تورم در ایران سبب گرانی افسارگسیخته کالاها و خدمات شده و شهروندان را برای تهیه ضروریترین نیازهای زندگی در بازارها سرگردان کرده است. فروشندگان از کاهش بیسابقه فروش به علت کاهش قدرت خرید مردم گزارش میدهند و میگویند بسیاری از خریداران کالاهایی مثل برنج و گوشت را گرمی، و میوه و تخم مرغ را دانهای میخرند.
بر اساس آمارها قیمت برنج نسبت به پیش از جنگ چهل روزه ۶۰ درصد و قیمت گوشت ۱۵۰ درصد افزایش یافته. هر کیلو گوشت با قیمتی بین یک میلیون و هشتصد هزار تا دو میلیون تومان به فروش میرسد و قیمت هر کیلو دنبه به رقم باورنکردنی یک میلیون و صدهزار تومان افزایش یافته است.
گزارشهای میدانی همچنین نشان میدهد قیمت هر شانه تخممرغ به ۷۰۰ هزار تومان و قیمت هر کیلو چای خارجی به بیش از دو و نیم میلیون تومان رسیده است.
افزایش قیمتها فقط شامل مواد غذایی نیست و در دیگر بازارها نیز گرانی بیداد میکند. قیمت دارو نیز در پی حذف ارز ترجیخی و مشکل کمبود نقدینگی در این صنعت با موج جدید دیگری از افزایش روبرو شده بطوری که برخی اقلام دارویی بیش از ۵۰۰ درصد افزایش قیمت داشته و شش برابر گرانتر شدهاند.
هفته گذشته یک شرکت دارویی فعال در بورس ایران از افزایش قیمت ۸۲ قلم محصول خبر داد؛ میانگین قیمت این اقلام از حدود ۱۸۰ هزار تومان به ۳۹۰ هزار تومان رسیده، یعنی رشد نزدیک به ۱۲۰ درصدی. بیشترین افزایش مربوط به قرص دنپزیل با حدود ۵۴۳ درصد است. کلاریترومایسین نیز ۳۰۸ درصد و برخی داروهای دیگر بین ۱۱۵ تا ۱۸۴ درصد گران شدهاند.
در بازار موبایل قیمتها طی چند ماه چهار برابر افزایش یافته است. قیمت گوشی گلکسی A۰۶ شرکت سامسونگ با افزایش حدود ۳۵۰ درصدی از ۷ میلیون تومان به ۳۲ میلیون تومان رسیده است. قیمت گوشی آیفون ۱۶ نیز با افزایش ۲۰۰ درصدی، از حدود ۹۰ میلیون تومان به ۲۷۰ میلیون تومان رسیده است.
همچنین قیمت محصولات خنککننده ساخت ایران در بازه یکسالهی منتهی به ۲۲ مرداد، بیش از نرخ ارز افزایش یافته است. بر اساس دادهها، کولر برند جیپلاس با ثبت رشد ۱۶۶/۱ درصدی، از ۵۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان به ۱۴۵ میلیون تومان رسید. این در حالیست که نرخ دلار در همین بازه حدود ۱۰۰ درصد افزایش یافته است!
محمد محمدی رئیس اتحادیه تولیدکنندگان قطعات و تعمیرکاران دوچرخه و موتورسیکلت نیز از افزایش شدید قیمت لوازم یدکی موتورسیکلت خبر داد. به گفته این فعال صنفی برخی از اقلام پرمصرف و وارداتی طی ماههای گذشته بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ درصد گران شدهاند. به گفته او، تحریمها و نوسانات نرخ ارز از عوامل اصلی این افزایش قیمت هستند.
مجید دوستعلی، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده «بازارهای ما خالی از جنس نیست و کالاهای مورد نیاز مردم در قفسه فروشگاهها وجود دارد؛ بنابراین مسئله اصلی، گرانی این کالاهاست.»
نماینده کرمان در مجلس شورای اسلامی تأکید کرده: «در حال حاضر عمده دغدغه مردم این است که به معیشت و موضوع گرانی رسیدگی شود؛ چراکه با حقوقی که به ویژه کارمندان و کارگران دریافت میکنند، ادامه این وضعیت میتواند زندگی آنها را با مشکل مواجه کند.»
در این میان دولت ادعا دارد از دیماه سال گذشته تا کنون با ارائه کالابرگ یک میلیون تومانی از قدرت خرید خانوار در بخش مواد غذایی و کالاهای ضروری مانند پوشک بچه حمایت کرده است. کارشناسان این ادعای دولت را رد کرده و معتقدند قدرت خرید یارانه یک میلیون تومانی تنها چند هفته پس از آغاز این طرح، و به دلیل تورم فزاینده، از دست رفته است.
در همین رابطه حمید حاج اسماعیلی، حقوقدان و تحلیلگر بازار کار، با اشاره به افزایش قابل توجه تورم از پایان سال گذشته و ورود به سال جدید گفت: «با وجود افزایش قیمتها و حتی صدور مجوز رسمی برای افزایش برخی قیمتها، ارزش واقعی اعتبار کالابرگ به شدت کاهش یافته است. نرخ اعتبار کالابرگ نسبت به گذشته به کمتر از یکسوم رسیده و این در شرایطی اتفاق افتاده که خود دولت نیز در افزایش تعرفهها و قیمتها نقش داشته است.»
