عرفان نوربخش– در اواخر ژانویه ۲۰۲۶، چشمانداز ژئوپلیتیک جهانی تحت تأثیر مانورهای انتقامجویانه و مستأصلانه دو مستبد سالخورده قرار گرفته است. در حالی که علی خامنهای برای حفظ یک تئوکراسی در حال فروپاشی، فرمان قتلعام معترضان ایرانی را صادر کرده است، «پدرخوانده» استراتژیک او، ولادیمیر پوتین، از معطوف شدن توجه جهانی به ایران سوءاستفاده کرده تا کارزار فرسایشی خود را در اوکراین تشدید کند. این اقدامات خشونتآمیز دولتی صرفاً تصادفی نیستند؛ اینها واکنشهای همزمان یک «ابرقدرت بیدندان» و اصلیترین مشتری منطقهای اوست که شاهد از دست رفتن نفوذ جهانی و منطقهای خود بهصورت زنده هستند.
فرسایش هژمونی روسیه
جنگی که پوتین با تکبر پیشبینی میکرد تنها در یک هفته پس از ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ با رژه پیروزی در کییف به پایان برسد، اکنون به باتلاقی تبدیل شده که اسطوره شکستناپذیری ارتش روسیه را در هم شکسته است. تا ژانویه ۲۰۲۶، خسارات روسیه سرسامآور است: برآوردهای اخیر نشان میدهد که تلفات انسانی از ۱,۲ میلیون کشته و زخمی فراتر رفته و نزدیک به ۲۴,۰۰۰ ادوات نظامی سنگین منهدم شده است.
«عملیات ویژه نظامی» پوتین اکنون طولانیتر از کل حضور اتحاد جماهیر شوروی در جنگ جهانی دوم شده است، اما نتیجه آن چیزی جز نابودی سیستماتیک ارتش منظم روسیه و تهی شدن قدرت نرم و سخت این کشور نبوده است. در حالی که سربازان وظیفه روسی به عنوان «گوشت دم توپ» برای تصرف چند کیلومتر از خاک سوخته در دونباس قربانی میشوند، کرملین عملاً کنترل خود را بر صحنه جهانی از دست داده است. در یک سلسله عقبنشینیهای ژئوپلیتیک در سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، روسیه شاهد فروپاشی رژیم اسد در سوریه بود و با ناتوانی، عملیات «اراده مطلق» توسط ایالات متحده برای دستگیری نیکلاس مادورو در ونزوئلا را تماشا کرد.
نتیجه معکوس برای خامنهای: از ۷ اکتبر تا «ژانویه خونین»
در تهران، رهبر جمهوری اسلامی با سرنوشت مشابهی روبروست. نظام در ابتدا حمله تروریستی ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل را به عنوان دستاوردی بزرگ برای «محور مقاومت» جشن گرفت. اما تا ژانویه ۲۰۲۶، آن غرور به خاکستر تبدیل شده است. کارزار ویرانگر ۱۲ روزه اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، بخش بزرگی از کادر رهبری ارشد سپاه پاسداران را از میان برد و زیرساختهای هستهای و دفاع هوایی ایران را فلج کرد و رژیم را در وضعیتی آسیبپذیر و تحقیرشده رها ساخت.
هنگامی که مردم ایران در اوایل ژانویه ۲۰۲۶ به خیابانها آمدند و نام رضا پهلوی را فریاد زدند، واکنش رژیم آمیخته به وحشتی وجودی بود. برای نخستین بار پس از سال ۱۹۷۹، بدنه جامعه ایران حول یک جایگزین واحد منسجم شده است. با بروز نشانههای تردید وتمرد در میان نیروهای پلیس معمولی، رژیم ناچار شد نیروهای فرامرزی خود – نیروی قدس – را فرا بخواند تا با خیابانهای ایران مانند یک میدان جنگ خارجی برخورد کنند.
انتقام در کییف: فرسایش استراتژیک
کرملین که از دستیابی به پیروزی نظامی ناتوان مانده، به استراتژی «فرسایش استراتژیک» روی آورده تا غیرنظامیان کییف را مجازات کند. این کارزار انتقامجویانه در ژانویه ۲۰۲۶ در سه لایه وحشیانه ظاهر شده است:
۱. حملات موشکی به شبکه برق: روسیه با شلیک موجهای متوالی موشکهای هایپرسونیک کینژال سرمای زیر صفر درجه زمستان را به سلاح تبدیل کرده و با هدف قرار دادن هابهای انرژی، میلیونها نفر را در بحران انسانی قرار داده است.
