هیئت وزیران دولت پزشکیان در حالی با طرح تعطیلی چهارشنبهها به علت بحران کمبود انرژی و آب مخالفت کرده که در دو هفته گذشته در بسیاری از استانها چهارشنبهها تعطیل بوده است. محاسبات نشان میدهد هر روز تعطیلی کشور ۲۵/۵ هزار میلیارد تومان خسارت اقتصادی در پی دارد.
بحران کمبود برق و آب در هفتههای گذشته به شکلی بیسابقه نمایان شده و دولت در حالیکه اقدام موثر و پایداری برای حل کمبود برق و آب انجام نداده بار سنگین هزینه کمبود برق و آب را بر دوش شهروندان و اقتصاد انداخته است.
کمبود برق و آب در حالیکه باید تمرکز دولت را بر افزایش تولید قرار میداد اما مقامات دولتی با ادعای «مدیریت مصرف»، جیرهبندی برق و آب را افزایش دادهاند. زندگی شهروندان در شهرهای مختلف با قطع طولانی آب مختل شده و بخش صنعت و تولید نیز به علت قطع مکرر برق با خاموش شدن خطوط تولید و کاهش سطح تولید روبرو شده است.
یکی دیگر از اقدامات دولت که پیشتر در رویارویی با آلودگی هوا و به تازگی به علت کمبود انرژی انرژی و آب در دستور کار قرار میگیرد تعطیلی است.
هیئت وزیران با پیشنهاد تعطیلی چهارشنبهها تا پایان تابستان روبرو بود که در نشست روز گذشته با این پیشنهاد مخالفت کرد. فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت گفته «این تصمیم با توجه به ملاحظات اقتصادی و اجرایی اتخاذ شده است».
پیشنهاد دیگری که در نشست روز گذشته هیئت وزیران بررسی و با آن مخالفت شد، از سوی وزیر وزیر گردشگری و میراث فرهنگی برای تعطیلات یک هفتهای در تابستان بود.
هیئت وزیران دولت پزشکیان اگرچه با تعطیلات روزهای چهارشنبه مخالفت کرده اما طی دو هفته گذشته روزهای چهارشنبه در بسیاری از استانهای ایران تعطیل بود.
چهارشنبه هفته گذشته استانهای هرمزگان، قم، یزد، بوشهر، سمنان، لرستان، کرمان و خوزستان تعطیل بودند. چهارشنبه هفته جاری نیز بیش از ۱۰ استان ایران تعطیل اعلام شدند.
سعید تاجیک، عضو اتاق بازرگانی تهران عنوان کرد که بر اساس اعلام مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی هر روز تعطیلی رقمی نزدیک به ۵ تا ۷ همت زیان به اقتصاد کشور وارد میکند؛ این درحالیست که معمولا دولت به هدف خود از این تعطیلی نمیرسد.
مرکز توسعه بینالملل دانشگاه هاروارد با همکاری مدرسه بازرگانی آدولفو آیبانز شیلی، مطالعهای را بر روی ۲۰۰ کشور جهان در دوره زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۹ میلادی انجام داده که نشان میدهد یک روز تعطیلات عمومی بیشتر، ۲۰ درصد از تولید ناخالص روزانه را از بین میبرد.
محاسبات نشان میدهد ارزش روزانه تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۳ میلادی بیش از ۱/۴ میلیارد دلار بوده و اگر میزان خسارت هر روز تعطیلی بیشتر را همان ۲۰ درصد در نظر بگیریم این خسارت روزانه نزدیک به ۲۸۳ میلیون دلار است. این میزان خسارت بر حسب قیمت دلار بازار آزاد ۹۰ هزار تومانی، ۲۵/۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشود.
یکی از پیامدهای تعطیلیهای ناگهانی و از پیش برنامهریزی نشده کاهش شدید بهرهوری نیروی انسانی است. در بخشهایی مانند صنعت، خدمات عمومی و صادرات، تعطیلات ناگهانی حتی میتواند منجر به اختلال در زنجیره تأمین، از دست رفتن فرصتهای تجاری یا بیاعتمادی عمومی شود. در این شرایط، نبود یک تقویم تعطیلات منظم و پیشبینیپذیر، چالشی جدی برای اقتصاد و توسعه انسانی به شمار میآید.
