فعالان میراث فرهنگی نسبت به سرنوشت ۱۵۱ اثر نفیس موزهای ایران که دیماه سال گذشته برای حضور در یک نمایشگاه به کشور چین ارسال و همچنان به کشور برگردانده نشدهاند ابراز نگرانی میکنند. دولت مسعود پزشکیان هفتم بهمنماه امسال مجوزی صادر کرده که این آثار تا اردیبهشت ۱۴۰۵ در چین بمانند.
ارسال صدها اثر موزهای ایران به چین از دو سال پیش تا کنون سبب هشدارهای پیدرپی فعلان میراث فرهنگی درباره سرنوشت این آثار شده است.
نمایشگاه «شکوه ایران باستان» از دی ۱۴۰۲ در کاخ موزه پکن آغاز و در شهرهای شانگهای و سینکیانگ ادامه یافت که شامل آثاری از دوران پارینهسنگی تا دوره اسلامی بود. جمهوری اسلامی ۲۱۱ شیء از موزه ملی ایران را به این نمایشگاه ارسال کرد. با پیگیری و اطلاعرسانی فعالان میراث فرهنگی این آثار بالاخره به ایران بازگشت اما همچنان سرنوشت ۱۵۱ اثر نفیس موزهای ایران که دیماه سال گذشته به چین ارسال شد با ابهام روبروست.
نمایشگاه «سرزمین مهر» از دی ۱۴۰۳ در موزه دانشگاهی «سیچوان» در شهر «چنگدو» چین برگزار شد. جمهوری اسلامی نیز ۱۵۱ آثار شاخص را از چند موزه ایران به این نمایشگاه ارسال کرد.
مقامات جمهوری اسلامی نمایشگاه «سرزمین مهر» را «تجلی دیپلماسی فرهنگی ایران در شرق آسیا و جهان معاصر» خوانده بودند و به همین بهانه ۱۵۱ اثر ارزشمند را از پنج موزه شاخص تهران به چین فرستاندند که با گذشت بیش از ۱۳ ماه این آثار به کشور بازگردانده نشده است.
این آثار شامل قطعات بسیار نفیس و ارزشمندی چون جام زرین مارلیک با نقش اسب شاخدار، سرستون گاو کاخ آپادانا، آثار سفالی و فلزی دوره ساسانی، و اشیای مفرغی بوده است.
اکنون پس از مدتی پیگیری فعالان میراث فرهنگی، مقامات جمهوری اسلامی اعلام کردند که این آثار از اول دیماه امسال به موزه استانی مغولستان داخلی در کشور چین ارسال شده است!
این ادعا در حالی مطرح شده که در ماههای گذشته بارها فعالان میراث فرهنگی در رسانههای داخلی ایران مطالبی را با ابراز نگرانی نسبت به سرنوشت این آثار مطرح کردند.
وبسایت «صدای میراث» مهرماه امسال گزارش داده بود که یکی از دلائل مطرح شده برای بازنگرداندن این آثار جنگ ۱۲ روزه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی بوده است. در این گزارش آمده بود که «طرفهای چینی به مقامات ایرانی اطلاع دادهاند که به دلیل حمله اسراییل بهتر است این آثار در چین بماند تا با باز شدن کامل آسمان ایران و گذر از روزهای جنگی، امکان بازگرداندن این آثار به ایران فراهم شود.»
دلیل دوم که از سوی «صدای میراث» مطرح شده بود موضوع بیمه آثار تاریخی ایران در نمایشگاه «سرزمین مهر» در چین برای بازگرداندن آنها به ایران بود. این گزارش مدعی شده بود که «هنوز تلاشها برای به نتیجه رسیدن بیمه این آثار که متعلق به سه بخش موزه ملی ایران و موزههای استانی و موزه مقدم در تهران است ادامه دارد و تا تعیین تکلیف نشدن این موضوع طبیعی است که نتوان آثار را به ایران بازگرداند.»
«صدای میراث، » افزوده بود که «کار بسته بندی اشیای تاریخی ایران در چین در هفتههای گذشته به پایان رسیده و وزارت میراث فرهنگی نیز به گفته مدیرکل امور موزهها و اموال منقول فرهنگی در حال انجام مراحل اداری نهایی برای بازگرداندن ۱۵۱ شیء تاریخی ایران از چین است.»
اکنون با گذشت بیش از چهار ماه از انتشار گزارش «صدای میراث» و ادعاهای مطرح شده در آن گزارش، گفته شده که این آثار به موزه استانی مغولستان داخلی ارسال شده و فعلا قرار نیست به ایران بازگردند!
رئیس انجمن تاریخ و میراث ایرانیان ۲۱ بهمنماه در متنی که در شبکههای اجتماعی منتشر کرد، خطاب به مسعود پزشکیان نوشت: «۲۱۱ قطعه باستانی نفیس بعد دو سال از نمایشگاه شکوه ایران باستان در چین هنوز بازنگشته و گزارش معقولی نیز از نتایج آن، جز عکس، تقدیر و چند مصاحبه هیجانی به افکار عمومی ارائه نشده است. در این شرایط بغرنج رسیدگی عاجل شما ضرورت دارد.»
قابل توجه اینکه تیرماه امسال موزه ملی ایران مدعی شده بود آثار موزه ملی از چین بازنگشته است، اعلام کرد تمامی اشیا بهنمایشدرآمده در نمایشگاه شکوه ایران باستان به کشور بازگشته و تحویل موزه ملی شده است.
علی دارابی معاون میراث فرهنگی کشور، هم در گفتوگو با «صدای میراث» توضیحاتی درباره این ادعا و نمایشگاه «سرزمین مهر» ارائه کرده و گفته است: «هیچ نمایشگاهی با ۲۱۱ شیء تاریخی ایران در چین برگزار نشده و موضوع بازنگشتن ۲۱۱ قطعه باستانی از چین ادعایی بدون سند و قابل پیگرد قضائی است.»
بهگفته علی دارابی، بعد از جنگ دوازدهروزه دولت چین موضوع تمدید نمایشگاه را در سفر وزیر میراثفرهنگی به چین، مطرح کرد و این پیشنهاد به دولت ارائه شد. هیئت دولت هم با تمدید نمایشگاه تا ۲۵ اردیبهشتماه ۱۴۰۵ موافقت کرد: «این آثار هماکنون در ایالت خودمختار مغولستان چین است.»
او تأکید کرد تمامی هزینههای برگزاری نمایشگاه و بیمه آثار برعهده دولت چین بوده و ادارهکل موزهها موظف شده از انجمن تاریخ و میراث ایرانیان درخواست سند کند و درصورت ارائه نکردن سند، وزارت میراثفرهنگی میتواند اقدام قضائی انجام دهد.
علی دارابی معاون میراث فرهنگی کشور همچنین از برنامهریزی برای برگزاری نمایشگاهی مشترک میان ایران و هند در سال آینده خبر داد؛ موضوعی که حالا به نگرانی بیشتر فعالان میراث فرهنگی تبدیل شده است.
برخی از فعالان میراث فرهنگی معتقدند جمهوری اسلامی به علت سابقه منفی در نگهداری و حفظ آثار تاریخی و باستانی کشور، ممکن در زدوبند با چین، بهویژه در شرایط تحریم، این آثار را به چین بفروشد یا حتی در قراردادی به این کشور واگذار کند!
