رونمایی بانک مرکزی از «بسته کنترل ارز» پس از عبور قیمت دلار از مرز ۱۲۹ هزار تومان

شامگاه شنبه ۲۲ آذرماه ۱۴۰۴ و ساعاتی پس از آنکه قیمت دلار از مرز ۱۲۹ هزار تومان عبور کرد، بانک مرکزی با برگزاری جلسه‌ای «بسته کنترل ارز» را تدوین کرد.

قیمت‌ها در بازار ارز ایران طی روزهای گذشته با افزایش پرسرعتی روبرو شد و رکوردهای جدید قیمتی در این بازار ثبت شد. قیمت دلار که بانک مرکزی تلاش کرده بود در محدوده ۱۰۰ هزار تومان باقی بماند با حدود ۱۰ هزار تومان افزایش طی چند روز به مرز بی‌سابقه ۱۳۰ هزار تومان رسید.

روز شنبه ۲۲ آذرماه ۱۴۰۴ و همزمان با آغاز طرح بنزین سه نرخی و افزایش قیمت بنزین آزاد از سه هزار به پنج هزار تومان، قیمت‌ها در بازار ارز و طلا با شیب تندتری نسبت به روزهای پیشین افزایش یافت.

قیمت دلار تا بعد از ظهر روز‌ شنبه ۲۲ آذرماه به ۱۲۹ هزار ‌و ۲۵۰ تومان افزایش یافت. همزمان هر یورو ۱۵۱ هزار و ۸۴۰ تومان، هر پوند بریتانیا ۱۷۲ هزار و ۸۹۰ تومان، هر درهم امارات ۳۵ هزار و‌ ۵۰۰ تومان، و هر لیر ترکیه ۳۰۳۰ تومان در بازار ارز ایران معامله شد.

در بازار طلا نیز روند افزایشی قیمت‌ها ادامه داشت و روز شنبه قیمت هر سکه طلا به ۱۳۹ میلیون تومان، و هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز به قیمت بی‌سابقه ۱۳ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان رسید.

کیوان کاشفی، عضو هیئت رئیسه اتاق بازرگانی ایران، درباره دلائل اصلی افزایش قیمت ارز در روزهای گذشته گفته این روند «نتیجه مجموعه‌ای از عوامل شامل افزایش تقاضا، سیاست‌های ارزی دولت، محدودیت‌های بانک مرکزی و اثرات تورم است» و تأکید کرده «تثبیت نرخ ارز در شرایط فعلی بدون اصلاحات ساختاری امکان‌پذیر نیست.»

کیوان کاشفی افزوده «به نظر می‌رسد بخشی از این افزایش تقاضا ناشی از آیین‌نامه‌ای است که دولت مصوب کرده و اجازه واردات حدود ۶ تا ۷ میلیارد دلار کالا را بدون مشخص بودن منشاء ارز صادر کرده است؛ این واردات از طریق کانال‌هایی مانند کولبری و ته‌لنجی مجاز شده و همین موضوع باعث افزایش تقاضا و فشار بر قیمت‌ها شده است.»

کیوان کاشفی افزوده «علت دوم به نرخ تورم داخلی باز می گردد که به طور رسمی از سوی بانک مرکزی بیش از ۴۰ درصد اعلام شده و عموم مردم آن را بیش از ۵۰ درصد می دانند؛ این نرخ تورم طبیعی است که بر همه سطوح اثر می‌گذارد و قیمت دلار نیز از آن تاثیر می پذیرد. اگر دلار را با دیگر بازارها همچون طلا مقایسه کنید، می بینید که هنوز ارزش واقعی آن منعکس نشده و همین امر باعث افزایش قیمت‌ها شده است.»

کارشناسان هشدار می‌دهند در پی افزایش قیمت ارز موج جدید تورم در بازارهای مختلف ایجاد خواهد شد و با توجه به اینکه قدرت خرید خانوار در ماه‌های گذشته به سرعت در حال کاهش بوده، مشخص نیست اقشار کم‌درآمد توان رویارویی با موج جدید تورم را دارند یا در نهایت این فشار به صورت یک طغیان اعتراضی بروز خواهد کرد.

مسعود نیلی اقتصاددان معتقد است «شواهد نشان می‌دهد اقتصاد ایران در دوران گذار قرار دارد و هیچ‌یک از شاخص‌ها ویژگی‌های دوران استقرار را ندارند. تورم ۵۰درصدی، نوسان روزانه و شتاب‌دار نرخ ارز و بازاری که نیروی کار رسمی را به بازار غیررسمی کم‌کیفیت و کم‌درآمد تبدیل می‌کند، پایدار نیستند. وضعیت موجود یا به شرایطی شبیه نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ و نیمه اول دهه ۱۳۸۰ میل می‌کند یا به قهقرا منتهی می‌شود.»

