مسعود پزشکیان رئیس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی در ابلاغیهای به کلیه دستگاههای اجرایی خواستار آن شده که مقدمات دورکاری کارکنان با هدف صرفهجویی در مصرف سوخت را در دستور کار قرار دهند.
در ابلاغیه دولت آمده است: «تمامی دستگاههای اجرایی باید تا حد امکان و با استفاده از ظرفیت آییننامه دورکاری، ترتیبات لازم برای دورکاری آندسته از کارکنانی را که امکان انجام خدمت به صورت دورکاری دارند و همچنین کارکنان ساکن در شهرهای اطراف محل کار را به عمل آورند.»
ابلاغ دستور اجرای دورکاری ادارات حدود دو هفته پس از آن صورت گرفته که دولت نرخ سوم بنزین را با دو برابر افزایش از پنج هزار تومان در هر لیتر به ۱۰ هزار تومان افزایش داد. این ابلاغ نیز بُعد دیگری از کمبود سوخت در کشور را برجسته کرده است؛ در هفتههای اخیر نیز کارشناسان درباره کمبود شدید سوخت و انرژی در پاییز و زمستان امسال هشدار داده بودند.
آرش نجفی رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران اعلام کرده: «با توجه به احتمال سردتر بودن پاییز و زمستان امسال، افزایش مصرف خانگی و کاهش بخشی از تولید بهدلیل حملات آمریکا به تاسیسات گاز، کشور در حوزه تأمین گاز با چالش جدی مواجه خواهد بود.»
رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران هشدار داده: «بخش عمده کسری گاز از طریق محدودیت مصرف صنایع، جبران میشود اما ممکن است امسال برخی استانهای دورتر از منابع گازی بهدلیل کاهش فشار، حتی گاز خانگی خود را نیز از دست بدهند.»
روزنامه «شرق» در گزارشی با عنوان «بهانه تازه تعطیلی» با اشاره به ابلاغیه جدید مسعود پزشکیان نوشته، بارها چالش بزرگ کسری انرژی، دولتها را ناچار به تعطیلی مدارس، ادارات و بخشهایی از ظرفیت تولید کرده است. پس از آنکه کسری برق در تابستانها و کمبود گاز در زمستانها دولت را ناچار به دورکاری ادارات و آنلاینکردن مدارس و جیرهبندی شیفت کاری صنایع کرد، حالا مسعود پزشکیان، دستور دورکاری ادارات به دلیل کمبود بنزین را صادر کرده است
در این گزارش تأکید شده، تعطیلیهای اجباری این روزها خسارات سنگینی به اقتصاد کشور وارد کرده است؛ خساراتی که هرچند دقیق برآورد نشدهاند و فقط بخشی از آنها در آمار آمده است، اما همان آمار و ارقام هم حاکی از زیان سنگین کشور ناشی از بحران کمبود انرژی است.
در گزارش روزنامه «شرق» نیز به روند افزایشی میزان کمبود گاز و عدم توانایی مسئولان برای مدیریت کمبود و کاهش آن اشاره شده است. آمارها نشان میدهد روند کمبود تولید گاز در برابر میزان مصرف از حدود دو دهه پیش و از سال ۱۳۸۶ شروع شده و هر سال شکاف بین تولید و مصرف گاز بیشتر شده است.
بر اساس اعلام شرکت ملی گاز ایران، میانگین کسری روزانه گاز کشور در سال ۱۳۹۹ به ۱۵۵ میلیون مترمکعب رسید و سپس این عدد به ۱۷۴ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۱ افزایش یافت و این روند افزایشی همچنان ادامه داشته است. به حدی که تا پیش از جنگ، شرکت ملی گاز ایران میزان کمبود گاز را بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۴ گزارش کرد.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی پیشتر در گزارشی هشدار داده بود که اگر روند فعلی ادامه داشته باشد، ایران تا سال ۱۴۱۰ با کسری روزانه ۶۰۰ میلیون مترمکعب روبرو خواهد شد. این گزارش پیش از جنگ گزارش شده بود و حالا وقوع دو جنگ در فاصله کوتاه و آسیب به بخشی از ظرفیت تولید گاز در کشور رقم کمبود را افزایش داده است.
اکنون در تازهترین ارزیابی از رقم کمبود گاز در ماههای سرد پیشرو هاشم اورعی، تحلیلگر حوزه انرژی و رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، هشدار داده در صورت سرد بودن زمستان، ایران ممکن است با ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب کسری گاز مواجه شود؛ رقمی که از نگاه او معادل بیش از نیمی از نیاز کشور در اوج مصرف است.
هاشم اورعی همچنین با اشاره به وابستگی شدید تولید برق به گاز گفته است که در زمستان، مصرف خانگی گاز میتواند به حدود ۴۶ درصد کل گاز کشور برسد و در صورت تحقق کسری ۵۰ درصدی، گاز کافی برای نیروگاهها و صنایع باقی نخواهد ماند. اگر چنین سناریویی تحقق یابد، مسئله دیگر فقط افت فشار گاز در خانهها نخواهد بود. گاز نیروگاهها نیز تحت فشار قرار میگیرد و بحران گاز میتواند دوباره خود را به شکل بحران برق نشان دهد.
