بر اساس گزارش مرکز آمار، از زمان شروع به کار دولت پزشکیان، نرخ تورم نقطه به نقطه کل کالاهای مصرفی با ۵۷ واحد درصد افزایش از ۳۱/۶ درصد در مرداد ۱۴۰۳ به ۸۸/۶ درصد در خرداد ۱۴۰۵ افزایش پیدا کرده است. همچنین نرخ تورم نقطه به نقطه موادغذایی نیز در این مدت ۱۰۹/۵ واحد درصد بیشتر شده و از ۲۴/۴ درصد در مرداد ۱۴۰۳ به ۱۳۳/۹ درصد در خرداد امسال رسیده است. به عبارت دیگر تورم غذا از ابتدای تشکیل دولت مسعود پزشکیان تا کنون ۵/۵ برابر شده است.
در خرداد ۱۴۰۳ که تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری شروع شد، مسعود پزشکیان به شدت از نرخ تورم در دولت ابراهیم رئیسی انتقاد میکرد. عبدالناصر همتی رئیسکل بانک مرکزی دولت پزشکیان نیز در اردیبهشت ۱۴۰۳ خواستار عذرخواهی ابراهیم رئیسی از مردم بابت بالا بودن نرخ تورم شده بود.
اکنون برخلاف ادعاهای مقامات دولت پزشکیان در روزهای انتخابات و نخستین هفتههای تشکیل دولت، نه تنها تورم با سرعت بیشتری افزایش یافته بلکه تورم کالاهایی که بهطور مستقیم معیشت اقشار کمدرآمدتر را هدف قرار میدهد، مانند موادغذایی و دارو و آموزش، در صدر فهرست تورم گروههای مختلف کالایی قرار گرفته است.
از سوی دیگر یکی از مهمترین دلائل افزایش قیمتها در شش ماه گذشته اجرای سیاستهای ارزی تیم اقتصادی دولت پزشکیان است؛ تیمی که عبدالناصر همتی رئیس کل کنونی بانک مرکزی و وزیر اقتصاد پیشین دولت هدایت آن را بهعهده دارد.
دولت از اواخر پاییز و با ادعای اجرای طرح تک نرخی کردن ارز در ایران ارز ترجیحی -ارز با نرخ دولتی برای واردات کالاهای اساسی- را حذف کرد و از سوی دیگر قیمتها در بازار ارز تجاری -بازاری که واردکنندگان کالا ارز مورد نیاز خود را از آن بازار تأمین میکردند- به قیمت ارز در بازار آزاد نزدیک کرد. این دو اقدام به سرعت هزینه واردات مواد اولیه و کالاها را افزایش داد و قیمت تمام شده کالاها در بازار داخلی را تا چند برابر افزایش داد.
مرتضی محمودی، عضو کمیسیون ویژه جهش و رونق تولید مجلس شورای اسلامی، در اینباره گفته «قطعاً مهمترین دلیل این افزایش قیمت وحشتناک و سرسامآور کالاها همان سیاست حذف ارز ترجیحی دولت در دیماه ۱۴۰۴ است. جای تأسف است که برخی از اعضای هیات رئیسه و نمایندگان مجلس هم در پیشبرد این طرح با دولت همکاری کردهاند و امروز این عزیزان هم باید پاسخگوی این موج گرانیها باشند.»
همزمان با اجرای سیاست تک نرخی کردن ارز توسط عبدالناصر همتی، اعتراضات سراسری دی۴۰۴ نیز رقم خورد. دولت مدعی شد برای کاهش فشار افزایش قیمتها که در نتیجه اجرای این طرح اتفاق میافتد، یارانه جدیدی را معادل یک میلیون تومان برای هر نفر در قالب کالابرگ -یا همان کوپن- به حدود ۶۰ میلیون نفر از جمعیت کشور ارائه میکند. این طرح هم اما در کمتر از شش ماه با شکست روبرو شد. تورم فزاینده موادخوراکی در مدت کوتاه سبب کاهش ارزش یارانه توزیعی شد و شهروندان در سومین ماه توزیع کالابرگ سبد موادغذایی بسیار کوچکتری را نسبت به ماه نخست دریافت میکردند.
