کوروش زمانی – در سپهر سیاسی خاورمیانه و در میان توفان‌های سهمگینی که تاریخ معاصر ایران را رقم می‌زنند، حقیقتی بزرگ و انکارناپذیر در حال رخ‌نمایی است؛ حقیقتی که ریشه در بیداری عمیق یک ملت و درک شفاف آنها از حقوق بنیادین خویش دارد. سال‌هاست که خیابان‌های ایران صحنه‌ی تقابل بی‌امان اراده‌ی مردمی برای دستیابی به آزادی، دموکراسی و یک نظام سکولار با ماشین سرکوبگر استبدادی است که بقای خود را تنها در سایه‌ی ایجاد وحشت و بحران‌آفرینی می‌بیند. در این کشاکش نابرابر اما حماسی، مردم ایران با پرداخت هزینه‌هایی به سنگینی جان‌های عزیزترین فرزندانشان، خطوط قرمز و مطالبات نهایی خود را با رساترین صدای ممکن به گوش جهانیان رسانده‌اند. عبور از کلیت جمهوری اسلامی دیگر یک خواسته‌ی حاشیه‌ای یا یک آرمان دوردست نیست، بلکه متن صریح و بی‌تخفیف اراده‌ی ملی است که در شعارها، اعتصابات و ایستادگی‌های روزمره تبلور یافته است.
در این میان، معادلات بین‌المللی نیز دچار دگردیسی‌های قابل تأملی شده‌اند. پس از سال‌ها سیاست مماشات و امیدهای واهی به اصلاح‌پذیری رژیمی که ذات آن با بحران و تنش گره خورده است، سرانجام بخش بزرگی از جامعه‌ی جهانی، بویژه کشورهای اروپایی، در پی وقایع خونبار و تکان‌دهنده‌ای که پرده از چهره‌ی عریان خشونت حاکمیت برداشت، ناگزیر به تغییر رویکرد شدند. این بیداری دیرهنگام غرب، اگرچه هنوز تا رسیدن به نقطه‌ی مطلوب و اعمال فشارهای فلج‌کننده‌ی واقعی فاصله دارد، اما خلأ دیپلماتیک و انزوای بی‌سابقه‌ای را برای حاکمیت تهران به ارمغان آورده است. با عقب‌نشینی تدریجی حامیان سنتی دیپلماسی تعامل با جمهوری اسلامی در غرب، صحنه برای بازیگرانی جدید و البته فرصت‌طلب در منطقه‌ی خاورمیانه و همسایگی ایران باز شده است تا تحت لوای مفاهیم فریبنده‌ای چون «میانجیگری»، «تنش‌زدایی» یا «حفظ ثبات منطقه‌ای»، به ایفای نقشی بپردازند که در ماهیت خود، چیزی جز تنفس مصنوعی دادن به یک دیکتاتوری در حال مرگ نیست.
«آنچه در این برهه‌ی حساس تاریخی نیازمند واکاوی، نقد و توجه ویژه‌ی افکار عمومی، روشنفکران و فعالان سیاسی است، کالبدشکافی دقیق رفتار و نیات پنهان همین کشورهای به‌اصطلاح میانجی است». دولت‌هایی نظیر عمان، قطر، ترکیه، پاکستان و دیگر بازیگرانی که با رفت‌وآمدهای مداوم دیپلماتیک و ارائه‌ی طرح‌های به‌ظاهر صلح‌جویانه، سعی در حفظ ساختار موجود دارند، به هیچ‌وجه از جایگاه بی‌طرفی و خیرخواهی برای ملت ایران وارد میدان نشده‌اند. در حقیقت، مفهوم میانجیگری در حقوق بین‌الملل و روابط دیپلماتیک زمانی معنا پیدا می‌کند که «دو طرفِ یک منازعه، دارای مشروعیت و حقوق قابل مذاکره باشند». اما تقلیل دادن یک انقلاب ملی و خواست یک ملت برای سرنگونی یک نظام توتالیتر به یک «تنش سیاسی» که نیازمند وساطت است، بزرگترین تقلب دیپلماتیک و توهین به شعور ملتی است که برای بدیهی‌ترین حقوق انسانی خود خون داده است.
این کشورها با برچسب زدن عناوین دیپلماتیک بر اقدامات خود، در واقع در حال حمایت و عادی‌سازی روابط با رژیمی هستند که بزرگترین حامی تروریسم دولتی در جهان شناخته می‌شود. آنها با ایجاد کانال‌های مالی، تسهیل دور زدن تحریم‌ها و برگزاری نشست‌های پشت درهای بسته، نه‌تنها به دنبال تغییر اوضاع نیستند، بلکه با خرید زمان برای رژیم، به‌طور غیرمستقیم در استمرار جنایات آن شریک می‌شوند. این رفتار، فراتر از یک مداخله‌ی ساده در امور داخلی یک کشور مستقل است. این اقدام در واقع یک صف‌آرایی آشکار در برابر اراده‌ی یک ملت است که می‌کوشد زنجیرهای استبداد را از پای خود باز کند.
