دکتر حسن صبوری* – در تالارهای قدرت واشینگتن، دیگر سخنی از «تغییر رفتار» در میان نیست؛ واژهها بوی «فینال» میدهند. دونالد ترامپ در ژانویه ۲۰۲۶، میز «شام آخر» را برای رژیمی چیده است که دهههاست سایه منحوسش بر سفره ایرانیان و امنیت جهان سنگینی میکند. اما این بار، فرمانده کل قوا نه با بیانیههای دیپلماتیک، بلکه با «ماشین حساب» و «موشکهای هدایتشونده» به میدان آمده است.
۱. هزینه جراحی؛ ارزانتر از نگهداری غده
منطق ترامپ ساده و در عین حال تکاندهنده است: او حضور دائمی آمریکا در منطقه را یک «هزینه سوخت شده(Sunk Cost)» میبیند که باید هرچه سریعتر از ترازنامه مالی پنتاگون حذف شود.
محاسبه استراتژیک: ترامپ معتقد است هزینه نگهداری ناوگان پنجم و پایگاههای سنتکام در سال ۲۰۲۶ (سالیانه حدود ۸۰ میلیارد دلار)، معادل بر باد دادن ۱.۲ میلیارد بشکه نفت در سال است.
عملیات نهایی: از دیدگاه او، یک حمله برقآسا با هزینه مقطعی ۲۰ میلیارد دلاری (معادل ۳۰۰ میلیون بشکه نفت)، برای همیشه تهدید جمهوری اسلامی را از روی نقشه حذف میکند. این یعنی آمریکا با صرف هزینه تنها «سه ماه حضور نظامی»، برای همیشه از شر هزینههای تریلیونی دهههای آتی خلاص میشود.
۲. تجهیزاتی که برای «نقطه پایان» جمع شدهاند
تجمع مخربترین زرادخانه قرن بیست و یکم در خلیج فارس، پیامی فراتر از یک مانور ساده دارد. ترامپ برای این «شام آخر» از پیشرفتهترین ابزارهای حذف استفاده کرده است:
عقابهای پنهانکار: بمبافکنهای B-21 Raider که پس از تستهای موفق ۲۰۲۵ اکنون در وضعیت عملیاتی کامل هستند، در کنار B-2 Spirit آمادهاند تا پناهگاههای زیرزمینی جماران و فردو را به گورستان استراتژیک تبدیل کنند.
ناوگان ضربت: حضور همزمان ناو هواپیمابر کلاس Gerald Ford (پیشرفتهترین ماشین جنگی تاریخ) و ناو ابراهام لینکلن(Abraham Lincoln) در منطقه، بیش از ۱۸۰ جنگنده نسل پنجم را در چند دقیقهای مرزهای ایران مستقر کرده است.
عملیات قطع سر: اعزام ۲۰,۰۰۰ نیروی زبده از یگانهای ویژه، نه برای اشغال خاک، بلکه برای عملیات «قطع سر اختاپوس» و فلجسازی مطلق سیستمهای فرماندهی و کنترل در کمتر از ۴۸ ساعت طراحی شده است.
۳. پایان سایه منحوس؛ از نقشه تا سفره
هدف ترامپ، یک «پاکسازی ژئوپلیتیک» بیسابقه است. او دریافته است که تا زمانی که این رژیم بر مسند قدرت است، «ثبات» در خاورمیانه کالایی گرانبها و دستنیافتنی خواهد بود.
سرمایه بازگشتی: حذف جمهوری اسلامی یعنی بازگشت جریان آزاد انرژی و حذف هزینههای گزاف بیمه کشتیرانی در تنگه هرمز. این همان چیزی است که ترامپ آن را «سود خالص» برای اقتصاد جهانی میداند.
اخاذی استراتژیک از رقبا: ترامپ با وضع تعرفه ۲۵ درصدی بر خریداران نفت ایران (مانند چین)، عملاً هزینه این لشکرکشی را از جیب رقبای آمریکا تأمین کرده است؛ به عبارت دیگر، جهان اکنون ناخواسته در حال پرداخت هزینه برچیده شدن بساط جمهوری اسلامی است.
