رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران هشدار داده که در پی کشتار خونین و سرکوب گسترده شهروندان در دی۴۰۴ آسیبهای زیادی به مردم وارد و عملا وضعیت روانی جامعه، وارد مرحله بحرانی شده است.
بیش از یک ماه از آغاز اعتراضات دی۴۰۴ گذشته و شهروندان در ایران بزرگترین و بیسابقهترین کشتار شهروندان معترض و غیرمسلح در تارخ ایران را تجربه کردند.
گزارشهای میدانی نشان میدهد اکثر شهروندان در ایران دستکم یک نفر در فامیل، دوستان و محله میشناسند که در اعتراض جانباخته است. در مواردی دو عضو یک خانواده در پی سرکوب اعتراضات توسط مأموران جمهوری اسلامی جانباخته و یا یک عضو خانواده جاباخته و عضو دیگر مجروح شده و یا بازداشت است.
جامعه ایران به صورت جمعی از سرکوب خونین اعتراضات و کشته شدن دهها هزار نفر متأثر شده است. موضوعی که هشدار کارشناسان درباره سلامت روانی شهروندان را در پی داشته است.
وحید شریعت رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران اعلام کرده که در نتیجه حوادث اخیر، اشتغال فکری و نگرانی اکثر افراد در جامعه افزایش یافت و جامعه با سوگواری جمعی و نوعی ناامیدی و خشم به دلیل انتشار گسترده صحنه های درگیری ها، روبرو شد بنابراین حجم زیادی از احساسات منفی در جامعه ایجاد شده که بهبود این شرایط نیازمند مدیریت در سطح کلان است.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با بیان اینکه توصیه اصلی به جامعه در این شرایط، به رسمیت شناختن احساساتشان است، افزود: «باید قبول کرد که حال بسیاری از افراد، مساعد نیست که البته در این شرایط، غیرطبیعی هم بنظر نمی رسد چون در شرایط بحرانی، ممکن است با درجات مختلفی دچار آسیب شویم.»
وحید شریعت افزوده «بعد از پذیرفتن احساسات مان و گفتگو با نزدیکان مورد اعتماد، میتوان برخی اقدامات را انجام داد که کمتر در احساسات منفی، غرق شد؛ از جمله این اقدامات این است که کمتر اخبار را دنبال و روزانه یکی دو بار، مهمترین اخبار را بررسی کرده و از پیگیری لحظهای اخبار بپرهیزیم.
رئیس انجمن علمی روانپزشکیان با بیان اینکه «باید قبول کرد که حال بسیاری از افراد، مساعد نیست که البته در این شرایط، غیرطبیعی هم به نظر نمیرسد» گفته «حوادث اخیر، از بدترین انواع استرسی است که تجربه کردهایم و حدس کلی ما این است که این شرایط میتواند بروز برخی بیماریها که از عوامل روانی ناشی میشود را در آینده افزایش دهد.»
علی صیادی، متخصص روانشناسی بالینی نیز توضیح داده در شرایط بحرانی و ناپایدار، سلامت روان جامعه بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید قرار میگیرد. فشارهای مزمن ناشی از آینده نامعلوم، اخبار منفی مداوم، مشکلات اقتصادی و احساس فقدان کنترل، میتوانند به افزایش اضطراب، افسردگی، خشم و فرسودگی روانشناختی منجر شوند.
به گفته این روانشناس، نااطمینانی طولانیمدت، مغز را در حالت هشدار دائمی نگه میدارد؛ حالتی که اگر ادامهدار شود، توان روانی فرد را تحلیل میبرد و حتی عملکرد اجتماعی را مختل میکند.
او همچنین تمرینهایی مانند تنفس عمیق، آرامسازی عضلانی، ذهنآگاهی و تمرکز بر لحظه حال، به کاهش واکنشهای هیجانی شدید کمک میکنند.
