بحران گرانی و کمبود دارو در ایران به اوج رسیده و بسیاری از مبتلایان به بیماریهای خاص و نادر برای تأمین داروهای حیاتی با بحران روبرو هستند. یک عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی با انتقاد از عملکرد وزارت بهداشت در تأمین و نظارت بر توزیع دارو گفته بیشتر جلسات با وزیر بهداشت در حد «انشاءالله و ماشاءالله» باقی مانده است.
تأمین دارو برای بسیاری از بیماران در ایران به بحرانی جدی تبدیل شده و در مواردی جان بیماران را تهدید میکند. از یکسو بسیاری از اقلام دارویی با افزایش قیمت و کمبود روبرو هستند و از سوی دیگر سهم شرکتهای بیمه از قیمت دارو کاهش یافته و مصرفکنندگان حتی برای داروهای مشمول بیمه نیز باید حدود ۷۰ درصد از قیمت دارو را بپردازند.
یکی از مهمترین دلائل افزایش قیمت دارو، افزایش نرخ ارز است. وزارت بهداشت ارز دولتی مورد نیاز داروسازان برای واردات مواد اولیه را تخصیص نداده است. این موضوع از یکسو سبب واردات مواد اولیه با ارز آزاد و در نتیجه افزایش هزینه تولید دارو شده و از سوی دیگر موجب کاهش واردات مواد اولیه و در نتیجه کاهش تولید دارو در کشور شده است.
قیمت ریالی داروهای وارداتی نیز به علت افزایش قیمت ارز، افزایش یافته است. داروسازان همچنین میگویند قیمتگذاریهای دستوری و عدم پرداخت بهموقع مطالبات بیمهها، زنجیره تأمین را به مرز بحران رسانده است.
در کنار این مسائل، نظام توزیع دارو نیز با مشکلات جدی روبرو است. بر اساس گزارشها داروهایی که در داروخانههای رسمی نایاب است، در بازار آزاد با چند برابر قیمت پیدا میشود. تحلیلگران میگویند این موضوع یعنی دارو هست، اما به راحتی به دست بیمار نمیرسد و مافیاها بر بازار داروی کشور تسلط دارند.
محمد عبدهزاده، رئیس سندیکای داروهای منابع انسانی کشور، سه عامل «کمبود نقدینگی»، «ضعف تخصیص ارز» و «نبود مدیریت کارآمد» را از دلایل اصلی کمبود دارو دانسته و گفته «صنایع دارویی برای ادامه فعالیت به تزریق فوری نقدینگی و اصلاح سیستم ارزی نیاز دارند. سرمایهگذاری در بازسازی خطوط تولید به حدی کاهش یافته که تنها ۲۰ درصد از استهلاک واقعی جبران میشود.»
عباس رنجبر، مدیر عامل یکی از شرکتهای داروسازی، نیز کمبود نقدینگی و افزایش بیتناسب هزینهها را مهمترین چالش صنعت دارو دانسته و گفته «وقتی هزینه تولید سالانه بیش از ۳۵ درصد رشد میکند اما قیمت دارو فقط ۱۲ درصد افزایش مییابد، تولید دیگر صرفه اقتصادی ندارد.»
این فعال صنعت داروسازی تأکید کرده که سیاستهای ارزی و تغییر ناگهانی نرخ ارز دارویی از ۴۲۰۰ به ۲۸ هزار تومان ضربه سنگینی به صنعت وارد کرده و باعث خروج برخی شرکتها از چرخه تولید شده است.
وبسایت «رویداد۲۴» در گزارشی به وضعیت دارویی کشور پرداخته و نوشته اجرای طرح «دارویار» و حذف ارز ترجیحی باعث شده هزینه دارو، تجهیزات پزشکی و خدمات درمانی به طور میانگین ۷۰ درصد افزایش پیدا کند. این روند برخلاف اهداف قانون بودجه، فشار مستقیم بر بیماران و بیمهها وارد کرده و کارشناسان از آن به عنوان بحرانی جدی در حوزه سلامت یاد میکنند.
این گزارش به نقل از کارشناسان نوشته فشار موجود نتیجه همزمان سه عامل است: ناکارآمدی طرح دارویار، ناترازی سازمانهای بیمه و تامین اجتماعی، و فعالیت شبکههای سودجو و مافیای دارو که با احتکار و فروش آزاد، قیمتها را بالاتر نگه میدارند. این وضعیت علاوه بر فشار مستقیم بر بیماران، سرمایهگذاری در توسعه مراکز درمانی را کاهش داده و خطر نارضایتی عمومی و بحران در نظام سلامت را افزایش داده است.