ریشه‌یابی انگیزه‌های این کشورهای همسایه و منطقه‌ای برای حفظ وضع موجود در ایران، پرده از واقعیت‌های تلخ و منافع ژئوپولیتیکی کثیفی برمی‌دارد که بر خون و رنج مردم ایران بنا شده‌اند. نخستین و مهمترین عامل این تکاپوی دیپلماتیک، هراس عمیق این دولت‌ها از سرایت ویروس دموکراسی و آزادی‌خواهی به مرزهای خودشان است. نگاهی گذرا به کارنامه‌ی حقوق بشری و ساختار سیاسی بسیاری از این کشورهای مدعی میانجیگری نشان می‌دهد که آنها خود در زمره‌ی بزرگترین ناقضان حقوق شهروندی، آزادی بیان و حقوق بشر قرار دارند. حکومت‌هایی که بقای خود را بر پایه‌ی استبداد فردی، نظامی‌گری، الیگارشی‌های فاسد یا سرکوب اقلیت‌ها بنا نهاده‌اند، طبیعی است که از برپایی یک نظام دموکراتیک، سکولار و مردم‌سالار در همسایگی قدرتمند و تأثیرگذار خود یعنی ایران، بشدت وحشت داشته باشند.
یک ایران آزاد و پیشرفته، نه‌تنها توازن قوای منطقه‌ای را به نفع ارزش‌های دموکراتیک تغییر می‌دهد، بلکه به الگویی الهام‌بخش برای شهروندان تحت ستم در کشورهای همسایه تبدیل خواهد شد. بنابراین، تلاش آنها برای حفظ رژیم جمهوری اسلامی، در واقع تلاش برای حفظ یک یاغیِ منطقه‌ای است تا از طریق آن بتوانند سرکوب‌های داخلی خود را توجیه کرده و به شهروندانشان بباورانند که هرگونه تغییر اساسی منجر به هرج‌ومرج، کشتار و ویرانی خواهد شد. آنها ترجیح می‌دهند در همسایگی‌شان حکومتی منزوی، ضعیف، بحران‌زده و درگیر مشکلات داخلی وجود داشته باشد تا یک کشور قدرتمند و دموکراتیک که بتواند معادلات اقتصادی و سیاسی خاورمیانه را از نو بنویسد.
از منظر اقتصادی و منافع مادی نیز، انزوا و تحریم‌های اعمال‌شده بر جمهوری اسلامی، به یک موهبت بی‌نظیر برای این کشورهای همسایه تبدیل شده است. کشوری که می‌توانست به لطف منابع عظیم انرژی، موقعیت استراتژیک ترانزیتی و سرمایه‌ی انسانی بی‌نظیرش، قلب تپنده‌ی اقتصاد خاورمیانه باشد، امروز به دلیل سیاست‌های ایدئولوژیک و تروریستی حاکمیتش، به بازاری برای فروش کالاهای بنجل همسایگان، مسیری برای قاچاق سازمان‌یافته و منبعی برای فرار سرمایه‌های نجومی تبدیل شده است.
کشورهای به‌اصطلاح میانجی، سال‌هاست که با ایجاد شرکت‌های پوششی، شبکه‌های مالی غیرشفاف و دلال‌بازی در بازارهای انرژی، میلیاردها دلار از قِبَل تحریم‌های ایران سود برده‌اند. ترکیه با جذب سرمایه‌های فراری ایرانیان در بازار املاک و صنعت توریسم، قطر با استخراج یک‌طرفه از منابع مشترک گازی در سایه‌ی ضعف تکنولوژیک و انزوای ایران، و عمان و پاکستان با ایفای نقش دلالان ارزی و سیاسی، همگی بر سر سفره‌ای نشسته‌اند که با فقر و فلاکت مردم ایران پهن شده است. برای این بازیگران، سقوط جمهوری اسلامی و روی کار آمدن یک دولت ملی که حافظ منافع اقتصادی ایران در عرصه‌ی بین‌المللی باشد، به معنای پایان این رانت‌های نجومی و مزیت‌های اقتصادی بادآورده است. از این رو، وقتی سفیر یا وزیر خارجه‌ی یکی از این کشورها با مقامات تهران بر سر میز مذاکره می‌نشیند و از لزوم کاهش تنش‌ها سخن می‌گوید، هدف او نه نجات مردم ایران، بلکه تضمین استمرار جریان سرمایه و منافعی است که از شکاف میان حاکمیت و ملت ایران به جیب آنها سرازیر می‌شود.
