Page 28 - (کیهان لندن - سال چهل و دوم ـ شماره ۵۷۴ (دوره جديد

‫حسادت؛ آینهای که‬ ‫بخش شانزدهم) فرجام سخن؛ نفت به عنوان صورت‬ ‫صفحه ‪ 28‬شماره ‪۲۰۴۰‬‬
‫ناکامیهای پنهان‬ ‫مادی حاکمیت ملی‬ ‫جمعه ‪ ۱۶‬تا پنجشنبه ‪ ۲۲‬امرداد ‪14۰۵‬‬
‫گروههای ایدئولوژیک‬
‫را نشان میدهد‬ ‫نفت در دوران محمدرضا شاه پهلوی‪ ،‬صرفا چاهی در‬ ‫نیابتی‪ ،‬دستگاه سرکوب‪ ،‬برنامههای پرهزینه نظامی‪،‬‬
‫خوزستان یا عددی در بودجه کشور نبود‪ .‬صورت مادی‬ ‫فساد ساختاری و تأمین مالی شبکههای فرامرزی شد‪.‬‬
‫=جایگاه و اعتبار اجتماعی شاهزاده رضا پهلوی صرفا‬ ‫جمهوری اسلامی نه تنها نتوانست از جایگاه نفتی ایران‬
‫محصول ادعای شخصی او نیست؛ بلکه بر پایه اعتماد و‬ ‫حاکمیت ملی ایران بود‪.‬‬ ‫پاسداری کند‪ ،‬بلکه با سیاست خارجی ستیزهجویانه‪ ،‬تحریم‬
‫حمایتی شکل گرفته است که طی سالهای گذشته اکثریت‬ ‫هنگامی که دولت ایران توانست درباره تولید تصمیم‬
‫جامعه در داخل کشور و چه در میان جامعه ایرانی‬ ‫بگیرد‪ ،‬قیمت را به چالش بکشد‪ ،‬شرکتهای خارجی را از‬ ‫و انزوای کشور را به وضعیتی دائمی بدل ساخت‪.‬‬
‫دیاسپورا‪ ،‬به او واگذار کردهاند‪ .‬این سرمایه اجتماعی حاصل‬ ‫ادارهکننده به خریدار تبدیل کند‪ ،‬در اوپک نقشآفرینی‬ ‫پهلوی نفت را به بازار جهانی میبرد تا ایران را قدرتمند‬
‫یک فرآیند تدریجی بوده است که در آن ثبات‪ ،‬تداوم‬ ‫کند و درآمد نفت را در خدمت ساختن کشور قرار دهد‪،‬‬ ‫کند؛ جمهوری اسلامی نفت را پنهانی و با تخفیف میفروشد‬
‫حضور‪ ،‬توانایی امیدبخشی‪ ،‬ظرفیت ایجاد همگرایی نقش‬ ‫ناسیونالیسم از سطح احساس به عرصه قدرت منتقل شد‪.‬‬
‫آریامهر فقید اهمیت نفت را نه در ستایش و تسلیح ایران‬ ‫تا ساختار قدرت خود را زنده نگه دارد‪.‬‬
‫تعیین کنندهای ایفا کردهاند‪.‬‬ ‫به این منبع زیرزمینی برای باجگیری یا برانگیختن احساسات‬ ‫در دوران آریامهر‪ ،‬اختلاف با غرب بر سر سهم بیشتر‬
‫= از آنجایی که شاهزاده رضا پهلوی به مهمترین رهبر‬ ‫عمومی میدید‪ ،‬بلکه در ساختن آینده با به کارگیری عقلانی‬ ‫ملت ایران‪ ،‬قیمت عادلانهتر و اختیار گستردهتر دولت ملی‬
‫دوران گذار تبدیل شده است‪ ،‬بهطور طبیعی از طرف‬ ‫این سلاح مؤثر تصویر میکرد‪ .‬او میدانست که ذخایر نفت‬ ‫بود‪ .‬در جمهوری اسلامی‪ ،‬اختلاف با جهان نتیجه پروژهای‬
‫مخالفان و رقیبان سیاسی مورد حسادت قرار میگیرد‪ .‬از‬ ‫پایانپذیرند و ارزش واقعی آنها در این است که پیش از‬ ‫ایدئولوژیک است که منافع ملت ایران را در خدمت بقای‬
‫همین رو‪ ،‬برخی جریانهای سیاسی یا ایدئولوژیک سعی بر‬ ‫پایانیافتن‪ ،‬به صنعتی پایدار‪ ،‬نیروی انسانی آموزشدیده‪،‬‬
