شبکه خبری سیانان روز چهارشنبه ۲۹ اکتبر (هفتم آبانماه) گزارش داد با وجود بازگشت تحریمهای سازمان ملل که فروش تسلیحات و فعالیتهای موشکی را برای جمهوری اسلامی ممنوع میکند، نیروهای مسلح ایران با کمک چین در حال بازسازی برنامه موشکی خود هستند.
منابع اطلاعاتی اروپایی گفتهاند چند محموله پراکلرات سدیم، ماده اصلی تولید سوخت جامد برای موشکهای میانبُرد جمهوری اسلامی، از چین به بندرعباس ارسال شده است.
این محمولهها از هفتم مهرماه، همزمان با فعال شدن «مکانیسم ماشه»، آغاز شده و در مجموع شامل دو هزار تن پراکلرات سدیم هستند که ایران پس از جنگ دوازدهروزه با اسرائیل در خرداد از تامینکنندگان چینی خریداری کرده است.
منابع اطلاعاتی تاکید کردهاند این خریدها بخشی از تلاش جمهوری اسلامی برای بازسازی ذخایر موشکی تحلیلرفته خود است. چند کشتی و شرکت چینی دخیل در این روند پیشتر تحت تحریمهای آمریکا قرار گرفتهاند.
مادهی سدیم پرکلرات بهطور خاص در فهرست مواد ممنوعهی سازمان ملل ذکر نشده است، اما پیشمادهی «آمونیوم پرکلرات» محسوب میشود؛ مادهای که به عنوان اکسیدکننده در موشکهای بالستیک استفاده میشود و مشمول تحریم است. کارشناسان میگویند این ابهام ممکن است به چین اجازه دهد ادعا کند که نقض صریح تحریمها نکرده است.
در تحقیقات سیانان مسیر چندین کشتی باری که در این انتقالها نقش داشتهاند شناسایی شده است. دادههای رهگیری کشتیها و پستهای شبکههای اجتماعی خدمه آنها نشان میدهد که از پایان آوریل تاکنون چندین بار بین بنادر چین و ایران در رفتوآمد بودهاند.
از جمله این کشتیها، کشتی MV Basht است که تحت تحریم آمریکا قرار دارد و از بندر «ژوهای» در چین حرکت کرده و در ۲۹ سپتامبر (هفتم مهرماه) وارد بندرعباس شده است. سایر کشتیها مانند Barzin ،Elyana و Artavand نیز مسیرهای مشابهی طی کردهاند، و یکی از آنها حتی سیستم ردیابی خود (AIS) را برای پنهان کردن مسیر خاموش کرده است.
هنوز مشخص نیست دولت چین از این ارسالها آگاه بوده است یا خیر. سخنگوی وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسش CNN گفت: «من از جزئیات خاص این پرونده اطلاع ندارم، اما چین همواره کنترل صادرات اقلام دوکاربردی را مطابق با تعهدات بینالمللی و قوانین داخلی خود اجرا کرده است.»
او افزود: «چین متعهد به حل مسالمتآمیز مسئله هستهای ایران از طریق راههای سیاسی و دیپلماتیک است و با تحریم و فشار مخالف است. ما بازگشت تحریمها را اقدامی غیرسازنده و عقبگردی جدی در روند حل مسئله میدانیم.»
پیشتر نیز گزارشهایی از ارسال محمولههای مشابه منتشر شده بود، اما افزایش چشمگیر آن پس از جنگ ۱۲ روزه نشان میدهد که ایران در حال تلاش جدی برای تجدید تسلیحات خود است.
جفری لوئیس، مدیر پروژه منع گسترش تسلیحات در مؤسسه «مطالعات بینالمللی میدلبری»، میگوید: «ایران برای جایگزینی موشکهایی که در جنگ مصرف کرده و برای افزایش تولید، به سدیم پرکلرات بسیار بیشتری نیاز دارد… دو هزار تُن سدیم پرکلرات تنها برای حدود ۵۰۰ موشک کافی است، در حالی که ایران پیش از جنگ ماهانه حدود ۲۰۰ موشک تولید میکرد.»
تونگ ژائو پژوهشگر ارشد برنامه سیاست هستهای در اندیشکده «بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی»، گفت که موضع چین در مورد وضعیت بازگشت تحریمها ممکن است بر نحوه نگاه مقامات این کشور به چنین محمولههایی تأثیر گذاشته باشد.
به گفته ژائو: «پیش از هر چیز، چین -به همراه روسیه و ایران- در نامهای مشترک به سازمان ملل که در ۱۸ اکتبر منتشر شد، قانونی بودن مکانیسم بازگشت تحریمها را رد کرد؛ که این نشان میدهد پکن احتمالاً خود را ملزم به رعایت این تحریمها نمیداند.»
ژائو همچنین اشاره کرد که صادرات سدیم پرکلرات بهطور صریح در تحریمهای پیش از برجام ممنوع نشده بود با این حال، او افزود که قطعنامههای سازمان ملل ارائه «اقلام، مواد، تجهیزات، کالاها و فناوریهایی» را که میتواند به توسعه سامانههای حمل سلاح هستهای ایران کمک کند، ممنوع میکند.
بنابراین، هرچند نام سدیم پرکلرات بهطور مشخص ذکر نشده است، اما «باید ذیل کنترلهای کلیتر مربوط به مواد مورد استفاده در تولید موشکهای سوخت جامد قرار گیرد»، ژائو گفت. با این حال او افزود، چون ممنوعیت صریحی وجود ندارد، ممکن است این موضوع به چین و کشورهای دیگر آزادی عمل بیشتری برای تفسیر بدهد.
ژائو در پایان گفت: «ممکن است پکن آگاه باشد که چنین صادراتی بهطور غیرمستقیم از برنامه موشکی ایران حمایت میکند، اما در عین حال ممکن است آن را مسئلهای اصولی بداند – یعنی تأکید بر حق حاکمیتی چین برای اتخاذ تصمیمات مستقل در زمینه کنترل صادرات اقلامی که بهطور رسمی توسط سازمان ملل ممنوع نشدهاند.»
