سخنگوی دولت ناچار به اعتراف درباره بحران کمبود گاز در زمستان امسال و احتمال قطع گاز در برخی نقاط کشور از جمله استان‌های شمالی شده است. کارشناسان معتقدند کمبود گاز به حدی جدیست که دولت ممکن است ناچار به تعطیلی بخشی از ادارات و سازمان‌ها و حتی مدارس و دانشگاه‌ها شود.
مدت‌ها پس از آنکه کارشناسان نسبت به کمبود گاز در زمستان و احتمال قطع گاز در برخی نقاط کشور هشدار می‌دادند، فاطمه مهاجرانی هفتم مهرماه جاری در گفتگو با خبرنگاران به کمبود گاز برای تأمین نیاز کشور در هفته‌های آینده اعتراف کرد و گفت: «به دلیل حملات به حوزه انرژی آسیب دیدیم و ۲۳۰ میلیون مترمکعب در اثر حملات از دست رفت و تلاش می‌کنیم ۱۰۰ میلیون متر آن برگردد.»
سخنگوی دولت افزود: «دولت تلاش می‌کند به کمبود گاز برنخوریم اما ممکن است در استان‌های شمالی مشکل داشته باشیم. اما تمهیدات آن اتخاذ و به استانداران هشدار داده شده است.»
فاطمه مهاجرانی در حالی بطور واضح درباره «مشکل در استان‌های شمالی» توضیح نداد و نگفت منظورش از «تهمیدات دولت» چیست اما استاندار گیلان به طرح جیره‌بندی گاز و تعطیلی ادارات اشاره کرده است.
هادی حق‌شناس، استاندار گیلان، در گفتگو با «اقتصادنیوز» گفته: «هشدار مطرح‌شده از سوی سخنگوی دولت مشخصاً متوجه سه استان مازندران، گلستان و خراسان شمالی بوده است اما احتمال دارد که استان گیلان نیز متأثر از شرایط ناترازی گاز در کشور قرار گیرد.»
استاندار گیلان بیان اینکه «در صورت بروز مشکل در استان گیلان، اولویت نخست مسئولان این است که چرخ صنعت به خاموشی نرود و فعالیت‌های تولیدی متوقف نشود» گفته: «در صورت بروز کسری و کمبود انرژی، محدودیت‌ها به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده و هفتگی اعمال می‌شود.»
کمبود گاز در زمستان امسال احتمال نیست بلکه کاملا قطعی است. تنها موضوع رقم کسری است که می‌تواند سناریوهای مختلفی را پیش‌روی دولت قرار دهد.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز با اشاره به اینکه بخشی از ظرفیت تولید گاز در حملات نظامی آمریکا در ماه‌های گذشته از بین رفته است گفته است که در اوج مصرف زمستان کسری گاز برای تأمین نیاز کشور ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.
کارشناسان ماه‌هاست نسبت به بحران کمبود سوخت و انرژی، از جمله گاز و برق و گازوئیل، در پاییز و زمستان امسال هشدار می‌دهند. بحران اصلی کمبود گاز است که پیش از جنگ و در سال‌های گذشته نیز میزان تولید آن برای نیاز داخل در فصول سرد سال کافی نبود و در نتیجه گاز بخش صنایع با جیره‌بندی روبرو می‌شد.
هاشم اورعی، تحلیلگر حوزه انرژی و استاد دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف)، به تازگی در گفتگو با وبسایت «اقتصادنیوز» با اشاره به کاهش ظرفیت تولید گاز پس از آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌ها در حملات نظامی ماه‌های گذشته، پیش‌بینی کرده بود که در صورت سرد بودن زمستان، کسری گاز در اوج مصرف می‌تواند به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب برسد. او تأکید کرده بود که مسئله گاز تنها به آسیب‌های جنگ اخیر محدود نمی‌شود و ناترازی ساختاری حاصل از سال‌ها ضعف مدیریت، عدم سرمایه‌گذاری و سیاست‌گذاری ناکارآمد است.
آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، نیز هشدار داده بود که انتقال فشار کمبود گاز به صنایع می‌تواند توقف تولید، کاهش اشتغال و محدود شدن درآمدهای ارزی را به دنبال داشته باشد.
روز گذشته نیز فرشید شکرخدایی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران، در گفتگو با وبسایت «تجارت نیوز» گفته بود «مطمئناً در زمستان با کمبود گاز مواجه خواهیم بود؛ به واسطه این کمبود گاز، ما احتمالاً حجم زیادی سوزاندن مازوت در نیروگاه‌ها و احتمالاً متعاقب آن، آلودگی شدید هوا خواهیم داشت.»
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی با تأکید بر اینکه بحران کمبود گاز جدی است، درباره راهکارهای عبور از این بحران گفته «راه‌حل‌های متعددی مطرح است. یکی از آنها موضوع آنلاین شدن حوزه فعالیت‌های دولتی است. در بحث ادارات که احتمال آن بسیار زیاد است. بعد از آن می‌رسیم احتمالاً به دانشگاه‌ها و شاید به مدارس. نه به خاطر موضوعات دیگر، بلکه به خاطر اینکه گرم کردن این همه کلاس و این همه فضای آموزشی، خود بار سنگینی را طلب می‌کند.»