در چنین شرایطی روحیه کار کارمندان آسیب میبیند و تعادل بین زندگی و کار به هم میریزد. علاوه بر این، تاخیر در انجام امور و تجمع کارهای اداری به روزهای بعد، فشار مضاعفی را بر نیروی انسانی وارد میکند.
از سوی دیگر به علت وجود مشکلات پیچیده اقتصادی، خسارتهای ناشی از تعطیلیها برای واحدهای تولیدی و صنعتی دو چندان است. بر اساس آمارهای رسمی واحدهای تولیدی و صنعتی و خدماتی در ایران نه تنها وضعیت ناپایدار مالی را تجربه میکنند و گرفتار کمبود نقدینگی و تورم هستند، بلکه قطع آب و برق و دیگر مشکلات زیرساختی، همچنین تحریم و نااطمینانی درباره تدوام آتشبس شرایط صنایع را به وخامت کشانده است.
وبسایت «اقتصاد ۲۴» در گزارشی با اشاره به خسارتهای تعطیلیهای ناگهانی که در سالهای گذشته به علت آلودگی هوا، کمبود انرژی و حالا آب رخ میدهد، نوشته تعطیلیهای مکرر و عدم پایداری در تأمین انرژی، سیگنال منفی به سرمایهگذاران داخلی و خارجی میدهد. کاهش فعالیتهای بخش خصوصی به دلیل تعطیلیهای مکرر، نه تنها باعث کاهش درآمدهای مالیاتی دولت میشود، بلکه اعتماد کسبوکارها و سرمایهگذاران را نیز تضعیف میکند. این روند میتواند باعث کاهش رشد اقتصادی و افزایش نرخ بیکاری در بلندمدت شود.
این گزارش با بررسی تجربه دیگر کشورها در شرایط بحران انرژی نوشته کشورهای اروپایی مانند آلمان و فرانسه، در بحرانهای انرژی اخیر، با کاهش ساعات کاری، ترویج صرفهجویی، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر و ارتقاء زیرساختهای شبکه برق، تلاش کردهاند فشار مصرف را کاهش دهند بدون آنکه به تعطیلی گسترده دست بزنند. این کشورها برای کنترل بحران انرژی بیشتر به سمت تعدیل فعالیتهای صنعتی، بازنگری در سیاستهای انرژی هستهای و حمایت مالی از مصرفکنندگان حرکت کردند و تعطیلیها بیشتر در سطح کارخانهها و تأسیسات تولیدی بود، نه تعطیلی عمومی ادارات یا خدمات دولتی.
در کشورهای آسیایی مانند ژاپن هم تمرکز بر مدیریت هوشمند انرژی، استفاده از فناوریهای نوین و زیرساختهای مقاوم، کلید اصلی مقابله با بحرانها بوده است. در عین حال، فرهنگ صرفهجویی انرژی در میان مردم و بخش خصوصی نهادینه شده است که نقش مهمی در کاهش فشارها ایفا میکند.
از سوی دیگر دولت همچنان راهکارهای اصولی برای حل بحران انرژی را نادیده میگیرد. فرزین سوادکوهی کارشناس انرژی معتقد است «نمیتوان مسئله ناترازی را از یک جنبه نگاه کرد، بلکه مجموعه ای از موضوعات و عوامل مختلف دست به دست هم می دهد. طبیعیست که این وضعیت در دهه های آینده نیز به مشکلات داخل کشور خواهد افزود. در حوزه تولید ناخالص داخلی، ضرر و زیان هنگفتی ایجاد می شود و طبیعیست که در این شرایط به کشورهای اطراف وابسته خواهیم شد و نیازمند افزایش واردات خواهیم بود. همه این ها در حالیست که متاسفانه مقامات کشور ما تمام تمرکز و تاکید خود را روی منابع هیدروکربنی و سوخت های فسیلی گذاشته اند. بنابراین نگاه توسعه ای به معنای واقعی به خصوص در حوزه انرژی های پاک در کشور ما وجود نداشته است. در حوزه انرژی خبری از نگاه توسعه محور نیست.»