در مواجهه با این واقعیت‌های عریان و تلخ، جنبش آزادی‌خواهی مردم ایران نیازمند یک بازنگری استراتژیک و ارتقای سطح آگاهی عمومی نسبت به نقش این بازیگران مخرب خارجی است. تاکنون، پیکان اصلی انتقادات و مبارزات، به‌درستی، قلب استبداد در داخل کشور را نشانه رفته است، اما برای خشکاندن ریشه‌های این درخت پوسیده، باید شریان‌های حیاتی آن در خارج از مرزها را نیز قطع کرد. مردم ایران و فعالان سیاسی باید این آگاهی را به یک گفتمان مسلط تبدیل کنند که «مماشات و حمایت غیرمستقیم از رژیم، فارغ از اینکه از سوی کدام کشور غربی یا شرقی، همسایه یا دوردست صورت گیرد، در حکم همدستی در جنایت است». همان‌طور که فشار افکار عمومی توانست بسیاری از کشورهای اروپایی را وادار به تجدیدنظر در روابط خود با تهران کند، این فشار نیز باید با قدرت و انسجامی هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده به سوی سفارتخانه‌ها، منافع دیپلماتیک و تصویر بین‌المللی کشورهای منطقه که نقش تسهیل‌گر را برای بقای دیکتاتوری ایفا می‌کنند، هدایت شود.
تجمع در برابر سفارتخانه‌های این کشورها، ارسال پیام‌های روشن و قاطع به مقامات آنها از سوی اپوزیسیون و نهادهای مدنی و رسوا کردن نیات واقعی آنها در رسانه‌های بین‌المللی، گام‌هایی ضروری برای تغییر این معادله است. باید به این دولت‌ها فهماند که دوران تصمیم‌گیری برای آینده‌ی یک ملت در اتاق‌های تاریک دیپلماسی منطقه‌ای به سر آمده است و هر دولتی که امروز در برابر خواست ملت ایران بایستد، در فردای آزادی، جایگاهی در روابط دوستانه و استراتژیک ایران نخواهد داشت!
این رویکرد انتقادی، که به‌درستی بر لزوم پاسخگو کردن حامیان پنهان و پیدای رژیم تأکید دارد، نشان‌دهنده‌ی بلوغ سیاسی یک ملت است. ملتی که دیگر فریب لفاظی‌های دیپلماتیک و ژست‌های صلح‌طلبانه‌ی دروغین را نمی‌خورد و به‌خوبی درک کرده است که آزادی، کالایی وارداتی نیست که در چمدان‌های میانجیگران منطقه‌ای به ارمغان آورده شود. کشورهایی که خود در تاریکخانه‌های استبداد و نقض حقوق بشر گرفتارند، هرگز نمی‌توانند حاملان پیام صلح و دموکراسی برای ملت دیگری باشند، بلکه با اهداف شوم و مداخله‌جویانه، در تلاش برای دستکاری آینده‌ی ملتی هستند که برای تغییر اوضاع جانشان را فدا کرده‌اند.
حضور آنها در معادلات ایران، صرفا تلاشی مذبوحانه برای خریدن زمان برای یک سیستم فروپاشیده و بهره‌برداری حداکثری از ضعف‌های آن است. بنابراین، همان‌طور که مبارزه با ماشین سرکوب در داخل نیازمند شجاعت، همبستگی و استقامت است، منزوی کردن حامیان خارجی آن نیز نیازمند دیپلماسی عمومی تهاجمی، روشنگری مستمر و ایجاد هزینه‌های سیاسی و حیثیتی برای آنهاست. مردم ایران ثابت کرده‌اند که در مسیر رسیدن به یک ایران دموکراتیک، باثبات و توسعه‌یافته که در آن حقوق بشر نه یک شعار، بلکه یک ارزش نهادینه‌شده باشد، از هیچ فداکاری‌ای دریغ نخواهند کرد. در این مسیر روشن اما ناهموار، شناسایی دقیق موانع، چه در قامت استبداد داخلی و چه در پوشش میانجیگران منفعت‌طلب خارجی، ضامن پیروزی نهایی اراده‌ی ملی بر تاریکی خواهد بود و تاریخ، بی‌تردید، چهره‌ی کسانی را که در این گذار سرنوشت‌ساز در کنار مردم ایستادند و کسانی را که در مقابل آنها صف‌آرایی کردند، با دقتی بی‌رحمانه ثبت خواهد کرد.
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب علاقمندان، نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسی‌زبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