۲. هجوم پهپادهای «گران-۳»: نسل جدید پهپادهای طراحی شده توسط ایران که اکنون در روسیه تولید میشوند، برای ایجاد «ترور صوتی» به کار میروند. این پهپادها تمام شب با پرواز در ارتفاع پایین بر فراز مناطق مسکونی، با هدف ایجاد فرسایش روانی کامل شهروندان عمل میکنند.
۳. خرابکاری سایبری: گروه هکری «سندورم» وابسته به کرملین، اپلیکیشن خدمات دولتی (با نام دییا) را هدف قرار داده تا هشدارهای هوایی و بانکداری دیجیتال را در اوج خاموشیها مختل کند.
مدل سوری در خیابانهای تهران
سرکوب «ژانویه خونین» ۲۰۲۶ در ایران، آینه تمامنمای تاکتیکهایی است که نیروی قدس در حلب و دمشق به کمال رسانده بود. بر اساس گزارشهای عفو بینالملل و ایران اینترنشنال، رژیم چندین واحد تخصصی را مستقر کرده است:
– شبهنظامیان خارجی: معترضان در اهواز و مشهد جنگجویان لشکر فاطمیون و شبهنظامیان عراقی را تحت فرمان نیروی قدس شناسایی کردهاند. این واحدها به این دلیل ترجیح داده میشوند که هیچ پیوند عاطفی با مردم ایران ندارند.
– تلفیق تاکتیکهای جنگ شهری: رژیم از تکتیراندازها بر روی پشتبامها برای ترور سیستماتیک سازماندهندگان اعتراضات استفاده کرده است؛ تاکتیکی که مستقیماً از جنگ داخلی سوریه وارد شده است.
– سرکوب هوایی : برای نخستین بار، پهپادهای مسلح علیه تجمعات داخلی استفاده شدهاند. گزارشها از میدان فرمانداری شهریار حاکی از شلیک پهپادهای کوادکوپتر به سمت جمعیت است که نشاندهنده تغییر کاربری تکنولوژی پهپادی ایران از یک تهدید منطقهای به ابزاری برای قتلعام داخلی است.
تکنولوژی یکپارچه سرکوب
پهپادهایی که غیرنظامیان را در کییف میکشند، همان مدلهایی هستند که برای شناسایی معترضان در تهران به کار میروند. در سال ۲۰۲۶، این پهپادها با پایگاههای داده تشخیص چهره یکپارچه شدهاند. همافزایی میان این دو رژیم – جایی که سپاه پاسداران از شهروندان ایرانی به عنوان «میدان آزمایش» برای تکنولوژیهایی استفاده میکند که بعداً به مسکو ارسال میشوند – نشاندهنده وابستگی عمیق و تاریک این دو متحد است.
نتیجهگیری: سرنوشت مشترک
استیصالِ ژانویه ۲۰۲۶ ثابت میکند که پوتین و خامنهای دیگر برای امپراتوری نمیجنگند، بلکه برای بقای خود میجنگند. آنها از پهپادهای مشابه، نیروهای نیابتی مشابه و جنگ روانی مشابه علیه بیگناهان استفاده میکنند. با این حال، این زیادهروی نقطه سقوط آنهاست. اگر جمهوری اسلامی سقوط کند، «اکسیژن» کارزار پهپادی روسیه در اوکراین قطع خواهد شد و این بهترین فرصت برای صلح پایدار در کییف خواهد بود.
References:
- Amnesty International (2026). Iran: Authorities unleash heavily militarized clampdown to hide protest massacres.
- UK House of Commons Library (2025). Israel-Iran 2025: Developments in Iran’s nuclear programme and military action. Research Briefing CBP-10284.
- CSIS (2026). The Geopolitics of Maduro’s Capture: China’s Future in Latin America Following Operation Absolute Resolve.
- Chatham House (2025). Russia is weakened, but its influence in the Middle East should not be underestimated.
- Iran International (2026). Iran deployed nationwide militarized crackdown to hide protest killings.
- Center for Human Rights in Iran (2026). Iranian Authorities Intensify Crackdown on Protests with Live Fire and Attacks on Hospitals.
- The Guardian (2026). Kyiv Blackouts: Strategic Attrition and the Weaponization of Winter.
- Time Magazine (2026). The Iranian Massacre: Hospital Records Reveal Scale of Death Toll in Tehran.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
