آلودگی هوا در ایران طی روزهای گذشته خبرساز شده است. شهرهای مختلف استان خوزستان درگیر آلودگی شدید هوا هستند و استانداری خوزستان در اقدامی بیسابقه از تعطیلی کلیه مدارس در شهرهای آلوده استان تا پایان آبانماه خبر داده است. استانهای تهران، البرز و اصفهان نیز از دیگر استانهایی هستند که کیفیت هوا در برخی از شهرهای آنها به وضعیت ناسالم و بسیار ناسالم رسیده است.
سازمان هواشناسی ایران بامداد روز سهشنبه ۲۰ آبانماه ۱۴۰۴ با صدور اطلاعیهای برای پنج روز آینده، افزایش غلظت آلایندههای جوی و کاهش کیفیت هوا در شهرهای صنعتی و پرجمعیت پیشبینی کرد. همچنین امروز در برخی مناطق شرق و جنوب شرق کشور افزایش سرعت وزش باد، در برخی مناطق خیزش گردوخاک و کاهش کیفیت هوا رخ میدهد.
در روزهای گذشته هوای شهرهای بزرگ و صنعتی آلوده بوده اما دو استان تهران و خوزستان با وضعیتی بحرانی در رابطه با آلودگی هوا روبرو بودند.
استانداری خوزستان در تاریخ ۱۸ آبانماه جاری، با صدور اطلاعیهای اعلام کرد که تمام مدارس دوره ابتدایی و متوسطه اول در شهرهای آلوده استان تا پایان آبان به صورت غیرحضوری فعالیت خواهند کرد؛ تصمیمی که با هدف حفظ سلامت دانشآموزان و جلوگیری از تشدید مشکلات تنفسی گرفته شده است.
در استان تهران نیز کارگروه اضطرار آلودگی هوا از روز گذشته بسیاری از فعالیتها در این استان، از جمله فروش طرح ترافیک در پایتخت را به مدت ۴۸ ساعت ممنوع اعلام کرد.
بر اساس اعلامیه استانداری تهران، کارمندانی بیماری زمینهای، تنفسی و قلبی دارند و مادرانی که فرزندان خردسال دارند نیز، میتوانند با ارائه مستندات و هماهنگی مدیر مربوطه از روز دوشنبه مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۱۹ به مدت ۴۸ ساعت در اسلامشهر، ری، بهارستان، رباط کریم، پاکدشت، شهریار ،قرچک، پیشوا، دماوند، ورامین دورکاری کنند. در این اطلاعیه آمده با توجه به آلودگی هوا استفاده از ماسک ضرورت دارد.
همزمان روز گذشته علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت اعلام کرد در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۹ هزار نفر در ایران بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست دادهاند؛ یعنی بهطور میانگین روزی ۱۶۱ نفر یا ساعتی ۷ نفر.
معاون وزیر بهداشت برآورد خسارات اقتصادی ناشی از مرگهای منتسب به آلودگی هوا در سال ۱۴۰۳ را حدود ۱۷/۲ میلیارد دلار اعلام کرد که معادل ۴۷ میلیون دلار در روز یا حدود یک هزار و ۳۹۴ هزار میلیارد تومان با احتساب نرخ ارز نیمایی از مرکز مبادله ارز و طلا است.
در روزهای گذشته و در شرایطی که هوای اکثر شهرهای استان خوزستان ناسالم اعلام شدهاند، ارائه گزارشی از سوی استاندار خوزستان نشان داده هوای خوزستان دیگر فقط غبارآلود نیست؛ سمی است.
محمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان اعلام کرده یکی از گاز مشعلهای (فلرهای نفتی) فعال در کمپ نفتی «کریتکمپ» در منطقهای صنعتی واقع در بخش مرکزی اهواز گاز ترش آلوده به هیدروژن سولفید تولید میکند که اسیدی و بسیار سمی است و باید خاموش شود.
