مرحلهای جدّی شده و صف طولانی اتومبیلها مقابل جایگاههای سوخت و انتشار خبر تعطیلی چندین جایگاه سبب شده مسئولان نیز نتوانند کمبود را تکذیب کنند. مقامات حکومتی همچنان انگشت اتهام را به سوی شهروندان به علت مصرف بالای سوخت دراز کردهاند.
در حالی که دولت پزشکیان به دنبال نسخهای برای حذف یارانه سوخت با هدف افزایش درآمد است، کمبود بنزین و گازوئیل نیز در شهرهای مختلف گسترش یافته و در برخی مناطق شهروندان برای دریافت یک باک بنزین باید ساعتها در صف طولانی پمپ بنزینها معطل بمانند.
در برخی استانها مانند سیستان و بلوچستان و تهران کمبود سوخت برجستهتر است و در حالی که شهروندان از نبود بنزین و گازوئیل و حتی گاز سیانجی گزارش میدهند، برخی خبرها نیز حاکی از تعطیلی شماری از پمپبنزینها به علت نبود سوخت است.
همزمان رسانههای داخلی نیز گزارش دادهاند شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی به صورت اعلامنشده، سقف روزانه توزیع سوخت هر جایگاه را محدود کرده و به محض پایان یافتن این سهمیه روزانه، نازلهای جایگاهها خاموش میشوند.
مقامات دولت علت کمبود بنزین را افزایش مصرف شهروندان اعلام کرده و حتی آمارهایی از رکوردزنی مصرف بنزین را مطرح کردهاند. در این میان برخی تحلیلگران تشدید کمبود بنزین را اقدامی عامدانه از سوی دولت برای آمادهسازی افکار عمومی در حذف یارانه بنزین و افزایش قیمت آن میدانند. از سوی دیگر گفته شده دولت با کاهش برنامهریزی شده توزیع بنزین به دنبال تحمیل کاهش مصرف به شهروندان است چون توان تولید بنزین معادل نیاز کشور را ندارد.
وبسایت «خودرو بانک» گزارش داده «کمبود بنزین در ایران حاصل سالها سرمایهگذاری نکردن در ظرفیت پالایشگاهی، تولید خودروهای پرمصرف و فاقد استانداردهای روز، فقدان شبکه حملونقل عمومی کارآمد و انجماد بلندمدت ساختار قیمتگذاری است.»
این گزارش افزوده: «خاموش کردن پمپها، مصرف واقعی را کاهش نمیدهد؛ صرفاً تقاضای موجود را فشرده، انباشته و بحران را از اتاقهای سیاستگذاری به متن جامعه و کف خیابان منتقل میکند.»
در این میان افزودن متانول به بنزین در پالایشگاهها و حتی افزودن آب به بنزین در برخی جایگاههای سوخت نیز بیانگر وضعیت بحرانی توزیع بنزین در کشور زیر سایه ناکارآمدی دولت، حتی در بخش نظارت، است.
وحید قانعیفر مدیرعامل شرکت نفت «ستاره خلیج فارس» استفاده از متانول در ترکیب بنزین این پالایشگاه را تایید کرد.
«انجمن خودروسازان ایران» پیش از این در نامهای هشدار داده بود که استفاده از متانول در بنزین سیستم سوخترسانی، باک، فیلتر و پمپ بنزین، لوله های فلزی، واشرها و قطعات پلاستیکی اتومبیلها را دچار خوردگی شدید میکند.
رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس، نیز استفاده از حدود نیمدرصد متانول در بنزین را تایید کرد و البته ادعا کرد این حجم از متانول مشکلی برای اتومبیلها ایجاد نمیکند.
با اینهمه گزارشهای شهروندان از افزایش خرابی اتومبیلها در ایران طی هفتههای اخیر حکایت دارد. موضوعی که به گفته تعمیرکاران علت آن استفاده از بنزین نامرغوب است.
ششم شهریورماه نیز گزارشی منتشر شد که بر اساس آن در یک جایگاه سوخت در رفسنجان، هنگام سوختگیری شماری از خودروها و موتورسیکلتها به جای بنزین، آب وارد باکشان شد.
در ویدیو منتشرشده، جایگاهدار گفت آب از سوی شرکت نفت وارد پمپ شده است. تا زمان انتشار این گزارش، شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی و استانداری کرمان این گفته را تایید یا رد نکرده بودند.
