روزنامه «دنیای اقتصاد» هشدار داده کمبود آب بطور مستقیم تولید غلات، صیفی‌جات، محصولات باغی و دانه‌های روغنی و زنجیره محصولات آنها و غیرمستقیم نیز تولید گوشت و لبنیات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
خشکسالی و بحران کمبود آب امسال بیش از سال‌های گذشته نمایان شده و کاشت و برداشت محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار داده است.
روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی با اشاره به اثر کمبود آب بر امنیت غذایی کشور نوشته کاهش سطح بارش در دهه اخیر و همچنین کاهش ذخایر آبی در سدها همگی دست به دست یکدیگر داده‌اند تا تولید را برای بخش کشاورزی با مشکلاتی همراه کنند.
فعالان بخش کشاورزی می‌گویند: «آب برای آبیاری نیست، زمانی نیز که آب هست، برق برای استفاده از دستگاه‌های آبیاری نیست.» این یعنی اگر در حالت عادی، پهنه خشک ایران مناسب کشاورزی نیست، در دوره خشکسالی وضعیت بدتری دارد. بنابراین تأمین غذا در دوره خشکسالی وضعیت متفاوتی نسبت به دوره معمول دارد و بروز ناترازی، تهدیدهایی جدی برای امنیت غذایی کشور ایجاد می‌کند.
این گزارش افزوده خشکی ایران در سال ۱۴۰۴ روی ارقام مشخصی از مواد غذایی در چهار بخش «غلات»، «دانه‌های روغنی»، «صیفی‌جات» و «محصولات باغی» اثر خواهد گذاشت؛ ضمن اینکه احتمالا تولید گوشت در انواع سفید یعنی ماهی و مرغ و در انواع قرمز را نزولی خواهد کرد. بنابراین خشکسالی نه تنها به کاهش تولید کشاورزی منجر خواهد شد، بلکه در قیمت نهادهای غذایی روزمره مردم نیز نمود پیدا خواهد کرد.
به این ترتیب کاهش قابل توجه آب مخازن سدها که به سطح کم‌سابقه ۱۹ میلیارد مترمکعب رسیده، آثار مشخصی بر قیمت مواد خوراکی و واردات و صادرات آن خواهد داشت. البته این تنها بخشی از اثرات افت شدید میانگین بارش باران بر اقتصاد ایران است.
سیروس جعفری، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه کشاورزی، در گفتگو با روزنامه «دنیای‌اقتصاد» توضیح داده که بحران خشکسالی هم بر تولید محصولات دیم و هم بر تولید محصولات آبی اثرگذار است.
این استاد دانشگاه گفته «گندم، نخود، عدس و جو در برخی از مناطق کوهستانی ایران کشت می‌شود از نوع دیم است. هنگامی که سال‌های بارندگی یا حتی توزیع زمان بارش مناسب نباشد، بر تولید این محصولات اثرگذار خواهد بود و تولید را به‌شدت کاهش می‌دهد. بنابراین بخشی از غلات، بخش قابل توجهی از حبوبات و بخشی از علوفه، به خصوص جو متاثر از خشکسالی‌اند.»
سیروس جعفری افزوده «کشت آبی به واسطه آبیاری و کنترل، تولید نسبتا بالاتری نسبت به دیم دارد. تقریبا در ۴۰ الی ۵۰ درصد اراضی که آبیاری می‌شود، بیش از ۸۰ درصد تولید کل را در بر می‌گیرد؛ چراکه در کشت آبی شرایط کنترل شده است و تولید بالایی دارد. این نوع از تولید در پاییز از گندم آبی آغاز می‌شود تا ذرت علوفه‌ای، دانه‌ای و کلزا، جو و حتی بخشی از حبوبات یا محصولات گیاهی، مانند ماش را که به واسطه آبیاری تولید می‌شود، در بر می‌گیرد. تولید این نوع از محصولات زمانی متاثر از خشکسالی می‌شوند که منابع آبی کشور محدود شود.»
خبرگزاری «مهر» نیز به تازگی در گزارشی از وضعیت کشاورزان استان اصفهان نوشته که زمین‌های آنها در نبود آب بایر شده و یا حجم محصولات آنها به شکل قابل توجهی کاهش یافته است.
مزارع خشکیده؛ سهم کشاورزان اصفهان از بی‌کفایتی جمهوری اسلامی
یک کشاورز گندمکار در شرق اصفهان به خبرگزاری «مهر» گفته «پنج ماه آب به این گندم‌ها نرسید. وقتی هم آب را از فروردین رها کردند، فقط برای هشت تا ۱۰ روز بود، آنهم با فاصله‌های شش هفت روزه. این آب اصلاً کافی نبود که گندم را سیراب کند و محصول بدهد، گندم‌ها به قدری ضعیف شدند که گوسفندان در آنها چریدند.»