روزنامه «خراسان» نیز در مطلبی با اشاره به آشفتهبازار دارو نوشته «بی شک نخستین چالش را باید در مسئله حذف ترجیحی و فراموشی احتمالی طرح دارویار قلمداد کرد…. به نظر میرسد، چالشهای ناترازی در تأمین اجتماعی نیز سهم پرداختی بیمه شدگان این سازمان را با افزایش مواجه کرده است…. شرکتهای خاص با انحصار در واردات و توزیع دارو، قیمتها را بهصورت مصنوعی بالا نگه میدارند. کارشناسان از این وضعیت بهعنوان «مافیای دارو» یاد میکنند؛ شبکهای که از شکاف میان دولت، بیمه و تولیدکننده بیشترین سود را میبرد. در چنین بازاری، احتکار دارو، قاچاق معکوس و فروش آزاد پدیدهای رایج است.»
وزارت بهداشت تا کنون وضعیت بحرانی دارو در کشور را تأیید نکرده است اما شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی طی روزهای گذشته نسبت به کمبود و گرانی دارو هشدار دادهاند و معتقدند گرانی و کمبود دارو، استیصال و درماندگی بیماران را دوچندان کرده است.
بر اساس این هشدارها خطر نارضایتی عمومی و بحران در نظام سلامت جدی به نظر میرسد، چرا که افزایش شدید هزینههای درمانی همزمان با ناکارآمدی ساختار بیمهای و نقش پررنگ شبکههای سودجو، بیماران کمدرآمد را در معرض فشار شدید قرار داده است.
در همین رابطه سلام ستوده، عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی با تأکید بر این که در حال حاضر، نگرانی بیماران فقط بیماری نیست، بلکه پول دارو است، به «دیدهبان ایران» گفته «ما در کمیسیون جلساتی برگزار میکنیم، وزیر بهداشت را دعوت میکنیم، مشکلات را مطرح میکنیم و در پایان فقط میگوییم «انشاءالله حل میشود.»
او افزوده «بیشتر نشستها و جلسات ما با وزیر بهداشت در قالب «انشاءالله، ماشاءالله» است و نباید به این صورت باشد. تصمیمات و صورتجلسات باید عملیاتی شود تا مردم نتیجه آن را مشاهده کنند. الان مشکل کمبود و گرانی دارو، مربوط به کل کشور است، به ویژه مناطق محروم که واقعاً داروی مورد نیازشان کم است و قیمتها بسیار بالاست. در این میان، متضرر اصلی مردم به خصوص بیمارانی هستند که نیازمند دریافت خدمات درمانیاند.»
عضو کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی همچنین نسبت به ورود داروهای تقلبی به بازار هشدار داده و گفته «داروهای تقلبی وارد بازار شده و در برخی جاها به دست مردم میرسد که بعضاً اثرات منفی و جبرانناپذیری داشته است. این مسأله نیاز به نظارت دقیق دارد. ما باید یک راهکار اساسی برای اختصاص ارز ترجیحی به خرید و تأمین دارو داشته باشیم تا دارو به وفور در مراکز بهداشتی، درمانی و داروخانهها در دسترس مردم باشد. در حال حاضر نگرانی و شکایت مردم، ناشی از همین موضوع است؛ دارویی که نیاز دارند یا در دسترس نیست، یا اگر هست، قیمت آن بسیار بالاست. دولت باید راهکاری اساسی بیابد، نه این که وعدههایش در قالب شعار باقی بماند.»
سلمان اسحاقی سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی نیز با حضور در یک برنامه تلویزیونی نسبت به افزایش قیمت دارو انتقاد کرده و گفته هزینه تزریق یک نوبت داروی شیمی درمانی برای بیماران مبتلا به سرطان به یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان رسیده است.
سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی افزوده «اگر این تزریق دارو مستمر ادامه یابد، یک کارمند یا یک کارگر یا یک فرد دارای شغل آزاد مگر چقدر درآمد دارد که برای این مقوله در نظر بگیرد. درخواست ما این است که همانطور که امنیت مهم است، سلامت هم اهمیت دارد.»