از سوی دیگر مصطفی رجبی مشهدی گفته که کمبود گاز در پاییز و زمستان تأمین سوخت نیروگاههای حرارتی تولید برق را با چالش روبرو خواهد کرد و در نتیجه کمبود برق در نیمه دوم سال نیز پابرجا خواهد بود.
کمبود برق به دلیل عدم توسعه صنعت برق، به ویژه در بخش انرژیهای تجدیدپذیر، در سالهای گذشته به بحرانی برای شهروندان و فعالان اقتصادی تبدیل شده است. راندمان تولید برق در نیروگاههای حرارتی نیز به علت فرسودگی نیروگاه کاهش یافته و همچنین شبکه توزیع نیز به علت عدم بهروزرسانی با هدررفت بالا روبروست.
در این میان هر ساله فاصله میان تولید و مصرف افزایش یافته و به بیان دیگر کسری برق افزایش یافته است. دولت به جای تلاش برای اجرای طرحهای ضربتی با هدف افزایش سطح تولید، با جیرهبندی برق در بخش خانگی، صنعتی و کشاورزی تلاش کرده مصرف را به صورت تحمیلی به مشترکان کم کند تا به این شکل کسری برق را مدیریت کند!
بحران کمبود سوخت و انرژی در حالی با تعطیلی ادارات و مدارس، روند زندگی روزمره شهروندان و آموزش کودکان را با چالشهایی جدی روبرو میکند اما در آنسو، از آنجا که صنایع و بخش تولید و کشاورزی در اولویت جیرهبندی و ایجاد محدودیتهای ناشی از کمبود انرژی و سوخت هستند، پیشبینی میشود در نیمه دوم سال جاری بخش صنعت و کشاورزی خسارتی سنگینتر از سالهای گذشته را با قطع و جیرهبندی گاز و برق ثبت کند.
سعید شجاعی، معاون برنامهریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت در سال ۱۴۰۳ -که بحران کسری گاز و برق خیلی کمتر از امسال بود- گفته بود قطعی برق و گاز در همین سال عددی نزدیک به ۳۰۰ هزار میلیارد تومان خسارت به صنایع زد. به گفته او در تابستان ۱۴۰۳ برآورد وزارت صنعت از خسارت قطعی برق به صنایع ۱۷۳ هزار میلیارد تومان و خسارت ناشی از قطعی گاز حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ هزار میلیارد تومان بوده است.
همچنین بر اساس آمار انجمن تولیدکنندگان فولاد، در سال ۱۴۰۳، ۵/۵ درصد کاهش تولید در فولاد خام ثبت شد که معادل حدود دو میلیون تن نسبت به سال قبل از آن، بوده است. بر این اساس، تولید فولاد خام در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۰ میلیون تن ثبت شده است که نسبت به سال قبل از آن با کاهش تولید روبهرو بوده است که طبق برآوردهای انجامشده، ارزش تولید از دست رفته سه میلیاردو ۵۰۰ میلیون دلار گزارش شده است.
از سوی دیگر سهم صادرات فولاد در بازارهای جهانی در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ کاهش یافته است. در سال ۱۴۰۲ حدود هشت میلیارد دلار صادرات فولاد بوده است که این رقم در سال ۱۴۰۳ به شش میلیاردو ۵۰۰ میلیون دلار رسید که حدود یک میلیاردو ۵۰۰ میلیون دلار ارزآوری را کاهش داده است. ی
کمبود گاز و برق همچنین سبب توقف فعالیت ۷۰ درصد از کورههای صنعت سیمان در سال ۱۴۰۳ شد. بر اساس آخرین آمارهای انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، سال ۱۴۰۳ حدود ۵۹ میلیونو ۳۰۰ هزار تن سیمان تولید شد که نسبت به سال قبلتر، دو درصد کاهش یافته است که شامل کسری ۷۰۰ هزار تنی سیمان شد.
وضعیت صادرات در صنعت سیمان نشان میدهد سال ۱۴۰۳ حدود ۱۱ میلیون تن صادرات انجام شده که نسبت به مدت مشابه سال قبلتر، هفت درصد کاهش داشته است. ۱۹ درصد نیز کاهش صادرات در کلینکر ثبت شده است که این موضوع بازارهای صادراتی را تهدید میکند.
در اظهارنظر دیگری عزتالله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت با اشاره به افزایش خسارت ناشی از قطعی برق واحدهای تولیدی گفت برآوردها نشان میدهد عدمالنفع صنایع از حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
از سال گذشته اما خسارت ناشی از کمبود سوخت و انرژی، در پی وقوع جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، افزایش یافته است. در آنسو توان تولید نیز در بخش گاز و برق و پتروشیمی کاهش یافته و اینهمه تصویری تکاندهنده از خسارتهای ناشی از کسری انرژی و سوخت و همچنین نیمهتعطیل شدن کشور به علت جیرهبندی برق و گاز در پاییز و زمستان امسال ایجاد کرده است.
