با فعال شدن «مکانیسم ماشه» موجی از گرانیها معیشت مردم را دشوارتر از پیش کرده است. حکومت راهی برای خروج از بحران ندارد و «مقاومت» در برابر «زیادهخواهی غرب» توصیهای است که پی در پی مسئولان حکومت در مورد آن به مردم توصیه میکنند، هرچند که خود در رفاه و آسایش زندگی میکنند.
در این میان، مقامات مصری تلاشهایی را برای میانجیگری میان آمریکا و جمهوری اسلامی آغاز کردند، اما عباس عراقچی اعلام کرد که «مذاکره با آمریکا در دستور کار جمهوری اسلامی نیست» و «تا آمریکا از خواستههای غیرمنطقی خود دست برندارد، مذاکرهای در کار نخواهد بود.»
مقامات تهران با مواضع تند علیه سه قدرت اروپایی (انگلیس، آلمان و فرانسه) میگویند از نظر آنها با انقضاء مدت ۱۰ سالهی قطعنامه ۲۲۳۱ محدودیتهای اتمی جمهوری اسلامی ایران برداشته شده و تحریمهای ذیل این قطعنامه «وجاهت قانونی» ندارد.
بعضی مقامات روسیه و چین اعلام کردهاند که بازگشت تحریمها علیه جمهوری اسلامی «بیاساس» است. همین مواضع جمهوری اسلامی را امیدوارکرده است که شاید بتواند با کمک آنها و تعدادی از همسایگان تحریمها را دوربزند، تا جایی که حتا محمدرضا عارف معاون اول مسعود پزشکیان ادعا کرد که «ایران حتی از شرایط دور زدن تحریمها هم عبور کرده و اقدامات داخلی میتواند آثار تحریمها را کاهش دهد!» در عمل اما واقعیت شواهد دیگری را نشان میدهد.
شورای اتحادیه اروپا روز جمعه ۲۵ مهرماه در بیانیهای اعلام کرد که شماری از کشورهای اروپایی غیرعضو و همپیمانان این اتحادیه شامل آلبانی، بوسنی و هرزگوین، ایسلند، مولداوی، مونتهنگرو، مقدونیه شمالی، نروژ، صربستان و اوکراین نیز با تصمیم جدید شورای اتحادیه اروپا برای بازگرداندن تحریمهای هستهای علیه جمهوری اسلامی همسو شدند.
هشدار مداوم گروسی نسبت به حمله مجدد
رافائل گروسی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید خسارات حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در تابستان امسال «شدید» بوده، اما «دانش فنی ایران از بین نرفته است».
او در مصاحبه با روزنامه سوئیسی «له تمپ» که روز چهارشنبه ۳۰ مهرماه منتشر شد، اظهار داشت که با وجود حملات ماه ژوئن به تأسیسات اتمی در ایران، سانتریفیوژهایی که میتوانند برای غنیسازی اورانیوم استفاده شوند، «قابل بازسازی هستند.»
او تأکید کرد که رژیم «ایران هنوز اورانیوم غنیشده، از جمله بیش از ۴۰۰ کیلوگرم با غلظت ۶۰ درصدی، را در اختیار دارد که کمی پایینتر از سطح درجه تسلیحاتی است و اگر این روند ادامه یابد، جمهوری اسلامی ایران مواد کافی برای تقریباً ۱۰ بمب هستهای خواهد داشت.»
از سوی دیگر، گروسی برای سومین بار طی یک ماه هشدار داد که جمهوری اسلامی باید برای جلوگیری از بمباران مجدد تاسیسات هستهای خود با آژانس همکاری کند و درمورد سرنوشت بیش از ۴۰۰ کیلوگر اورانیوم ۶۰ درصدی رفع ابهام شود.
او صراحتاً اعلام کرد جمهوری اسلامی این محدودیتها را به دلیل «نگرانیهای امنیتی» اعمال میکند که «من آن را درک میکنم. اما اگر دیپلماسی شکست بخورد، من از توسل مجدد به زور میترسم.» گروسی میگوید «سرنوشت منطقه به مسئله فلسطین و آینده ایران گره خورده است.»
از سوی دیگر، روزنامه «والاستریت ژورنال» به نقل از منابع آگاه گزارش داد که اگر مقامات تهران همکاری نکنند، سه قدرت اروپایی ممکن است پرونده جمهوری اسلامی را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهند.
نگرانی از وقوع اعتراضات
هرچند آثار بازگشت تحریمها هنوز بطور کامل آشکار نشده اما یک ماه پس از فعال شدن مکانیسم ماشم مردم هر روز با گرانتر شدن مواد غذایی و کالاهای مصرفی روبرو میشوند. در چنین شرایطی هم حکومت نسبت به آغاز مجدد اعتراضات بیم دارد و هم کارشناسان و رسانههای بینالمللی نسبت به احتمال وقوع مجدد آن اذعان کرده و هشدار میدهند.