رسول طباطبایی کشاورز دیگری در شرق اصفهان است که توضیح داده: «امسال شاید ۷۰ درصد گندم منطقه از بین رفت. هر جریب زمین که باید ۷۰۰ کیلو گندم بدهد، حالا ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلو محصول دارد. اینهم از زمین‌هاییست که مالکان آنها چاه داشتند دو نوبت آب چاه به گندم‌ها دادند اما کشت گندم آنها هم خسارت دید.»
این کشاورز افزوده: «درآمد هر جریب زمین (معادل هزار متر زمین) برای کشاورز اگر ۷۰۰ کیلو گندم می‌داد حدود ۱۵ میلیون تومان می‌شد اما حالا با ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلو محصول حدود چهار میلیون تومان می‌شود در حالی که هزینه کاشت، مزد کارگر، کود، سم و تراکتور در هر جریب دستکم سه تا ۳/۵ میلیون تومان شده، برای کشاورز چیزی نمی‌ماند!»
کشاورزان این منطقه به زیر فقر رانده شده‌اند و به گفته رسول طباطبایی حتی دیگر نمی‌توانند خرید نسیه کنند: «مغازه‌دارها دیگر به ما جنس قرض نمی‌دهند، چون گندمی نداریم و جیب‌مان خالی است. کشاورزی امسال نابود شد. خیلی از کشاورزها حتی نمی‌توانند نان شب خود را تأمین کنند.»
مائده سلیمی پژوهشگر حوزه کشاورزی پایدار و حاکمیت غذایی نیز اردیبهشت امسال در گفتگو با روزنامه «پیام ما» با اشاره به نادیده گرفتن اقتصاد روستایی از سوی جمهوری اسلامی هشدار داد که «اگر با این رویکرد ادامه دهیم، کشاورزی در بسیاری از مناطق ایران از دست خواهد رفت و چشم‌اندازی روشن برای تولید غذا، حفاظت از نظام‌های میراث کشاورزی و تنوع‌زیستی کشاورزی وجود نخواهد داشت.»
این کارشناس توضیح داد که «در شرایط تغییراقلیم، ما با پیامد‌هایی مانند کاهش عملکرد و پایداری عملکرد محصولات، تغییر در زمان گل‌دهی، جابه‌جایی الگو‌های بارندگی، تغییر زمان کشت و برداشت، ورود آفات و بیماری‌های جدید و وقوع پدیده‌های حدی مانند خشکسالی، موج‌های گرما یا سرمای نابهنگام مواجه‌ایم.»
او افزود «اینها همه نشان از آن دارند که دیگر نمی‌توان به الگو‌های پیش‌بینی‌پذیر و روش‌های کلاسیک تولید تکیه کرد. پیش‌بینی‌ها برای کشور ما، ایران، نیز روشن است؛ گرم‌تر و خشک‌تر می‌شود؛ اما شدت و دامنه دقیق آن قابل‌اندازه‌گیری نیست. در چنین شرایطی، سیستم‌های رایج اصلاح نباتات که روی تولید بذر‌هایی با ویژگی‌های خاص تمرکز دارند نمی‌توانند با هدف تغییراقلیم به فعالیت و پژوهش بپردازند و این ادامه فعالیت اصلاح بذر به‌شیوه کلاسیک و رایج پاسخی مناسب برای سازگاری با تغییراقلیم نخواهد بود.»
این پژوهشگر تأکید کرد که «تغییر اقلیم یک فرایند تدریجی و طولانی‌مدت است و اگر اجازه دهیم تنوع ژنتیکی بطور طبیعی و در بستر مزرعه، یعنی ریزاقلیم‌ها و اکوسیستم‌های خرد مختلف، حضور داشته باشد، این ظرفیت را دارد که به‌واسطه سازوکار‌های طبیعی ژنتیک جمعیت، خود را با شرایط جدید اقلیمی سازگار کند.»
مائده سلیمی معتقد است «فراتر از «امنیت غذایی»، نیاز داریم تا به مفهوم «حاکمیت غذایی» نیز توجه کنیم. امنیت غذایی حتی با واردات محصولات کشاورزی از خارج از مرز‌های کشور نیز می‌تواند تأمین شود، اما حاکمیت غذایی یعنی کشور در زمینه کنترل فعالیت‌ها و سیاست‌های مرتبط با تولید، توزیع و مصرف مواد غذایی و کنترل تنوع ژنتیکی، بذر، خاک و آب نقش اساسی دارد و این فرایند‌ها در انحصار شرکت‌ها و نهادهای بازار نیست و به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان نیز تعلق دارد و در این بین، دانش و تجربه بین گروه‌های مختلف ذی‌نفع برای بهبود فرایند‌ها به گردش درمی‌آیند.»