بر اساس دادههای مرکز آمار، مقایسه قیمت ۵۲ قلم مواد غذایی پرمصرف خانوارها در اردیبهشت امسال با قیمتهای قبل از حذف ارز ترجیحی (قیمتهای آذرماه ۱۴۰۴) از افزایش به طور میانگین ۵۷ درصدی قیمت این مواد غذایی حکایت دارد.
مجموع هزینهای که برای خرید این ۵۲ قلم مواد غذایی پرمصرف تا قبل از حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی باید صرف میشد ۱۲.۴ میلیون تومان بود. اما برای خرید همان ۵۲ قلم مواد غذایی در اردیبهشت امسال باید ۱۹/۴ میلیون تومان پول پرداخت میشد. به عبارت دیگر هزینه خرید این ۵۲ قلم مواد غذایی پرمصرف نسبت به دوره قبل از حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی حدود ۷ میلیون تومان بیشتر شده است. این در حالی است که مبلغ کالابرگی که دولت به هر نفر داده همچنان یک میلیون تومان ثابت مانده است.
البته تیم اقتصادی دولت پزشکیان در آغاز طرح ارائه کالابرگ در دی۴۰۴ وعده داده بودند رقم کالابرگ همزمان و همگام با افزایش تورم افزایش یابد اما همچنان شش ماه پس از اجرای این طرح، رقم کالابرگ افزایش نیافته است. پیش از این سخنگوی دولت و وزیر کار گفته بودند دولت برای افزایش رقم کالابرگ منابع کافی مالی در دست ندارد!
روزنامه «چارسوق» گزارش داده «در بین دولتیها، بانک مرکزی به ریاست عبدالناصر همتی، مخالف اصلی افزایش مبلغ کالابرگ است. بانک مرکزی افزایش مبلغ کالابرگ را تورمزا میداند. رسانههای متعلق به بانک مرکزی هم در روزهای اخیر در همین راستا گزارشهایی درباره تورمزا بودن افزایش مبلغ کالابرگ منتشر کرده و حتی خواستار توقف پرداخت کالابرگ به همه مردم و کاهش جامعه دریافتکننده کالابرگ شدند.»
حسینعلی حاجی دلیگانی، نماینده مجلس شورای اسلامی، معتقد است دولت هنگام اجرای طرح تک نرخی کردن ارز پیامدهای آن را پیشبینی نکرده بود: «جراحی اقتصادی صورت گرفته در دولت آقای پزشکیان حتی همان آمادگی اولیه را هم نداشت و به یکباره شکم اقتصاد بیمار ایران را شکافتند. وقتی ارز نهادههای دامی از ۲۸۵۰۰ تومان به یکباره به ۱۲۳۰۰۰ و اخیراً به ۱۴۸۰۰۰ تومان برسد خب معلوم است چه رخ خواهد داد. دولت پزشکیان عواقب خطرناک این آزادسازی ارزی بر اقتصاد ایران را پیشبینی نکرده بود. در حالی که معلوم بود که مرغ، تخممرغ، گوشت، شیر، لبنیات و صدها محصول دیگر از این آزادسازی نرخ ارز تأثیر پذیرفته و گران خواهند شد.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی گفته «اگر نگاه دقیقتری به صحنه بیندازیم از روزی که دکتر همتی به بانک مرکزی بازگشت تا پیش از آغاز جنگ ۴۰ روزه، قیمت ارز ۳۰ درصد افزایش یافت اما پس از آغاز جنگ قیمت ارز همان طور که پیشتر گفتم کاهشی شد و درنهایت پس از آتشبس هم شاهد افزایش قیمت ارز بودیم. البته مسئولان باید پاسخ بدهند که وقتی داریم نفت بیشتری میفروشیم؛ قیمت این نفت هم دو برابر دوران پیش از جنگ ۴۰ و حدود ۱۰۰ دلار برای هر بشکه است و ارز آن هم بهموقع به دست ما میرسد چرا بازار ارز دچار این وضعیت است؛ بنابراین من شرایط بازار ارز را طبیعی و منطقی نمیدانم.»
با اینهمه مقامات دولت پزشکیان حاضر به پذیرش مسئولیت اقدامات خود نیستند و همچنان با تکیه بر دو واژه «جنگ» و «تحریم» در تحلیلها و توضیحاتشان به فرافکنی مشغول هستند.