محدودیت‌های ناشی از کمبود گاز اما از هم‌اکنون آغاز شده است. گزارش رسانه‌های محلی از استان سیستان و بلوچستان حکایت از کمبود شدید توزیع کپسول گاز و افزایش قیمت آن است. موضوعی که به نظر می‌رسد نشان از آغاز جیره‌بندی گاز برای محروم‌ترین استان کشور دارد.
از سوی دیگر هژبر جوادی، مدیرعامل شرکت گاز مازندران، گفته با توجه به «محدودیت‌های تولید و ناترازی‌های انباشته‌شده در استان‌های شمالی، تمهیدات لازم برای مواجهه با شرایط زمستانی پیش‌بینی شده است» و افزوده ویلاهایی که بدون سکونت فعال از گاز استفاده می‌کنند، مشمول قطع گاز خواهند شد.
این طرح البته به ویلا‌های خالی محدود نمی‌شود. شرکت گاز مازندران اعلام کرده است پایش مصرف ویلا‌های لوکس و دارای استخر و همچنین ادارات استان از ابتدای آبان آغاز خواهد شد و تا اردیبهشت سال آینده ادامه دارد. ادارات نیز موظف شده‌اند مصرف گاز خود را نسبت به سال گذشته ۲۵ درصد کاهش دهند.
همزمان، مدیرعامل شرکت گاز مازندران از مشترکان تجاری و صنعتی خواسته است به سوخت دوم مجهز شوند تا در صورت اعمال محدودیت، گاز بخش خانگی پایدار بماند. مشترکان پرمصرفی که میزان مصرف آنها معادل مصرف پنج تا ۱۰ واحد مسکونی است نیز در صورت ادامه مصرف بالا با محدودیت مواجه خواهند شد.
در استان گیلان نیز ساز و کاری برای جیره‌بندی گاز صنایع آغاز شده است. در این استان صنعت فولاد یکی از بخش‌های مهم تولیدی است و چند واحد فولادی در آن فعالیت دارند که مجموع ظرفیت تولید آنها به بیش از دو میلیون تن می‌رسد.
همچنین شمال کشور چندین کارخانه مهم سیمان‌سازی است که در صدر فهرست جیره‌بندی گاز قرار دارند. در استان گیلان کارخانه‌های «سیمان دیلمان» و «سیمان خزر»، در استان مازندران کارخانه «سیمان مازندران» و در استان گلستان کارخانه «سیمان پیوند فعالیت می‌کند. این صنایع از جمله واحد‌هایی هستند که در صورت محدودیت گاز، نمی‌توانند بدون هزینه تولید خود را ادامه دهند. استفاده از سوخت جایگزین، کاهش ظرفیت تولید یا توقف موقت هر کدام برای این واحدهای تولیدی مادر هزینه‌هایی هنگفت در پی دارد.
از سوی دیگر شمال کشور بخش مهمی از ظرفیت کشاورزی، صنایع غذایی و لبنی کشور را نیز در خود جای داده است. استان‌هایی مانند مازندران، گیلان و گلستان در تولید محصولات کشاورزی و دامی و فرآوری آنها نقش مهمی دارند. صنایع لبنی، سردخانه‌ها، واحدهای فرآوری و صنایع غذایی نیز برای فعالیت مستمر به انرژی نیاز دارند. در چنین صنایعی، قطعی یا افت فشار گاز ممکن است به اندازه یک کارخانه فولاد آشکار نباشد، اما می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد. استفاده از سوخت جایگزین، هزینه نگهداری و حمل سوخت و اختلال در فرآیند تولید همگی در نهایت روی قیمت تمام‌شده اثر می‌گذارند.
اکنون در هفته دوم مهرماه استان سیستان و بلوچستان در کنار استان‌های شمال کشور با آغاز محدودیت‌های گاز روبرو شده‌اند.
در همین رابطه وبسایت «اقتصاد ۲۴» با انتشار گزارشی هشدار داده آنچه در شمال کشور در حال شکل‌گیری است، بیش از آنکه به یک پیش‌بینی درباره سرد بودن هوا شبیه باشد، نشانه آغاز مدیریت اضطراری مصرف انرژی است.
قطع گاز ویلا‌های خالی از سکنه در مازندران، الزام ادارات به کاهش ۲۵ درصدی مصرف، هشدار درباره مشترکان پرمصرف، درخواست از صنایع برای آماده‌سازی سوخت دوم، احتمال محدودیت گاز صنایع بزرگ در گیلان و سناریوهای افت فشار در گلستان، همگی قطعات یک پازل هستند؛ و در تصویر نهایی، سیاست اصلی آن است که در صورت بروز کمبود، ابتدا مصرف‌های غیرضروری و سپس صنایع مدیریت شوند تا گاز بخش خانگی حفظ شود.
در بخش دیگری از این گزارش آمده بحران گاز شمال را نباید فقط با این معیار سنجید که «آیا گاز خانه‌ها قطع می‌شود یا نه». ممکن است گاز خانه‌ها برقرار بماند، اما کارخانه‌ها با ظرفیت پایین‌تری کار کنند، تولیدکننده هزینه بیشتری بپردازد، سوخت جایگزین مصرف شود و در نهایت بخشی از این هزینه به مصرف‌کننده منتقل شود.
