هدر رفتن آب در زنجیره فرسوده انتقال آب یکی از عوامل کمبود آب آشامیدنی در روزهای کنونی است. بر اساس گزارشها یک سوم از آبی که در زنجیره توزیع در کشور قرار میگیرد حین انتقال و به علت فرسودگی زیرساختها از بین میرود. آمار تکاندهنده دیگری نشان میدهد میزان از دست رفتن آب در دو استان خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد ۵۰ درصد است!
با افزایش بحران کمبود آب در کشور و ایجاد شرایط اضطراری برای تأمین آب آشامیدنی در چند استان کشور، گزارشهایی درباره عوامل تشدید بحران کمبود آب منتشر شده است.
مدیریت ناکارآمد و زیانبار منابع آبی کشور در چهار دهه اخیر، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، و هدر رفت آب در چرخه توزیع از جمله دلائلی است که در بروز بحران کمبود آب این روزها در ایران موثر بوده است.
وزارت نیرو گزارش داده در تابستان ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، بیش از ۲۸ درصد از آب توزیعی کشور تحت عنوان «آب بدون درآمد» طبقهبندی میشود؛ یعنی آبهایی که برای دولت درآمدی ندارند، زیرا یا نشت میکنند، یا لولهها فرسودهاند، یا کنتورها دستکاری شده یا نصب نشدهاند.
آمار دیگری از «آب بدون درآمد از کل آب شرب شهری» که در واقع همان آب هدر رفته در مسیر توزیع است نشان میدهد این سهم از سال ۱۳۹۲ تا مهرماه ۱۴۰۳ حدود ۴ واحد درصد افزایش یافته و از ۲۴/۷ درصد به ۲۸/۳ درصد رسیده است. تا کنون این روند افزایشی ادامه داشته و در برخی مناطق تا حدود ۳۰ درصد نیز گزارش شده است.
تکاندهنده آنکه در دو استان کشور یعنی خوزستان و کهگیلویه و بویر احمد ۵۰ درصد از آب گم میشود. این دو استان به همراه استان گیلان بیشترین سهم آب بدون درآمد در کشور را در سال ۱۴۰۲ داشتهاند. بیشتر از ۳۷ درصد آب شرب تولیدی دولت در گیلان، بدون درآمد بود. درمقابل در استان اصفهان تنها ۱۶ درصد از آب شرب تولیدی دولت بدون درآمد بوده است که کمترین میزان در کشور در سال ۱۴۰۲ است.
استانهایی مانند، قم، قزوین و البرز در رده دوم تا چهارم کمترین سهم از آب بدون درآمد در سال ۱۴۰۲ قرار دارند که سهم آنها به ترتیب ۲۰/۳، ۲۰/۶ و ۲۱/۱ درصد بوده است. نکته جالب توجه این مقایسه حضور استان تهران به عنوان پنجمین استان با کمترین سهم آب بدون درآمد در ایران است که سهم آن تنها ۲۱/۵ درصد بوده است.
روزنامه «فریختگان» در گزارشی با انتشار آمار هدررفت آب، تأکید کرده که بررسیهای کارشناسی نشان میدهد عامل بنیادین بحران آب، بیتوجهی مزمن به اقتصاد آب و اشتباهات سیاستگذاری در دهههای گذشته است.
از سوی دیگر سدسازیهای غیراصولی طی دهههای گذشته از دیگر عوامل بروز بحران خشکسالی است که سبب خشک شدن سفرههای زیرزمینی آب شده است.
اینهمه در کنار تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگیها در ایران که بطور طبیعی در جغرافیایی نیمهخشک قرار دارد بحران را به اوج رسانده است.
اکنون در استانهای مختلف ایران بحران کمبود آب سبب ناتوانی دولت در تأمین آب آشامیدنی شده و شهروندان ساعتها و حتی روزها با قطع آب روبرو هستند. استان تهران در صدر استانهایی قرار گرفته که با کمبود آب روبرو هستند.
بنفشه زهرایی استاد مدیریت منابع آب دانشگاه تهران هشدار داده با پنجمین سال متوالی خشکسالی و کاهش ۴۰ درصدی بارشها، سدهای تأمینکننده آب پایتخت به پایینترین سطح خود رسیدهاند و در حال مصرف آب «کف مخزن» هستند. بر اساس این پیشبینی، تهران در شهریورماه سد «ماملو» را از دست خواهد داد و پس از آن، سدهای لار، لتیان و کرج نیز در خطر خواهند بود.
این سناریو مشابه بحرانی است که پیشتر در همدان با اتمام کامل آب سد اکباتان رخ داد و به قطعیهای طولانی آب منجر شد. در همین راستا شرکت آب و فاضلاب استان تهران نیز با تأیید این شرایط اضطراری، اعلام کرده ذخایر آبی سدها در پایینترین سطح خود در ۱۰۰ سال گذشته قرار دارند.
بحران کمبود آب آنچنان جدی شده که دولت اقدام به تعطیلی نیمی از استانهای کشور کرده است. استانهای تهران، یزد، کرمان، مازندران، گیلان، البرز، قم، خوزستان، هرمزگان، بوشهر و خراسان شمالی در روزهای سهشنبه یا چهارشنبه تعطیل اعلام شدهاند.
ساعات کار ادارات و بانکها در استانهای سمنان، کهگیلویه و بویراحمد، کرمانشاه، ایلام، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی نیز با تغییر و کاهش یافته است.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در حاشیه برگزاری نشست خبری روز سهشنبه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۴ با این ادعا که دولت علاقمند به تعطیلی نیست در ارتباط با تداوم تعطیلیها گفته «اگر واقعاً برای مدیریت مصرف آب لازم باشد این کار انجام شود، ممکن است انجامش دهیم.»
سخنگوی دولت افزوده «بنا شد دولت گزارشی تهیه کند که تعطیل کردنها چقدر صرفهجویی ایجاد میکند چون ما در استانهای شمالی مشکل تامین آب نداریم، اما در استان تهران وضعیت ویژه است.»
عیسی بزرگزاده سخنگوی صنعت آب ایران روز دوشنبه ۳۰ تیرماه اعلام کرد که در حال حاضر ۲۴ استان و ۵۳ شهر کشور کمبود آب دارند که در صدر آنها، تهران و البرز با جمعیتی بیش از ۲۰ میلیون قرار دارند. شهرهای اصفهان، اراک، ساوه، تبریز، بانه و بندرعباس در ردههای بعدی مشکل کمبود آبی قرار دارند.
عیسی بزرگزاده افزود «درصد پرشدگی سدهای تهران ۲۱ درصد است و اگر مدیریت مصرف نشود بر رفاه مردم در تهران و البرز تاثیر منفی خواهد داشت.»
سخنگوی صنعت آب ایران از کاهش ۴۰ درصدی مجموع بارش های کشور نسبت به سال گذشته خبر داد و گفت از ابتدای سال آبی جاری تا ۲۸ تیرماه متوسط بارش های کشور به ۱۴۷ میلیمتر رسیده است. همچنین میزان بارشهای امسال نسبت به دوره بلندمدت ۵۷ ساله ۳۸ درصد کاهش دارد.