مدیر حفاظت از محیطزیست خوزستان نیز اعلام کرده در هفته گذشته اهواز تحتتأثیر دود هورالعظیم نبوده؛ درکنار عوامل ثابت ازجمله فلرهای نفتی، سوزاندن مزارع در آلودگی هوای اهواز نقشی بسیار برجسته داشته است. این اظهارات در حالی مطرح میشود که طی ماههای گذشته، مسئولان مربوطه مهمترین عامل آلودگی هوای خوزستان را به دود ناشی از آتشسوزی هورالعظیم نسبت میدادند!
آمارهای رسمی که توسط مقامات بهداشتی استان اعلام شده، تصویری از یک فاجعه انسانی تمامعیار را به نمایش میگذارد. تنها طی یک سال گذشته، رسماً ۱۶۲۴ مورد مرگ ناشی از آلودگی هوا در استان خوزستان ثبت شده است.
این بحران، خسارتی معادل ۴۲۷ میلیون دلار نیز بر بخش سلامت استان تحمیل کرده است. در همین حال، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی اهواز، با اشاره به ثبت ۲۵۱ هزار مراجعه مرتبط با آلودگی هوا در سال ۱۴۰۳، اعلام کرد که ۷۰ درصد از این مراجعات مربوط به کودکان زیر ۱۴ سال بوده است.
خبرگزاری «رکنا» نیز گزارش داده حمیدرضا خدابخشی، رئیس انجمن صنفی مهندسان صنعت آب خوزستان، در گفتگو با این خبرگزاری از همزمانی چند منبع آلاینده خطرناک در استان خبر میدهد؛ از فلرهای نفتی و زبالهسوزی صفیره تا سوزاندن مزارع نیشکر و آتشسوزیهای مکرر تالاب هورالعظیم. به گفته او، خوزستان امروز با «بستهای کامل از آلودگیهای سمی و تنفسی» روبهروست که نهفقط اهواز، بلکه شهرهای اطراف را نیز درگیر کرده و نرخ ابتلا به سرطانهای خون و ریه را در استان به سطحی نگرانکننده رسانده است.
از سوی دیگر به گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)و دادهای مطالعات مرکز پژوهشهای مجلس، در روزهای آلوده، تهران شاهد غیبتهای شغلی و تحصیلی گسترده است. طبق آمارهای جدید، در هر روز آلوده، ۲ میلیون نفر در تهران از کار خود غیبت میکنند و این امر هزینهای بالغ بر ۳۰۰ میلیون دلار به اقتصاد کشور وارد میآورد.
طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی، هزینههای درمانی ناشی از بیماریهای تنفسی و قلبی در تهران به ۳ تا ۴ میلیارد دلار در سال میرسد. این رقم شامل درمان بیماریهایی چون آسم، برونشیت، سرطان ریه و بیماریهای قلبی است.
همچنین آلودگی هوا فقط به مشکلات بهداشتی و اجتماعی محدود نمیشود، بلکه بر بازار مسکن و اقتصاد شهری تهران نیز تأثیر گذاشته است. مطالعات نشان میدهند که افزایش آلایندهها به میزان ۳۰ قسمت در میلیارد (ppb) از آلایندههای NO₂، ۳ تا ۶ درصد از قیمت مسکن در تهران میکاهد. این کاهش قیمت در مناطق آلودهتری مانند جنوب و جنوب غربی تهران بیشتر مشاهده میشود.
این کاهش قیمت مسکن در برخی از مناطق تهران میتواند به کاهش سرمایهگذاریها و همچنین کاهش کیفیت زندگی در این مناطق منجر شود. این مسئله برای شهروندانی که در این مناطق زندگی میکنند، ضررهای مالی زیادی به همراه خواهد داشت.