‫آن دارند و میکوشند نقش تعیینکننده او در دوران گذار‬ ‫رژیم قربانی میکند‪.‬‬
‫را به چالش بکشند یا خدشهدار کنند‪ .‬دشمنیورزیهایی‬ ‫امنیت ملی و اقتصادی متنوع تبدیل شوند‪.‬‬ ‫نفتی که میتوانست سرمایه نسلهای آینده باشد‪ ،‬به‬
‫که نه سرچشمه عقلانی‪ ،‬بلکه بازتاب عدم توانایی و‬ ‫کتاب پادشاهان نفت‪ ،‬پیامهای «روز نفت» و اسناد‬ ‫گروگان حکومتی تبدیل شده است که نه برای اقتصاد‬
‫راهکارمحوری خود نیروهای تخریبگر است‪ .‬حسادتی که‬ ‫مذاکرات ایران با کنسرسیوم‪ ،‬تصویری از پادشاهی نشان‬ ‫جهانی برنامهای دارد و نه برای اقتصاد ملی‪ .‬ایران‪ ،‬با یکی از‬
‫ریشه در ناکامی یا ناتوانی خودحقپنداران ایدئولوژیک‬ ‫میدهند که در برابر شرکتهای نفتی و دولتهای غربی‬ ‫بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان‪ ،‬با کمبود انرژی‪ ،‬فرسودگی‬
‫تنها به اعتراض بسنده نکرد؛ قواعد مذاکره را آموخت‪،‬‬ ‫زیرساخت‪ ،‬آلودگی‪ ،‬خامفروشی و ناتوانی در جذب سرمایه‬
‫دارد‪.‬‬ ‫ظرفیت دولت را افزایش داد‪ ،‬توازن بازار را تغییر داد و‬
‫=«خودشیفتگی ایدئولوژیک گروهی» و «نخبهگرایی‬ ‫روبرو ست‪.‬‬
‫ایدئولوژیک»‪ ،‬در کنار عوامل متعدد اجتماعی‪ ،‬ساختار‬ ‫سرانجام اختیار عملی نفت را به ایران بازگرداند‪.‬‬ ‫این وضع نشان میدهد که مالکیت اسمی بر نفت‪ ،‬بدون‬
‫مذهبی و سیاست جهانی‪ ،‬موجب بوجود آمدن طوفان‬ ‫از این منظر‪ ،‬ناسیونالیسم ایرانی در دوران پهلوی نه‬ ‫دولت ملی‪ ،‬نه استقلال میآورد و نه رفاه‪ .‬جمهوری اسلامی‬
‫‪ ۱۳۵۷‬گردید‪ .‬انقلابی که وعده آب و برق مجانی داد و‬ ‫فریادی علیه جهان‪ ،‬بلکه کوششی برای یافتن جایگاه شایسته‬ ‫از همه شرکتهای خارجی مستقل نیست؛ از منافع ملت‬
‫در عمل به استقرار یکی از سرکوبگرترین نظامهای سیاسی‬
‫ایران در جهان بود‪.‬‬ ‫ایران مستقل شده است‪.‬‬
‫معاصر انجامید و مردم را بیآب و برق و ب ‌یخانمان کرد‪.‬‬ ‫تفاوت این دو رویکرد را میتوان در یک جمله خلاصه‬
‫=چنانچه این حسادت را از زوایای متفاوت مورد بررسی‬ ‫بخش پانزدهم) بازگرداندن «روز نفت» به حافظه ملی‬
‫قرار دهیم‪ ،‬آشکار میشود که این خشم پنهان ریشه در‬ ‫کرد‪:‬‬ ‫«روز نفت» میتواند فرصتی برای بازپسگیری تاریخ‬
‫ناکامی درونی و ترس از دست دادن کنترل بر شرایط دارد؛‬ ‫پوپولیسم نفت را به پرچم تصرف قدرت تبدیل کرد؛‬ ‫از انحصار روایتهای سیاسی باشد‪ .‬این روز نباید حذف‬
‫کنترلی که در طی سالها و دهههای گذشته کوشیدهاند‬ ‫ملیشدن نفت از حافظه ایرانیان باشد و نه تکرار بیپایان‬
‫از طریق استفاده از شبکههای اجتماعی و پروپاگاندای‬ ‫پهلوی نفت را به ابزار ساختن قدرت ملی بدل ساخت‪.‬‬