مسعود نیلی تأکید کرده «نظام تصمیم‌گیری به‌دلیل عادات، قیود، ضعف، منافع و ایدئولوژی، به مسیر گذشته چسبندگی دارد و امکان تغییر شجاعانه مسیر را نمی‌دهد. در چنین وضعیتی که اقتصاد با شیبی تند به سمت پایین حرکت می‌کند، با ناتوانی از نجات وضع حال، مهم‌ترین سرمایه برای نجات آینده، آگاهی عمومی به‌ویژه آگاهی نخبگان است.»

او هشدار داده «اگر جامعه نداند از چه سازوکارهایی به این وضعیت رسیده و شرایط مطلوب چگونه به‌دست می‌آید، نگرانی درباره آینده بیش از حال خواهد بود.»

در روزهای گذشته انتقادها به عملکرد محمدرضا فرزین رئیس کل بانک مرکزی که همواره ادعای «دروغین» بودن قیمت‌ها در بازار ارز را داشت و اوضاع را تحت کنترل می‌دانست افزایش پیدا کرده است.

در نهایت اما به نظر می‌رسد رسیدن قیمت دلار به مرز ۱۳۰ هزار تومان بانک مرکزی را وادار کرد از یک بسته برای کنترل قیمت ارز رونمایی کند؛ بسته‌ای که اگر اجرای آن هم نتواند اثرات واقعی بر بازار ارز، و حمایت از ارزش پول ملی، داشته باشد اما طراحان آن امیدوارند به صورت روانی بتواند بر بازار اثر بگذارد و ترمز افزایش قیمت‌ها در بازار را بگیرد.

خبرگزاری «تسنیم» گزارش داده که در پی بروز نوسانات ارزی و تلاطم قیمت اونس جهانی طلا در روزهای اخیر، شامگاه گذشته، شنبه ۲۲ آذرماه، جلسه‌ای مهم در بانک مرکزی برگزار شد که در آن، مجموعه‌ای از تصمیمات عملیاتی برای مدیریت بازار ارز و مهار نوسانات قیمتی به تصویب رسید.

در این نشست، نحوه مدیریت سمت عرضه و تقاضای ارز، ساماندهی سازوکارهای معاملاتی، تشدید اقدامات نظارتی و مقابله با فعالیت‌های مخرب و سفته‌بازانه به‌طور ویژه مورد بررسی قرار گرفت. همچنین مقرر شد این تصمیمات با همکاری دستگاه‌های مختلف و بهره‌گیری از ابزارهای در اختیار بانک مرکزی، اجرایی شود.

بر اساس این گزارش، با انجام هماهنگی‌های لازم میان وزارتخانه‌های اقتصادی دولت و تشکیل ستاد ویژه کنترل بازار ارز در بانک مرکزی، تصمیمات اتخاذشده با هدف ایجاد ثبات و تعدیل قیمت‌ها در بازار ارز و طلا از امروز وارد فاز اجرا می‌شود.

محمد شیریجیان، سخنگوی بانک مرکزی نیز روز یکشنبه ۲۳ آذرماه اعلام کرده «تصمیمات عملیاتی این بانک برای مدیریت بازار ارز و ثبات بخشی به آن با هماهنگی دستگاه‌های مختلف و در جلسه مهم دیشب بانک مرکزی با حضور ارکان مختلف اتخاذ و از امروز جهت مدیریت بازار ارز و ایجاد ثبات بخشی در این بازار در دستور کار اجرا قرار می‌گیرد.»

به گفته محمد شیریجیان این بسته شامل شش بخش است که بخش نخست آن «بازنگری و بازآرایی نظام بودجه‌بندی و تخصیص و تأمین ارز با اولویت تخصیص و تأمین ارز برای بنگاه‌های اقتصادی ارزآور» است.

بخش دوم «تلاش برای کاهش فاصله زمانی بین تخصیص و تأمین ارز در مرکز مبادله ایران به ویژه تأمین به روز ارز برای تخصیص های معتبر در تالار دوم این مرکز با اولویت تخصیص ارز برای متقاضیان خرد زیر ۵۰ هزار دلار» اعلام شده است.

«گسترش پیش فروش ارز برای کلیه شرکت‌هایی که به‌موقع رفع تعهد ارزی انجام داده‌اند» و «تقویت تأمین مالی ارزی پروژه‌های از طریق انتشار انواع صکوک ارزی به ویژه اوراق مرابحه ارزی، صندوق پروژه ارزی، صندوق درآمد ارزی و پیش فروش ارز در تالار دوم برای سرمایه‌گذاران» بخش سوم و چهارم این بسته هستند.

در بخش پنجم هم آمده «تنظیم اقدامات نظارتی انضباطی بانک مرکزی برای مواجهه با گردش‌های مالی کلان با قصد سوداگری و اخلال در بازارهای ارز و طلا».

بخشش ششم و پایانی تأکید کرده «همزمان با تأمین موثر ارز در تالار اول، تقویت عمق بازار و تسریع تأمین ارز در بازار توافقی تالار دوم مرکز مبادله ایران در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفت.»