سال تحصیلی جدید در حالی فرا میرسد که هزینههای چند ده میلیون تومانی تحمیل شده به خانوارها به بحرانی جدی تبدیل شده و زنگ خطر افزایش آمار ترک تحصیل دانشآموزان را به صدا درآورده است. برآوردهای میدانی نشان میدهد شهریه مدارس دولتی، هزینه لباس فرم مدرسه، کتاب، نوشتافزار و کیف و کفش برای هر دانشآموز بیش از رقم دستمزد یک کارگر است.
خبرگزاری «ایسنا» در گزارشی میدانی اعلام کرده در آستانه سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، قیمتهای بررسیشده لباس فرم در مدارس دولتی و غیردولتی تهران بین ۵ تا ۱۵ میلیون تومان، در کرج چهار تا ۹ میلیون تومان و در حاشیه تهران دستکم سه میلیون تومان بوده است. این ارقام بسته به کیفیت پارچه، مدل و مقطع تحصیلی متفاوتاند.
حداقل مزد پایه ماهانه کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶میلیون و ۶۲۵ هزار تومان تعیین شده است. بنابراین خرید یک روپوش پنجمیلیونی حدود ۳۰ درصد و روپوش ۱۵ میلیونی حدود ۹۰ درصد این مبلغ را میبلعد.
برای خانوادهای با دو دانشآموز، خرید دو روپوش در بازه قیمت تهران، ۱۰ تا ۳۰ میلیون تومان هزینه دارد که معادل حدود ۶۰ تا ۱۸۰ درصد یک ماه مزد پایه یک کارگر است. در این گزارش اشارهای به هزینه کیف، کفش و نوشتافزار نشده است.
عاطفهالسادات مدبرنژاد، مدیر کل انجمن اولیا و مربیان وزارت آموزش و پرورش، گفته است خرید از تولیدی خاص یا تعویض لباس سالم سال گذشته الزامی نیست. با اینهمه بسیاری از والدین به علت تغییر سایز کودکانِ در سن رشد ناچار به تهیه لباس فرم جدید هستند.
از سوی دیگر مدارس دولتی که بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی باید رایگان باشند، شهریههایی بین ۵ تا ۱۰ میلیون تومان دریافت میکنند.
هزینه سرویس مدارس نیز که بر مبنای پایه نرخ کرایه تاکسی محاسبه میشود با افزایش قابل توجهی روبرو بوده است. نرخ کرایه تاکسی امسال در تهران با افزایش ۵۰ درصدی نسبت به سال گذشته روبرو شده است.
محاسبه هزینه سرویس مدارس با توجه به فاصله خانه تا مدرسه تعیین میشود اما بطور متوسط در تهران و دیگر کلانشهرها ماهانه ۲ تا ۵ میلیون تومان برای هر دانشآموز، و در شهرستانها دستکم ۱/۵ میلیون تومان در ماه هزینه دارد. نکته قابل توجه اینکه در بسیاری موارد هزینه سرویس مدرسه به صورت یکساله دریافت میشود که سبب تحمیل فشار هزینهای بالایی به خانوار در ابتدای سال خواهد شد.
گزارش میدانی دیگری از بازار نوشتافزار نشان میدهد خرید اقلام بسیار ضروری و انتخاب گزینههایی با قیمت پایین و «اقتصادی» باز هم هزینه یک مجموعه نوشتافزار هر دانشآموز را به چند میلیون تومان میرساند. رئیس اتحادیه لوازمالتحریر افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی اقلام نوشتافزار را تأیید کرده و گفته که پرداخت این قیمتها از توان بسیاری خانوارها خارج است و در نتیجه بازار لوازمالتحریر امسال کساد است و در رکود بسر میبرد.
محاسبات نشان میدهد هزینه خرید کیف و کفش و نوشتافزار یک دانشآموز برای یک سال تحصیلی، در صورتی که ارزانترین اقلام موجود در بازار را خریداری کند، حداقل ۱۵ میلیون تومان خواهد شد. به بیان دیگر اگر یک خانواده کارگری دو فرزند دانشآموز داشته باشد باید حداقل ۳۰ میلیون تومان فقط برای کیف و کفش و نوشتافزار آنها هزینه کند در حالی که درآمد یک کارگر در صورت دریافت همه مزایای شغلی حدود ۲۵ میلیون تومان در ماه است.
