ساعاتی پس از رد قطعنامه پیشنهادی روسیه و چین برای تعویق شش ماهه بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، قیمت دلار در بازار ارز ایران به ۱۱۲ هزار تومان رسید. کارشناسان هشدار میدهند فعالسازی مکانیسم ماشه اقتصاد ایران را بیش از پیش تحت شوک و بحران قرار خواهد داد.
اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد شامگاه جمعه چهارم مهرماه ۱۴۰۴ به وقت تهران قطعنامه پیشنهادی روسیه و چین برای تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ و تعویق ۶ ماهه بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی را رد کردند و به این ترتیب اجرای مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل قطعی شد.
تعدادی از تحلیلگران و چهرههای سیاسی نزدیک به حکومت تلاش دارند با برجسته کردن «اثرات روانی» فعال شدن مکانیسم ماشه بر اقتصاد ایران، اثرات واقعی و ملموس روند بازگشت تحریمها را خنثی کنند.
در مقابل بخشی از تحلیلگران معقدند بازگشت تحریمها بطور مستقیم و غیرمستقیم خسارتهای اقتصادی برای کشور ایجاد کرده و سبب تشدید رکود تورمی خواهد شد. همچنین تأکید میشود اثرات تحریم به علت ناکارآمدی و ناتوانی دولت پزشکیان در ساماندهی به شرایط بحرانی، برجستهتر خواهد بود.
در همین رابطه آلبرت بغزیان اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی با انتقاد از از برخی چهرههای سیاسی که معتقدند فعال شدن مکانیسم ماشه چندان اتفاق خاصی برای اقتصاد رقم نمیزند گفته «به نظر میرسد از نظر آقایان گران شدن کالاها و ارز چندان مهم نیست.»
آلبرت بغزیان با اشاره به تلاش دولت برای کاهش تقاضا در بازارهای ارز و طلا به عنوان راهکار کنترل قیمتها، گفته «نمیتوان مردم را در دوره تحریم و تورم از تبدیل سرمایهشان به دلار و طلا منع کرد، زیرا آنها برای حفظ ارزش پول خود مجبور به این کار میشوند.»
برخی از تحلیلگران طی روزهای گذشته تأکید کردهاند که تحریمهای سازمان ملل متحد صرفا فعالیت هستهای جمهوری اسلامی را نشانه گرفته و بر محدودسازی اقتصاد و تجارت متمرکز نیست و در نتیجه شرایط دشوارتر از امروز نخواهد شد.
این در حالیست که برخی از تحریمهای گنجانده شده در مکانیسم ماشه خسارتهای مستقیم اقتصادی در بر دارد. برای نمونه قطعنامه ١٩٢٩ که با فعال شدن مکانیسم ماشه اجرا میشود امکان تفتیش و بازرسی کشتی حامل بار ایران را برای کلیه کشورهای عضو سازمان ملل ایجاد میکند.
مسعود دانشمند عضو هیئت مدیره کانون موسسات حمل و نقل در اینباره توضیح داده که در چنین شرایطی تمام کشورهای عضو سازمان ملل تنها با این ظن که ممکن است مدارک کالا مشکوک به مقصد ایران یا گیرنده و صاحب کالا ایرانی باشد، میتوانند کشتی را مورد بازرسی قرار دهند.
به گفته مسعود دانشمند خسارت روزانه توقف کشتی بر اساس نوع و اندازه کشتی متفاوت است اما در حداقلترین حالت ٢٠ هزار دلار خواهد بود.
عضو هیئت مدیره کانون موسسات حمل و نقل افزوده «در زمان توقف کشتی و بازرسی، کالا آسیب میبیند و دچار خسارت خواهد شد و ممکن است که یک کشتی را برای بازرسی و رفع ظن، بیش از ١٠ روز هم متوقف کنند و خسارت این میزان توقف، حداقل ٣٠٠ هزار دلار است.»
از سوی دیگر معطل ماندن کشتیها بر روی آب به معنای اینست که کالاهای صادراتی از ایران به موقع به دست خریداران نخواهد رسید و تولیدکنندگان و تجار را به دلیل عملی نشدن تعهدات، با خطر حذف از چرخه تجارت خارجی قرار خواهد داد.
