فرهاد متقی – بر اساس روندهای فعلی دیپلماسی و الگوهای رفتاری دونالد ترامپ در مدیریت بحرانهای نظامی، اگر حملهی گسترده آمریکا به جمهوری اسلامی رخ دهد، زمانبندی آن به احتمال زیاد پس از سخنرانی سالانهی وضعیت اتحادیه (State of the Union) در ۲۴ فوریه خواهد بود. این تأخیر نه تصادفی، بلکه بخشی از محاسبهی دقیق سیاسی-نظامی برای حفظ تصویر «پیروزی سریع» و اجتناب از یک جنگ طولانی در آستانهی انتخابات میاندورهای است.
مذاکرات ژنو: خرید زمان یا نمایش دیپلماسی؟
دور دوم مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و جمهوری اسلامی در ژنو روز گذشته (۱۷ فوریه) به پایان رسید. هر دو طرف از «پیشرفت خوب» و توافق بر «اصول راهنما» سخن گفتند، اما هیچیک از سه درخواست اصلی واشنگتن – توقف کامل غنیسازی، محدودیت برنامه موشکی و قطع حمایت از گروههای نیابتی – حتی روی میز نیامدهاند. رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، از پیش اعلام کرده بود که غنیسازی «خط قرمز» است و روسیه نیز صراحتا گفتهبود:«این موارد را قبول ندارد». ادامه گفتوگوها بیش از دیپلماسی واقعی، به نظر ابزاری برای خرید زمان است – هم برای جمهوری اسلامی تا آمادگیاش را افزایش دهد، و هم برای ترامپ تا بتواند در سخنرانی ۲۴ فوریه خود را «مذاکرهکنندهی قوی» نشان دهد و سپس با دست باز وارد فاز نظامی شود.
چرا State of the Union نقطهی عطف است؟
سخنرانی وضعیت اتحادیه، که پرزیدنت ترامپ توسط رئیس مجلس نمایندگان، مایک جانسون، برای سهشنبه آینده دعوت شده است، تنها شش روز دیگر برگزار میشود. ترامپ در این سخنرانی فرصت دارد دستاوردهای سیاست خارجیاش را به عنوان «صلح از طریق قدرت» به نمایش بگذارد. اما اگر حمله، پیش از این تاریخ آغاز شود، سناریوی بدترین حالت، ممکن است رخ دهد: عملیات چند هفتهای پنتاگون تا ۲۴ فوریه تمام نشود؛ تلفات اولیه یا واکنش موشکی جمهوری اسلامی به تأسیسات نفتی عربستان و قطر رخ دهد؛ قیمت نفت ۲۰-۳۰ دلار جهش کند و بنزین در آمریکا به بالای ۵ دلار برسد؛ رسانهها و دموکراتها این را به «جنگ بیپایان» و «شکست ترامپ» تبدیل کنند – دقیقا چیزی که او از آن وحشت دارد.
ترامپ که در سال ۲۰۲۵ آتشبس جنگ ۱۲ روزه را به زور تحمیل کرد تا پیش از جلسه ناتو «جنگ تمام شد» را اعلام کند، این بار نمیخواهد وسط درگیری طولانی در کنگره ظاهر شود. او ترجیح میدهد سخنرانی را با لحن «آمادهایم، اما هنوز فرصت داریم» برگزار کند و حملهی اصلی را بلافاصله پس از آن آغاز کند.
سناریوی واکنش جمهوری اسلامی: پیشدستی در صورت اطلاع قبلی، یا انتقام سخت پس از غافلگیری
اگر حملهی آمریکا با خبر قبلی باشد (مانند وضعیت جنگ ۱۲ روزه که مارکو روبیو از طریق هاکان فیدان، نظام حاکم بر ایران را مطلع کرده بود)، جمهوری اسلامی ممکن است اقدام پیشدستانه کند: یک حمله نمادین اولیه به پایگاه عینالاسد یا الودید انجام دهد تا از غافلگیری نیروهای آمریکایی استفاده کند؛ تخریب هرچند اندکی ایجاد کند و بازارهای انرژی را دستخوش تنش سازد. سپس ادعا خواهد کرد «ما برای هرگونه اقدام شدیدتر آمادهایم»، و با ادعاهای غلوآمیز، ترس را به دامان کشورهای عربی بیندازد تا آنها را برای جلوگیری از حملهی آمریکا در مقابل ترامپ قرار دهد – مثلا بگوید: «ما فقط پنج درصد قدرتمان را استفاده کردیم، اگر ادامه دهیم کل منطقه قبرستان آمریکاییها میشود و هیچ کشوری توانایی فروش نفت و گاز نخواهد داشت».
اما اگر حمله آمریکا بدون اطلاع قبلی و بصورت غافلگیرکننده (مانند حمله اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه) انجام شود، جمهوری اسلامی بلافاصله حملهی گسترده نمیکند؛ بلکه بین یک هفته تا دو هفته صبر میکند، جلسات داخلیاش را برگزار میکند و سپس «انتقام سخت» خود را با تمام انبارهای جدید موشکی هایپرسونیک و پهپادهای پیشرفته آغاز میکند. این موج حمله نه تنها به پایگاههای آمریکا، بلکه به زیرساختهای حیاتی کشورهای منطقه میزند.
این موج البته نه تنها نقش بازدارنده برای حمله آمریکا نخواهد داشت، بلکه شاید ائتلافی از کشورهای مختلف اروپایی یا حتی منطقهای را برای حمله گسترده به قصد براندازی جمهوری اسلامی بسیج کند. در این حالت، ما شاهد دو موج حمله خواهیم بود که موج دوم سرنوشتساز خواهد بود.
نتیجه: ترامپ نمیتواند ببازد
برای ترامپ، حمله به جمهوری اسلامی نباید به یک «جنگ طولانی» تبدیل شود. اگر قیمت بنزین بالا برود، اگر پایگاهها آسیب ببینند، اگر چین و روسیه از این فرصت برای تضعیف هژمونی آمریکا استفاده کنند، کل تصویر «ابرقدرت» او فرو میریزد. بهترین سناریو برای او: سخنرانی State of the Union را برگزار و سپس حمله کند، در عرض چند هفته اعلام پیروزی کند و تا انتخابات میاندورهای نوامبر ۲۰۲۶، همه چیز را «ترمیم» کند. هرگونه انحراف از این زمانبندی میتواند بزرگترین اشتباه سیاسیاش باشد.
تا آن زمان، منطقه در لبهی تیغ است. مذاکرات ادامه دارد، ناوهای هواپیمابر تقویت میشوند و اگر اتفاق غیرمنتظرهای رخ ندهد، انتظار حمله آمریکا قبل از ۲۴ فوریه اشتباه خواهد بود.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