حمید حاج اسماعیلی افزوده: «ما نمیتوانیم سیاست «یک بام و دو هوا» را دنبال کنیم. اگر قرار است قیمت کالاها افزایش پیدا کند و دولت نیز در این روند نقش داشته باشد و عملاً به افزایش تورم منجر شود، باید متناسب با آن از مردم حمایت کند. یا باید منابع درآمدی مردم را افزایش دهیم، یعنی حقوق و درآمدها را بالا ببریم، یا از راهکارهای دیگری مانند کالابرگ برای حمایت از مردم استفاده کنیم.»
این تحلیلگر بازار کار تأکید کرده: «دولت در حال حاضر هیچکدام از این دو مسیر را به شکل مؤثر دنبال نمیکند. نتیجه این وضعیت آن است که حقوقها یا امکان افزایش ندارند یا افزایش آنها با محدودیتهای جدی مواجه است و از سوی دیگر، اعتبار کالابرگ نیز افزایش پیدا نکرده است.»
او افزوده: «همان یک میلیون تومان اعتباری که در دیماه تعیین شد، اگر حتی تا بهمنماه هم ادامه پیدا کرده باشد، قدرت خرید خود را از دست داده و دیگر توان مقابله با تورم را ندارد. از سوی دیگر، برنامه مشخص و مؤثری برای حمایت از معیشت مردم وجود ندارد.»
حاجاسماعیلی نیز به بازارهای خالی و فروشگاههای بیمشتری اشاره کرده و گفته: «این روزها تصاویری از بازارها منتشر میشود که در آنها کالا وجود دارد، اما خریدار نیست. این وضعیت نشان میدهد قدرت خرید مردم به شدت کاهش یافته است.»
بیخاصیت شدن طرح حمایتی کالابرگ از سوی دیگر کارشناسان و تخلیلگران نیز مورد تأکید قرار گرفته است. روزنامه «جهان صنعت» نوشته، یک میلیون تومان دیماه با یک میلیون تومان امرداد فقط در دفتر حسابداری برابر است. در سفره خانوار اما این دو یکی نیستند!
در این مطلب آمده: «اگر قیمت همان سبد غذایی بالا برود، اعتبار ثابت به معنی کاهش حمایت است. خانوار ممکن است همچنان همان عدد را در حساب خود ببیند اما مقدار کمتری روغن، مرغ، لبنیات و برنج بخرد. در این نقطه است که موفقیت کالابرگ دیگر با تعداد مشمولان یا مبلغ اسمی سنجیده نمیشود؛ باید دید چه نسبتی از سبد غذایی را میتواند پوشش دهد. از همین رو فشار برای بالا بردن اعتبار کالابرگ از همان ماههای نخست قابل پیشبینی بود.»
به نوشته «جهان صنعت»، اگر قرار باشد قدرت خرید واقعی حفظ شود، دولت باید اعتبار را همراه با افزایش قیمتها بالا ببرد. اینجا یک تناقض بزرگ ظاهر میشود. ارز ترجیحی مشکل «منابع ارزی محدود» داشت و کالابرگ مشکل «منابع ریالی محدود.» با انتقال یارانه از واردکننده به مصرفکننده، کشور از کمبود منابع فرار نکرده فقط نوع منبع تغییر کرده است.
در ادامه این مطلب آمده است که دادههای پنجماهه نخست سال نشان میدهد منابع عمومی دولت کمتر از سطحی که در بودجه انتظار میرفت تحقق یافته است. در چنین شرایطی هر افزایش در اعتبار ماهانه کالابرگ، بدون کاهش تعداد مشمولان، یک هزینه تازه به بودجه اضافه میکند. بنابراین درست در زمانی که تورم میگوید «بیشتر پرداخت کن»، دخل دولت ممکن است بگوید «کمتر خرج کن»!
مهدی پازوکی، اقتصاددان، نیز پیشتر در گفتگو با وبسایت «فرارو» با اشاره به آمارهای کسری بودجه گفته بود «دامنه کسری بودجه دولت بین ۸۰۰ همت تا ۱۵۰۰ همت برآورد شده است. حتی اگر ناترازیهای حداقلی را هم ملاک قرار دهیم، همین حالا با کسری بودجه شدیدی مواجهیم؛ آن هم در شرایطی که دولت مبالغ هنگفتی را از طریق بانک مرکزی و خلق پول تأمین کرده است. بنابراین، شعار دادن در خصوص حمایت از مردم یا افزایش رقم کالابرگ، با اجرای عملی آن زمین تا آسمان تفاوت دارد.»
وی تأکید کرده بود هرگونه وعده برای افزایش یارانهها بدون معرفی منابع جدید، در نهایت از جیب خود مردم و از طریق تورم پرداخت خواهد شد و تأکید کرده بود «نمیشود با احساسات و هیجانات به مردم وعدهای داد که تحقق آن در عمل غیرممکن است. دولت در حال حاضر با کسریهای متعدد مالی دستوپنجه نرم میکند. هنگامی که دولت درآمد کافی ندارد و همزمان تصمیم به دو برابر کردن کالابرگ میگیرد، مفهوم اقتصادی آن دخالت بانک مرکزی و خلق پول است. این خلق پول، فشار تورمی را چند برابر کرده و مشکلات معیشتی مردم را تشدید میکند. دولت تا زمانی که از تخصیص منابع بودجه کالابرگ اطمینان کامل حاصل نکرده، نباید به جامعه وعدهای بدهد.»