خانوارهایی که در اعتراضات عزیزی را از دست داده با سوگ روبرو هستند. اما شهروندانی که نزدیکانشان مجروح و یا بازداشت هستند، و یا در معرض خشونتها و سرکوبهای نهادهای امنیتی و قضایی قرار دارند نیز به شکل دیگری دچار فشارهای روانی قرار دارند. جمهوری اسلامی پس از سرکوب اعتراضات خیابانی جو سنگین امنیتی حاکم کرده است بطوریکه همچنان موج بازداشت و احضار شهروندان تداوم دارد.
در همین رابطه هیئت مدیره انجمن جامعهشناسان ایران با صدور اطلاعیهای نسبت به خشونت گسترده در جامعه از سوی حکومت و پیامدهای آن هشدار داده است.
در این اطلاعیه آمده در روزهای گذشته، کشور شاهد موجی گسترده از خشونت و کشتهشدن هزاران شهروند بوده است؛ رخدادهایی که ابعاد انسانی، اجتماعی و سیاسی آن، جامعه را در وضعیتی عمیقاً نگرانکننده قرار داده است. این شرایط، اگرچه برای بسیاری تکاندهنده و ناگهانی به نظر میرسد، اما در واقع بیسابقه و غیرقابلپیشبینی نبوده است. در سالهای گذشته، تحلیلگران حوزههای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بارها نسبت به انباشت بحرانها و پیامدهای تداوم مسیرهای نادرست هشدار داده و نسبت به رسیدن جامعه به نقطهای مشابه آنچه امروز شاهد آن هستیم، اخطار داده بودند؛ هشدارهایی که عمدتاً با بیتوجهی ساختاری مواجه شد.
این اطلاعیه افزوده «امکان مدیریت بحران صرفاً از طریق روایتسازی و کنترل گفتمانی، عملاً از میان رفته و جامعه وارد چرخهای از خشونت فزاینده شده است؛ چرخهای که نهتنها امنیت انسانی، بلکه چشمانداز آینده ایرانزمین را با ابهام و بیمی جدی مواجه کرده است. استمرار این روند، پیامدهایی فراتر از مقاطع کوتاهمدت داشته و بنیانهای همبستگی اجتماعی و اعتماد عمومی را بهشدت فرسوده میکند.»
هیئت مدیره انجمن جامعهشناسی ایران بر ضرورت توقف خشونت و بازاندیشی جدی در مسیرهای طیشده تأکید کرده و نوشته «این انجمن با تأثر و نگرانی عمیق، تداوم خشونتهای گسترده و کشتهشدن چند هزار انسان را که بخش قابلتوجهی از آنان غیرنظامیان بیدفاع بودهاند، فاجعهای عمیقاً انسانی و نگرانکننده میداند. ابعاد این رویدادها، فراتر از آمار و ارقام، نشانه فروپاشی مکرر اصول بنیادین کرامت انسانی و تهدیدی جدی برای همبستگی اجتماعی و وجدان جمعی است.»
این اطلاعیه همچنین هشدار داده «عادیشدن مرگ گسترده انسانها و تداوم چرخه خشونت، پیامدهایی بلندمدت و ویرانگر برای اعتماد اجتماعی، امنیت انسانی و امکان همزیستی مسالمتآمیز در آینده به همراه خواهد داشت. هیچ مصلحت سیاسی یا نظامی نمیتواند توجیهگر چنین سطحی از رنج و ویرانی انسانی باشد.»
هیئت مدیره انجمن جامعهشناسی ایران در بخش دیگری از این اطلاعیه بر ضرورت فوری توقف خشونتها، احترام مؤثر به جان غیرنظامیان، و پایبندی عملی به اصول شناختهشده حقوق بشر و حقوق بینالملل انسانی تأکید و نوشته بود که «بیتفاوتی در برابر این حجم از رنج انسانی، نهتنها از منظر اخلاقی، بلکه از منظر علمی و اجتماعی نیز غیرقابلدفاع است.»