در همین ارتباط خبرگزاری رویترز به نقل از مقامات جمهوری اسلامی و تحلیلگران نوشت، اثر تحریمها بر اقتصاد جمهوری اسلامی آشکار شده و آن را در معرض خطر همزمان «اَبَرتورم» و «رکود شدید» قرار داده است که از پیامدهای آن میتواند آغاز مجدد اعتراضات اجتماعی باشد.
یک مقام حکومتی اخیراً به رویترز گفته بود، «نظام میداند که اعتراضها اجتنابناپذیرند، فقط مسئله زمان مطرح است… مشکل روز به روز بزرگتر میشود، در حالی که گزینههای ما کمتر و کمتر میشوند.»
با شکست تلاشهای غرب برای مذاکره، اصرار آمریکا و اروپا بر سر ضرورت اجرای پیششرطهای توافق از سوی جمهوری اسلامی و عدم همکاری جمهوری اسلامی با بازرسان آژانس، احتمال وقوع یک جنگ مجدد یا شکلگیری اعتراضات دو احتمال اصلی به شمار میروند.
مقامات لشکری و کشوری جمهوری اسلامی آشکارا میگویند بیش از آنکه نگران یک حمله دیگر باشند، از «شکست مقاومت اجتماعی»، به عبارت دیگر، از اعتراضات مردمی نگراناند.
عبدالرحیم موسوی رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ۲۸ مهرماه در مراسم «دانشآموختگی دانشجویان دانشگاههای افسری ارتش» گفت که «در معرکه جنگ شناختی تمامعیار قرار داریم.» او تأکید کرد: «آمریکا و اسرائیل به دنبال تغییر دستگاههای ذهنی، سامانههای ادراکی و باورها و امید مردم هستند و آنچه با زور و قلدری و عملیات نظامی به دست نیاوردند، اکنون با تحریف، شایعه، عملیات روانی و تولید روایتهای جعلی دنبال میکنند.»
مقامات حکومت نگران از افزایش شکافها و لبریز شدن خشم عمومی دائم تکرار میکنند مردم کنار انقلاب و مسئولان ایستادهاند اما در واقعیت تلاشهای گستردهای برای تقویت دستگاه سرکوب میشود که با ادعای آنها همخوانی ندارد.
گرفتاری برای مردم و رفاه برای مسئولان
در شرایطی که زندگی برای مردم هر روز سختتر میشود و حکومت از تریبونهای مختلف «بردباری» و «استقامت» را تبلیغ میکند، در عمل اما رنج و گرفتاری و وضعیت بد معیشتی برای مردم بوده و رفاه و آسایش برای مقامات ارشد. افشای فیلم عروسی مجلل دختر علی شمخانی این واقعیت را تأیید میکند. اما بخشی از این همین مردم همانهایی هستند که باید امنیت و بقای نظام را در داخل تضمین کنند: نیروهای مسلح که اتفاقاً سطح نارضایتی در میان آنها افزایش یافته و طبق معمول حکومت برای فریب آنها مرتب وعده افزایش حقوق و تأمین مسکن میدهد.
برخی تحلیلگران معتقدند در شرایط کنونی، جامعه ایران پتانسیل بالایی برای بروز اعتراضات اجتماعی دارد، اما تجربه سرکوبهای گسترده و هزینههای سنگین اعتراض مانع حرکتهای جمعی بزرگ شده است. حکومت فریبکارانه این سکوت نسبی را نشانهی رضایت عمومی و همراهی مردم تلقی میکند.
بعضی دیگر معتقدند، بخشی از جامعه امید خود را به تغییر از درون از دست داده و چشمانتظار تحولات بیرونی از جمله حمله مجدد اسرائیل یا آمریکا است؛ باوری که از نظر آنها، به مانعی در برابر حرکتهای بزرگ در داخل کشور تبدیل شده است.
در مقابل، گروهی دیگر بر این باورند که جنبشهای ضدحکومتی و انقلابها نه با برنامهریزی از پیش، بلکه در نتیجهی انباشت نارضایتی و یک خواست اجتماعی شکل میگیرند که ناگهان خروشان میشود و مردم در نهایت برمیخیزند.
اینکه رافائل گروسی میگوید «سرنوشت منطقه به مسئله فلسطین و آینده ایران گره خورده است»، درواقع چشماندازی از آینده را ترسیم میکند. ایران در یکی از حساسترین و سرنوشتسازترین ادوار خود قرار دارد و شاید یک شوک عمومی وضعیت را کاملا و در مسیر قاطعانهای علیه جمهوری اسلامی دگرگون کند.