گزارش دیگری تأکید دارد آلودگی هوا در تهران باعث افزایش شکافهای اجتماعی و اقتصادی شده است. گروههای آسیبپذیر مانند کودکان، سالمندان و اقشار کمدرآمد بیشترین آسیب را از آلودگی هوا میبینند. طبق گزارش سازمان محیط زیست ایران، ۴۰ درصد از جمعیت طبقه ضعیف تهران در مناطقی زندگی میکنند که کیفیت هوای آنها از استانداردهای جهانی بسیار پایینتر است. این نابرابریها باعث میشود که اقشار کمدرآمد در معرض بیماریهای بیشتری قرار گیرند و هزینههای درمانی بیشتری بر دوش آنها گذاشته شود.
اینهمه در حالیست که هشت سال از تصویب و ابلاغ «قانون هوای پاک» میگذرد و همچنان این قانون اجرایی نشده است!
قانون هوای پاک از سال ۹۶ جایگزین قانون «نحوه جلوگیری از آلودگی هوا» شد. در این قانون حدود ۱۷۶ «تکلیفدستگاه» احصا شده است. تکلیفدستگاه یعنی موضوعی مانند نوسازی حمل و نقل عمومی متوجه چندین دستگاه است که این موارد احصا شده است. این قانون بر اساس ۳۴ ماده خود ۲۱ دستگاه اجرایی ازجمله وزارت کشور، وزارت نفت، وزارت نیرو، نیروی انتظامی، شهرداری، صداوسیمای حکومت و.. را مکلف کرده است که هر یک به تناسب وظایف خود، اقداماتی را برای کنترل آلودگی هوا در کشور اجرایی کنند.
محمدرضا رضاییکوچی، نماینده جهرم در مجلس شورای اسلامی در اینباره گفته «ما در موضوع اجرای قانون هوای پاک، حتماً از برنامه عقب هستیم. برنامه هفتم توسعه کشور احکام متنوعی دارد که برای اجرا، به دستگاههای مربوطه سپرده شده است. اجرای قانون هوای پاک و کاهش درصد آلایندگی سوخت مازوت هم، در قوانین دیده شده است. متاسفانه دستگاههای مربوط وقتی به میدان پاسخگویی میآیند میگویند مگر به ما بودجه دادید که از ما خروجی میخواهید؟ واقعیت امر این است که بخش قابل ملاحظهای از چالش مازوتسوزی و آلودگی که در پی دارد، با مدیریت بادانش، قابل حل بوده و هست.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزوده «دستگاهها دائماً منتظر تزریق بودجه هستند و یادشان رفته که کلی ظرفیت قانونی برایشان تعریف شده که میتوانند به واسطه آن، درآمدزایی کنند. به شخصه عملکرد وزارت نفت را در اجرای قانون هوای پاک، قابل قبول نمیدانم.»
او همچنین از احتمال آغاز مازوتسوزی در نیروگاهها با سرد شدن هوا و با توجه به کمبود سوخت در کشور خبر داده و گفته «به نظر میرسد در سال جاری که کمکم به دوران هوای سرد هم نزدیک میشویم، دوباره شاهد مازوتسوزی به مانند سال قبل باشیم و حقیقتاً درصد آلایندگی این سوخت هم بالاست و امسال هم باید این شرایط را تحمل کرد.»
محمدرضا رضاییکوچی افزوده «در وزارت نفت تلاشهایی برای کاهش درصد آلایندگی سوخت مازوت انجام شده است، ولی باید بگویم شاهد عملکرد قابل قبولی که منتج به بهبود هوا مخصوصاً در کلانشهرهایی مثل تهران شود، نیستیم.»
رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی گفته «با افزایش واحدهای تولیدی و مصرف سوختی که داریم، درصد ناچیز کاهش آلایندگی سوخت مازوت خیلی ملموس نخواهد شد و به احتمال فراوان، امسال هم مثل سال قبل، مازوتسوزی خواهیم داشت آن هم با درصد آلایندگی بالا!»
