کوروش کلهر – در میانهی نبرد با استبداد، بزرگترین خطا آن است که به جای آماده کردن مردم برای لحظههای سرنوشتساز، به جنگ کاغذها برویم. امروز ایران در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر خود قرار دارد؛ مقطعی که در آن هر سخن، هر تحلیل و هر قلم میتواند یا به روشنتر شدن مسیر ملت کمک کند، یا ناخواسته بر غبار سردرگمی بیفزاید.
در چنین شرایطی، طبیعی است که انتظار رود انرژی فکری جامعه بیش از هر چیز صرف آگاهسازی مردم، تقویت همبستگی ملی و آمادهسازی جامعه برای گذار از حکومتی شود که دهههاست با ابزار سرکوب، تبلیغات و جنگ روانی بر کشور سایه افکنده است. اما متأسفانه گاه شاهد آن هستیم که گروهی با شتاب و بیحوصلگی، به جای تمرکز بر این وظایف فوری، به انتقاد از متنی یا کتابچهای میپردازند که هنوز حتی فرصت بررسی آرام و منصفانهی آن در فضای عادی فراهم نشده است.
بیتردید نقد، از پایههای رشد فکری هر جامعهی آزاد است. هیچ اندیشهای نباید از بررسی و پرسش مصون باشد. اما همانگونه که هر ابزار مفیدی زمان و جایگاه مناسب خود را دارد، نقد نیز زمانی سازنده و مؤثر است که در چارچوبی سنجیده و در لحظهای مناسب مطرح شود. نقدی که در زمان نادرست و در میانهی یک کشاکش بزرگ سیاسی مطرح شود، گاه به جای روشن کردن مسیر، به پراکندگی ذهنها و فرسایش انرژی جمعی میانجامد.
امروز ایران درگیر تقابلی است که تنها در میدان سیاست خلاصه نمیشود؛ این تقابل در عرصهی روانی و اجتماعی نیز جریان دارد. حکومتی که سالها با ایجاد اختلاف و پراکندگی در میان نیروهای اجتماعی توانسته است بقای خود را طولانیتر کند، بیش از هر چیز از تمرکز و همگرایی جامعه هراس دارد. از این رو، هر گفتار و نوشتاری که ناخواسته به دامن زدن به جدلهای زودهنگام و حاشیهای بیانجامد، میتواند دقیقا همان فضایی را تقویت کند که این حکومت در پی آن بوده است.
در چنین مقطعی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، آماده کردن جامعه برای لحظههای تعیینکنندهی پیش روست. مردمی که سالها زیر فشارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی زیستهاند، بیش از هر زمان دیگر نیازمند راهنمایی روشن، آرامش فکری و اعتماد به یک مسیر مشترک هستند. قلمها و صداهای اثرگذار، اگر به جای جدالهای شتابزده به روشنگری، امیدبخشی و تقویت مسئولیت ملی بپردازند، میتوانند نقشی تعیینکننده در شکل دادن به آیندهی کشور ایفا کنند.
این سخن به معنای نفی نقد یا خاموش کردن پرسشها نیست. نقد، زمانی که در زمان مناسب و با نیت اصلاح مطرح شود، میتواند به غنای فکری جامعه کمک کند. اما نقدی که در لحظهای نادرست و در میان میدان پرآشوب مطرح شود، گاه نه به اصلاح، بلکه به انحراف توجهها از مسائل اساسی میانجامد.
شاید امروز بیش از هر زمان دیگر لازم باشد که همهی ما « نویسندگان، تحلیلگران و فعالان اجتماعی» لحظهای درنگ کنیم و از خود بپرسیم: آیا آنچه مینویسیم، به آگاهتر شدن مردم و آمادگی جامعه برای آینده کمک میکند، یا تنها صفحهای سفید را با سطرهایی سیاه پر میکند؟
تاریخ، همواره از ملتهایی با احترام یاد کرده است که در لحظههای سرنوشتساز توانستهاند اولویتهای خود را درست تشخیص دهند. امروز نیز ایران بیش از هر چیز به همین تشخیص نیاز دارد: اینکه زمان اختلافهای زودرس نیست، بلکه زمان همدلی، روشنگری و آمادهسازی برای فردایی است که دیر یا زود فرا خواهد رسید.
*کوروش کلهر، تحلیلگر سیاسی
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