افزوده شدن آب به بنزین حتی سال گذشته نیز از سوی مقامات دولت تأیید شده بود. مصطفی مولوی، بازرس ویژه مسعود پزشکیان، تیر ۱۴۰۴ اعلام کرد سه اتومبیل حامل مسعود پزشکیان و محافظانش پس از سوختگیری در یک جایگاه بینراهی در استان قزوین، به دلیل آنچه عرضه بنزین مخلوط با آب خواند، در مسیر تبریز خاموش شدند. او گفته بود پیگیریها نشان داد این جایگاه پیشتر نیز شکایتهایی در همین زمینه داشته است.
در آنسوی ماجرای کمبود بنزین دولت به دنبال حذف یارانه بنزین است تا درآمدهای خود در شرایط جنگ و بحران اقتصادی را افزایش دهد. حذف یارانه بنزین به هر شکلی اجرا شود نتیجه آن افزایش قیمت سوخت در سبد مصرفی خانوار و تحمیل هزینه بیشتر به خانوارهاست. موضوعی که با هشدار کارشناسان درباره احتمال بروز اعتراضات روبرو شده و همین هشدارها دولت را در شرایطی سردرگم قرار داده و اجرای طرح حذف یارانه را با اختلال روبرو کرده است.
امیرمیثم نیکفر کارشناس اقتصاد انرژی با تاکید بر اینکه مشکل مصرف بنزین تنها راهکار قیمتی ندارد و باید مجموعهای از راهکارها را برای مدیریت آن به کار برد، گفته است «رایگانسازی حمل و نقل عمومی، نوسازی ناوگان و واردات خودروهای کممصرف و نیز مهار تورم انتظاری سه راهکاری هستند که میتوانند به دولت کمک کنند.»
وی با اشاره به تبعات رکودی شوکدرمانی سوخت بر شرایط کنونی اقتصاد کشور توضیح داده: «حتی اگر قیمت بنزین به لیتری یک میلیون تومان هم برسد، راهحل نهایی نیست چراکه بخش عمده پیمایش خودروها مربوط به تردد به محل کار، سفرهای شغلی و زنجیره کسب و کارها از حمل و نقل عمومی گرفته تا گردشگری است.»
به عقیده این کارشناس اقتصاد انرژی، «کاهش اجباری پیمایش نهفقط هدف صرفهجویی را محقق نمیکند، بلکه به کاهش گردش اقتصادی و افت تولید ناخالص داخلی (GDP) منجر میشود. راهکار اصلی، کاهش میانگین مصرف موتور خودروهاست و تا زمانی که این اصلاحات رخ ندهد، افزایش قیمت سوخت تنها به تورم دامن میزند.»
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، نیز ۲۶ امرداد امسال هشدار داد: «افزایش قیمت بنزین تا ۸۷ هزار تومان اوج بیتدبیری است. این طرحهای خام موجب تشویش اذهان عمومی میشود. افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی مانند جرقه در انبار باروت است.»
حسین صمصامی درباره آثار افزایش قیمت بنزین بر میزان مصرف، گفت: «آن کسانی که الان دارند از بنزین استفاده میکنند و نیاز دارند، مثل اسنپ و تاکسی و خیلی از این افرادی که واقعا مجبور شدند بروند سراغ یک همچین کارهایی، خب اینها تعطیل میشوند. اینها میریزند وسط خیابان.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزود: «این طرحهای بنزینی مطرحشده، آثار شدید اجتماعی دارد، موجب بهاصطلاح بروز ناآرامیهای اجتماعی شده و اغتشاش میشود.»
به گفته کارشناسان و مقامات دولت، کمبود بنزین در ایران ارقامی میان ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر در روز است. موضوعی که نه به مصرف مردم، بلکه به عدم سرمایهگذاری وتوسعه صنعت پالایشگاهی ایران ارتباط دارد. از سوی دیگر ایران برای تأمین این کسری ناچار به واردات بنزین است که در شرایط کنونی با محاصره دریایی بنادر جنوبی و راهاندازی ساز و کار تشدید فشارهای حداکثری اقتصادی علیه جمهوری اسلامی توسط ایالات متحده در عمل امکان واردات بنزین از دولت گرفته شده است.
به عقیده برخی تحلیلگران، کمبود سوخت و انرژی در کنار کمبود کالاهای اساسی به علت تشدید فشارهای حداکثری اقتصادی بر جمهوری اسلامی میتواند سبب تشدید بحرانها در ایران و آغاز دور جدیدی از اعتراضات ضدحکومتی مردم باشد.
