فرخ خجسته – تحولات اجتماعی و سیاسی سالهای اخیر ایران، بار دیگر این واقعیت را آشکار کرده است که کنش سیاسی در جغرافیای ایران یکدست نیست. تفاوت در میزان مشارکت، جسارت و هزینهدادن، بهروشنی از شکافهای عمیقتر هویتی و راهبردی خبر میدهد.
در این میان، نقش فعال و پیشبرندهی کردهای جنوب مناطق کردنشین—در کرمانشاه، ایلام، لرستان و همدان— از جمله جامعهی یارسان، انکارناپذیر است. حضوری میدانی، پررنگ و پیوسته در تظاهرات سراسری؛ حضوری که نه از سر هیجان زودگذر، بلکه برآمده از درکی ملی از سرنوشت ایران و مطالبهی حقوق شهروندی مشترک بوده است. این کنش آگاهانه، جامعه یارسان را همراه و همدوش دیگر خواهران و برادران خود در صفوف نخستِ اعتراضات سراسری و در متن جنبش ملی ایران قرار داده است.
در مقابل، سکوت، مشارکت محدود یا تعلیق کنش جمعی در بخشهایی از استانهای کردستان و آذربایجان پرسشبرانگیز است. این فاصلهگیری، خواه آگاهانه یا ناخواسته، عملاً به تضعیف نیروی جمعی اعتراضات سراسری انجامیده و این شائبه را تقویت کرده است که هنوز برای برخی، چارچوبهای قومگرایانه بر مسئولیت ملی و تاریخی غلبه دارد. این عدم همراهی، نهتنها فرصتهای همبستگی را از بین برده، بلکه بار هزینه را ناعادلانه بر دوش مناطقی گذاشته که بیمحابا به میدان آمدهاند.
در تحلیل این شکاف، میتوان از دو بینش متعارض سخن گفت:
بینش ایرانگرایانه که بر همبستگی ملی، برابری حقوق شهروندی و مشارکت در جنبش فراگیر سراسری تأکید دارد؛ جنبشی که امروز، با محوریت و رهبری شاهزاده رضا پهلوی، افقی روشن برای گذار از جمهوری اسلامی ترسیم کرده است.
بینش قومگرایانه که سیاست را عمدتاً در چارچوب هویت قومی تعریف میکند و اولویت را به مطالبات محلی یا گروهی میدهد؛ رویکردی که در بزنگاههای تاریخی، اغلب به انفعال یا پراکندگی منجر میشود.
برای اقلیتهای چندلایهای چون یارسان، این انتخاب صرفاً نظری نیست؛ انتخابی است میان امنیت جمعی یا انزوای مضاعف. تجربهی میدانی نشان میدهد که جامعه یارسان، آگاهانه مسیر ایرانگرایی فعال را برگزیده و با حضور در متن جنبش ملی، نهتنها از هویت خود عقب ننشسته، بلکه آن را در چارچوب ایرانِ آزاد و برابر بازتعریف کرده است.
امروز، بیش از هر زمان دیگر، این پرسش پیش روی همهی نیروهای اجتماعی مناطق کردنشین قرار دارد:
در لحظهی سرنوشتساز تاریخ ایران، در حاشیه خواهیم ایستاد یا در متن؟
یارسان همراه با دیگر کردهای جنوب مناطق کردنشین پاسخ خود را داده است؛ اکنون نوبت دیگران است.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
