«باگ‌»های نظرسنجی گَمان؛ صدای همه ایران یا پژواک یک جریان خاص؟

ساموئل (پیمان) سلاحی- در سال‌های اخیر، مؤسسه گَمان به مدیریت عمار ملکی با انتشار نظرسنجی‌های آنلاین درباره سیاست ایران، توجه رسانه‌های فارسی‌زبان خارج کشور و مخاطبان بین‌المللی را به خود جلب کرده است. تازه‌ترین نظرسنجی مربوط به یک سال پیش در خرداد ۱۴۰۳ بار دیگر ادعای مخالفت گسترده ایرانیان با جمهوری اسلامی را تکرار کرد. اما پرسش این است: آیا این آمارها واقعاً بازتاب صدای «همه ایران» هستند یا فقط پژواک بخشی خاص از جامعه؟

به‌ویژه برای جریان‌های راست ملی، مشروطه‌خواه و پادشاهی‌طلب، این سؤال اهمیت دارد. زیرا در بسیاری از گزارش‌های گَمان، سهم این طیف یا کمرنگ دیده می‌شود یا در میان برچسب‌های کلی مانند گذار ساختاری یا برانداز حل می‌گردد.

روش گَمان و «باگ‌»های آن

گَمان اعلام کرده که در خرداد ۱۴۰۳ بیش از ۷۷ هزار پاسخ جمع‌آوری کرده که پس از موازنه، به ۲۰ هزار نمونه نماینده تقلیل یافت. این روش در ظاهر علمی است، اما مشکلات زیر در آن دیده می‌شود:

1. جانبداری آنلاین: حذف روستاییان، مذهبی‌ها و بخشی از نیروهای ملی و سنتی.
2. مشارکت تکراری: امکان رأی‌ دادن چندباره باقی می‌ماند.
3. موازنه ناکافی: متغیرهای سیاسی و طبقاتی غایب است.
4. جانبداری رسانه‌ای: توزیع پرسشنامه عمدتاً از طریق رسانه‌های جهت‌دار.

جانبداری ایدئولوژیک

مؤسسه گَمان به‌دلیل مدیریت و رسانه‌های همکارش، بیشتر در جهت بازنمایی نیروهای «جمهوریخواه سکولار» عمل کرده است. در حالی‌ که طیف پادشاهی‌خواه ـ که در اعتراضات ۱۴۰۱ و تجمعات خارج کشور حضوری پررنگ داشت ـ در این گزارش‌ها به‌ سختی بازتاب می‌یابد. این حذف یا کمرنگ‌سازی، یک خطای روش‌شناختی صرف نیست؛ بلکه رنگ و بوی ایدئولوژیک دارد.

جدول مقایسه‌ای روش‌ها

نتیجه‌گیری از نگاه مشروطه‌خواهی

برای یک پادشاهی‌خواه راستگرای ملی، مسئله اصلی این است که آینده ایران باید بر پایه یک همه‌پرسی آزاد و واقعی شکل گیرد؛ همه‌پرسی‌ای که صدای همه گروه‌ها را بازتاب دهد، نه فقط شبکه‌های مجازیِ وابسته به یک جریان خاص.

نظرسنجی‌های گَمان بخشی از واقعیت یعنی نارضایتی گسترده را نشان می‌دهند، اما چون صدای نیروهای ملی و پادشاهی‌خواه را بطور شفاف و مستقل منعکس نمی‌کنند، بیشتر شبیه یک آینه کج هستند تا تصویری کامل از ایران.