‫ملیشدن مالکیت‪ ،‬بدون ملیشدن مدیریت‪ ،‬بازار‪ ،‬دانش‪،‬‬ ‫افسانهای که تمام تاریخ را در یک نام خلاصه میکند‪.‬‬
‫نادرست‪ ،‬با انتشار تصویری کاذب‪ ،‬آن را محافظت کنند‪.‬‬ ‫درآمد و تصمیمگیری‪ ،‬نیمهتمام میماند‪ .‬آنچه آریامهر در‬ ‫روز نفت باید روز پرسش از کارنامه باشد‪:‬‬
‫=افزایش روزافزون محبوبیت شاهزاده رضا پهلوی‪،‬‬ ‫دهههای ‪ ۱۳۴۰‬و ‪ ۱۳۵۰‬دنبال کرد‪ ،‬تکمیل همین مسیر بود‪:‬‬ ‫چه کسی سهم ایران را افزایش داد؟‬
‫همراه با راهکارهای شفاف‪ ،‬امیدبخش و سازندهای که او‬ ‫گذار از اعلام حق ایران بر نفت‪ ،‬به اعمال قدرت ایران از‬
‫برای ساختن آیندهای روشن و فراهم آوردن کیفیت زندگی‬ ‫چه کسی شرکت ملی نفت را به نهادی عملیاتی تبدیل‬
‫بهتر ارائه میدهد‪ ،‬موجب افزایش اعتبار و اعتماد اجتماعی‬ ‫راه نفت‪.‬‬ ‫کرد؟‬
‫از این رو‪« ،‬روز نفت» تنها یادآور آن نیست که منابع‬
‫نسبت به او شده است‪.‬‬ ‫زیرزمینی ایران به ملت ایران تعلق دارد‪ .‬یادآور حقیقتی‬ ‫چه کسی قرارداد کنسرسیوم را کنار گذاشت؟‬
‫چه کسی ایران را در بنیانگذاری و تقویت اوپک به‬

‫بازیگری اثرگذار تبدیل کرد؟‬
‫چه کسی قیمت نفت را به مسئله عدالت میان کشورهای‬

‫چرا محبوبیت شاهزاده رضا پهلوی خشمی پنهان ایجاد‬
‫کرده است؟‬

‫دکترمحمد طباطبایی و دکتر عباس جباریان *‪ -‬اکنون که‬ ‫دشوارتر و مهمتر است‪:‬‬ ‫تولیدکننده و صنعتی بدل ساخت؟‬
‫جامعه ایران در یکی از حساسترین و بحرانیترین مقاطع‬ ‫ثروت ملی زمانی واقعا ملی میشود که در دست دولتی‬ ‫چه کسی نفت را به سرمایهگذاری صنعتی‪ ،‬زیرساخت‪،‬‬
‫تاریخی و سیاسی خود قرار دارد‪ ،‬نقش مسئولانه‪ ،‬دلسوزانه‬ ‫ملی‪ ،‬کارآمد و آیندهنگر‪ ،‬به امنیت‪ ،‬رفاه‪ ،‬دانش و اقتدار‬
‫و عملگرایانه شاهزاده رضا پهلوی بهعنوان معتبرترین رهبر‬ ‫ارتش‪ ،‬آموزش و جایگاه بینالمللی ایران پیوند زد؟‬
‫دوران گذار بیش از گذشته پراهمیتتر و پررنگتر است‪ .‬در‬ ‫ملت تبدیل شود‪.‬‬ ‫و چه حکومتی‪ ،‬پس از سال ‪ ،۱۳۵۷‬این میراث را به ابزار‬
‫چنین شرایطی وجود شخصیتی که بتواند اعتماد عمومی را‬ ‫و این‪ ،‬جوهر سیاست نفتی محمدرضا شاه پهلوی و معنای‬
‫تقویت کند‪ ،‬و زمینه همگرایی نیروهای گوناگون را فراهم‬ ‫تاریخی پیوند میان آریامهر‪ ،‬نفت و ناسیونالیسم ایرانی‬ ‫بقا‪ ،‬فساد‪ ،‬جنگ و انزوا تبدیل کرد؟‬
‫پاسخ به این پرسشها‪ ،‬ما را از ناسیونالیسم اسطورهای به‬
‫آورد‪ ،‬بیش از هر زمان دیگری اهمیتی دوچندان یافته‬ ‫است‪.‬‬ ‫ناسیونالیسم تاریخی میرساند؛ از شیفتگی به یک شعار‪ ،‬به‬
‫نویسنده‪ :‬دکتر بهزاد پرنیان‬
‫سنجش یک کارنامه‪.‬‬