آلبرت بغزیان نیز معتقد است که «با بازگشت به تحریمهای پیش از برجام، نظارتها بسیار شدیدتر میشود و کشورهای دیگر نیز باید از تحریمهای گسترده علیه ایران تبعیت کنند. این موضوع دور زدن تحریمها را برای ایران به مراتب دشوارتر و پرهزینهتر خواهد کرد و مطمئناً درآمدهای ارزی کشور محدود میشود.»
به گفته این اقتصاددان «دولت باید منابع ارزی محدود کشور را برای اقدامات بهینه تخصیص دهد و از ارزپاشی و اقدامات سطحی پرهیز کند» به باور او، دولت باید بخشی از درآمدهای ارزی را برای مصارف یارانهای که به ثبات قیمتها منجر میشود، مانند تأمین نهادههای دامی، صرف کند و به تولیدکنندگان کمک کند».
آلبرت بغزیان همچنین در مورد همکاری با کشورهای دیگر تصریح میکند: «هنوز مشخص نیست که بتوان روی توافق با چین، روسیه و کره شمالی حساب کرد.»
یکی دیگر از مواردی که به شدت اقتصاد ایران را دچار تنش خواهد کرد افزایش قیمت ارز است. در روزهای گذشته و در حالیکه هنوز تحریمهای سازمان ملل بطور رسمی اجرایی نشده بود، قیمت دلار از کانال ۹۰ هزار تومان به کانال ۱۱۰ هزار تومان ورود کرد و شب گذشته پس از اعلام قطعی شدن فعالسازی مکانیسم ماشه به ۱۱۲ هزار تومان رسید.
قیمت دلار به عنوان نبض اقتصاد ایران شناخته شده و افزایش قیمتها در بازار ارز بطور مستقیم و غیرمستقیم بر افزایش قیمت همه کالاها و خدمات اثرگذار خواهد بود.
آلبرت بغزیان در مورد آینده نرخ ارز پس از اجرای مکانیسم ماشه توضیح داده که «نمیتوان عدد مشخصی را اعلام کرد، اما اگر دولت منفعل بماند و دیپلماسی شکست بخورد، شاهد افزایش تدریجی قیمت دلار خواهیم بود که موج تقاضا را در بازارها ایجاد میکند. این صرفاً یک اثر روانی نیست؛ وقتی چشمانداز مثبتی وجود نداشته باشد، انتظارات تورمی در جامعه محقق شده و رشد قیمتها سریعتر میشود.»
این اقتصاددان تأکید کرده که «در شرایط تورمی، قیمت طلا به دلیل تأثیرپذیری از قیمت جهانی و نوسانات دلار، رشد سریعتری نسبت به دلار دارد.»
در آنسو دولت پزشکیان طی یک سال گذشته نشان داده از توان و اراده برای برنامهریزی و تصمیمگیری برخوردار نیست و در نتیجه در شرایط بحرانی هم نخواهد توانست توصیههای اقتصاددانان برای کاهش فشار ناشی از فعال شدن مکانیسم ماشه را پیاده کند.
غلامعلی جعفرزاده ایمنآبادی نماینده پیشن مجلس شورای اسلامی و از حامیان انتخاباتی مسعود پزشکیان نیز به این موضوع اعتراف کرده و گفته «الان شرایطِ سختِ اقتصادیِ کشور هست؛ به نظر من آقای پزشکیان با این تیم نمیتواند موضوع را حل کند، چون این تیم تیمِ یکدست نیست و عمدتاً سوادِ این کار را ندارند تنها به خاطرِ شرایطِ سیاسی انتخاب شدهاند.»
این نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی افزوده «تا اینجا هم که برنامهای ارائه نکردهاند برای روزهای سخت. حتی من خبر دارم کمیتههایی تشکیل شده که فقط دور هم جمع میشوند و حرف میزنند؛ الان هیچ وزارتخانهای برنامهای روی میز نگذاشته که در شرایطِ سخت بخواهد چگونه وزارتخانهاش را مدیریت کند. بالاخره وزارت جهاد، وزارت بهداشت و اینگونه وزارتخانهها با امنیت غذایی مردم در ارتباط هستند؛ اینها باید برنامهای ارائه کنند که متأسفانه تا الان پاسخی نگرفتهایم. هرچه بررسی کردم پاسخی نیافتم.»