۴. فرجام سخن
این «شام آخر»، صرفاً یک تقابل نظامی نیست؛ یک جراحی بزرگ اقتصادی و سیاسی است. ترامپ به این نتیجه رسیده که برای نجات خاورمیانه و پایان دادن به «جنگهای ابدی»، باید ریشه را هدف قرار داد. او آماده است تا با سوزاندن چند صد میلیون بشکه نفت در کوره یک جنگ برقآسا، امنیت قرن آینده را تضمین کند. برای اتاقهای فکر در تهران، زمان با سرعتی باورنکردنی از «ثانیه صفر» عبور کرده است.
منابع و مستندات:
۱. در خصوص هزینههای سنتکام و منطق Sunk Cost:
منبع: برآورد بودجه دفاعی ایالات متحده (FY2026 Budget Request) و گزارش تحلیلی اندیشکده CSIS (مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی).
مستندات: طبق دادههای ژانویه ۲۰۲۶، هزینه نگهداری ناوگان پنجم و پایگاههای «العدید» و «علیالسالم» به حدود ۸۰ میلیارد دلار رسیده است. تبدیل این رقم به بشکه نفت بر اساس قیمت پایه ۶۵ دلاری در بازارهای جهانی (WTI) انجام شده است. ترامپ در سخنرانی ۱۴ ژانویه ۲۰۲۶ در پایگاه «مکدیل»، صراحتاً از این هزینهها به عنوان «ثروت بر باد رفته آمریکایی» یاد کرده است.
۲. در خصوص آمادگی رزمی B-21 و ناوگان کلاس فورد:
منبع: گزارش عملیاتی نیروی هوایی (USAF) و نشریه تخصصی Defense News.
مستندات: بمبافکنهای B-21 Raider در دسامبر ۲۰۲۵ تاییدیه عملیاتی (IOC) را دریافت کردند. تصاویر ماهوارهای منتشر شده در ژانویه ۲۰۲۶ نشاندهنده استقرار این پرندهها در پایگاههای تحت مدیریت Global Strike Command است. همچنین گزارش USNI News استقرار همزمان ناوهای کلاس فورد و لینکلن را در دریای عمان تایید کرده که بزرگترین تجمع جنگندههای نسل پنجم (F-35C) در تاریخ است.
۳. در خصوص تعرفههای ۲۵ درصدی و مدل مالی جنگ:
منبع: فرمان اجرایی شماره ۱۴۲XX رئیسجمهور (EO-January 2026) و گزارش Bloomberg Terminal.
مستندات: این تعرفهها به عنوان بخشی از «دکترین فشار مالی نهایی» علیه خریداران نفت ایران وضع شده است. برآورد ۲۰ میلیارد دلاری هزینه جنگ برقآسا، بر اساس مدلسازیهای موسسه هرتیج (Heritage Foundation) برای عملیاتهای ضربتی کوتاهمدت (Short-duration Kinetic Operations) استخراج شده است.
جدول مستندات و کدهای مرجع (نسخه خطی)
هزینه سالانه سنتکام: منبع: گزارش تحلیل بودجه CSIS (۲۰۲۶) | کد مرجع: CSIS-2026-OP-SPEAR
وضعیت رزمی B-21: منبع: فرماندهی ضربت جهانی نیروی هوایی (ژانویه ۲۰۲۶) | کد مرجع: AF-IOC-B21-2026
تعرفههای تجاری: منبع: فرمان اجرایی ریاست جمهوری (۱۳ ژانویه ۲۰۲۶) | کد مرجع: EO-142XX-IRAN-TARIFFS
نرخ پرواز ناو کلاس فورد: منبع: گزارش عملیات Navy Absolute Resolve | کد مرجع: USN-CVN78-FY26
محاسبه نفت/دلار: منبع: شاخص نفت اوپک و WTI (فصل اول ۲۰۲۶) | کد مرجع: IEA-Q1-MARKET-DATA
* دکتر حسن صبوری ،پژوهشگر و تحلیلگر مسائل استراتژیک.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