کارشناسان به دیگر هزینههایی اشاره میکنند که خانوارهای کمدرآمد باید در طول سال پرداخت کنند اما تأمین آنها از توان بسیاری از خانوارها خارج است. برای نمونه هزینه ماهانه تأمین یک تغذیه ساده برای دانشآموزان به میلیونها تومان در سال میرسد.
محاسبات نشان میدهد برای یک میانوعدهی سادهی دانشآموز باید روزانه بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان هزینه کرد. این رقم در صورتی که ۲۰ روز تحصیلی در هر ماه مبنا قرار داده شود به ۴ تا ۱۲ میلیون تومان در ماه میرسد!
به بیان دیگر تأمین یک خوراکی ساده در مدرسه به اندازهی یک حقوق پایه (و گاهی بیشتر) هزینه برای خانوار دارد. برای خانوادههایی که بیش از یک دانشآموز دارند این رقم میتواند کل درآمد یک کارگر را ببلعد!
بر مبنای آمار وزارت آموزش و پرورش، در سال تحصیلی ۱۴۰۶ــ۱۴۰۵ جمعیت کل دانشآموزان ایران حدود ۱۶ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر است. از این میان ۱۳ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر در مدارس دولتی و حدود دو میلیون و ۷۳۴ هزار نفر در مدارس غیردولتی ثبتنام کردهاند.
بر اساس اعلام وزارت آموزش و پرورش، نظام آموزشی ایران ۱۶ میلیون دانشآموز شامل ۸.۳ میلیون پسر و ۷.۷ میلیون دختر دارد که بیش از ۹ میلیون نفر آنها در مقطع ابتدایی و حدود ۴ میلیون نفر در متوسطه اول تحصیل میکنند. با این حال، وزیر آموزش و پرورش شمار کودکان و نوجوانان ۶ تا ۱۸ ساله بازمانده از تحصیل را حدود یک میلیون نفر اعلام کرده است. کارشناسان آموزش اما معتقدند امسال نرخ ترک تحصیل دانشآموزان به علت عدم توانایی خانوادهها در تأمین هزینه تحصیل با افزایش روبرو خواهد شد.
محمدرضا نیکنژاد، کارشناس حوزه آموزش، در گفتوگو با وبسایت «فرارو» با اشاره به روند افزایشی بازماندگی از تحصیل در ایران، اقتصاد را یکی از عوامل مهم این مسئله دانسته و گفته «خانوادهها تحت فشار قرار دارند و افزایش هزینههای زندگی، توان آنها برای تأمین هزینههای تحصیل فرزندان را کاهش داده است.»
این کارشناس تأکید کرده است که هزینه تحصیل تنها به شهریه محدود نمیشود و مواردی مانند هزینه سرویس مدرسه، لباس فرم، لوازمالتحریر و سایر هزینههای جانبی نیز میتواند برای خانوادههای کمدرآمد تعیینکننده باشد و در نهایت به ترک تحصیل فرزندان منجر شود.
محمدرضا نیکنژاد همچنین با اشاره به آمارهای اعلامشده درباره کودکان بازمانده از تحصیل گفته است که پیش از این، رقم نزدیک به ۹۰۰ هزار نفر مطرح بوده، اما برخی فعالان این حوزه معتقدند تعداد واقعی بازماندگان از تحصیل میتواند بهمراتب بیشتر از آمار رسمی باشد.
خبرگزاری «ایلنا» نیز در گزارشی به نقل از آموزگاران و کارشناسان آموزش تأکید کرده بازماندگی از تحصیل معمولا محصول یک عامل واحد نیست و فقر، ضعف زیرساختها، شرایط خانوادگی و دسترسی نامناسب به مدرسه میتوانند همزمان نقش داشته باشند.
در گزارش «ایلنا»، خانوادهها از هزینههایی سخن گفتهاند که حتی تحصیل در مدارس دولتی را برای خانوارهای کمدرآمد دشوار میکند؛ از تهیه لباس و لوازمالتحریر گرفته تا هزینه رفتوآمد. در خانوادههای دارای چند فرزند محصل، همین مخارج میتواند به عاملی برای دور ماندن کودکان از کلاس درس تبدیل شود.
فشار معیشتی همچنین برخی کودکان و نوجوانان را ناچار میکند زودتر وارد بازار کار شوند و برای تامین هزینههای خانواده درآمد کسب کنند. غیبتهای مکرر در چنین شرایطی میتواند به فاصله گرفتن تدریجی دانشآموز از مدرسه و در نهایت ترک کامل تحصیل منجر شود.
