پیامدهای بحران انرژی در جهان در آغاز چهارمین هفته از جنگ نظامی میان اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی نمایانتر شده است. جدا از خسارتی که به کشورهای صادرکننده در حاشیه خلیج فارس وارد شده، افزایش قیمت نفت و فرآوردههای نفتی کشورهای واردکننده را نیز متأثر کرده است. مواردی چون خسارت به ایرلاینها و افزایش قیمت بلیت هواپیما نیز از دیگر پیامدهای جهانی جنگ خاورمیانه ارزیابی میشود.
با گذشت سه هفته از جنگ میان اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی قیمت جهانی نفت برنت که پیش از جنگ در محدوده ۷۰ دلار در هر بشکه بود اکنون بیش از ۱۱۲ دلار در هر بشکه است. کارشناسان تأکید دارند در صورت ادامه جنگ احتمال جهش قیمت نفت برنت در محدوده ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلار نیز وجود دارد.
قیمت گاز نیز با افزایش روبرو شده است. در روزهای گذشته پس از آنکه اسرائیل تأسیسات پارس جنوبی در استان بوشهر را هدف قرار داد و جمهوری اسلامی نیز در مقابل مهمترین هاب گازی قطر را هدف حملات موشکی قرار دارد، قیمت گاز در اروپا با افزایش دوباره روبرو شد و ۳۰ درصد بر قیمت گاز در این قاره افزوده شد.
قیمت بنزین نیز در کشورهای مختلف با افزایش قابل توجهی روبرو شده است. کارشناسان انرژی درباره تبعات بحران انرژی ناشی از تداوم جنگ خاورمیانه هشدار داده و پیشنهاد میکنند شهروندان به ویژه در اروپا آماده افزایش قیمت انرژی باشند.
خبرگزاری «رویترز» گزارش داده طولانی شدن جنگ خاورمیانه میتواند بحرانی بیسابقه در عرضه انرژی ایجاد کند؛ بحرانی که دیر یا زود به تمام نقاط اقتصاد جهانی ضربه خواهد زد.
بر اساس این گزارش آلمانبه عنوان یک کشور صادرکننده در برابر هر رکود جهانی آسیبپذیر است. ایتالیا نفت و گاز یکی از بالاترین سهمها را در مصرف انرژی اولیه در اروپا دارد. در بریتانیا تولید برق بیش از سایر اقتصادهای بزرگ اروپا به نیروگاههای گازسوز وابسته است. قیمت گاز تقریباً همیشه قیمت برق را تعیین میکند و از آغاز جنگ، قیمت گاز سریعتر از نفت افزایش یافته است.
ژاپن نیز حدود ۹۵ درصد نفت خود را از خاورمیانه تأمین میکند و تقریباً ۹۰ درصد آن از تنگه هرمز عبور میکند. همچنین هند حدود ۹۰ درصد نفت خام و نزدیک به نیمی از گاز مایع خود را وارد میکند؛ و تقریباً نیمی از آن نفت و سهمی حتی بیشتر از LPG از طریق تنگه هرمز تأمین میشود. در طول جنگ خاورمیانه و متأثر از تبعات بحران انرژی ارزش روپیه با سقوط روبرو شده است.
گزارش دیگری نشان میدهد کشورهای حاشیه خلیج فارس روزانه بیش از ۲ میلیارد دلار خسارت اقتصادی در پی بسته بودن تنگه هرمز و اختلال در صادرات نفت، گاز و فرآوردههای نفتی متحمل میشوند. حملات جمهوری اسلامی سبب توقف فعالیت در تعدادی از تأسیسات حیاتی صادرات انرژی از جمله پایانههای نفتی و بنادر اصلی در عربستان سعودی، امارات، قطر، کویت و بحرین شده است.
همچنین درآمدهای روزانه کشورهای خلیج از صادرات نفت به شدت کاهش یافته است بطوریکه آمارها نشان میدهد عربستان سعودی صادرات روزانه ۴/۷ میلیون بشکه، امارات صادرات ۲/۵ میلیون بشکه در روز و قطر صادرات ۱/۹ میلیون بشکه معادل صادرات گاز مایع را از دست دادهاند.
مجموع صادرات نفت خلیج فارس از ۲۵/۱ میلیون بشکه در روز در شرایط عادی، به حدود ۹/۷ میلیون بشکه از آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با جمهوری اسلامی کاهش یافته است، یعنی افتی بیش از ۶۰ درصد!
اگر چه دونالد ترامپ در تلاش بوده که کاهش عرضه جهانی نفت که در پی جنگ خاورمیانه ایجاد شده را جبران کند، همچنان کاهش قابل توجه عرضه جهانی نفت ادامه دارد. همین موضوع سبب افزایش قیمت جهانی نفت برنت شده است. طی سه هفته گذشته قیمت هر بشکه نفت برنت به ۱۲۰ دلار نیز افزایش است و طی روزهای گذشته در کانال قیمتی ۱۱۲ دلار قرار گرفته است.
از سوی دیگر قیمت فرآوردههایی مانند بنزین و سوخت جت نیز با افزایش روبرو بوده است. این موضوع بر قیمت جهانی حملونقل زمینی و هوایی اثرگذار بوده است. قیمت بلیت هواپیما از سوی بسیاری از ایرلاینها افزایش یافته است.
از سوی دیگر صنعت حملونقل هوایی با خسارتی قابل توجه روبرو شده است. در همین رابطه روزنامه «فایننشال تایمز» براورد کرده که خسارت ناشی از جنگ خاورمیانه در ۲۰ شرکت هواپیمایی بزرگ حدود ۵۳ میلیارد دلار بوده است.
بر اساس این گزارش مدیران شرکتهای هواپیمایی نسبت به عواقب ناشی از افزایش مداوم قیمت نفت، اختلالات در فرودگاههای خلیج فارس و ضربه احتمالی به تقاضای جهانی هشدار میدهند. در این گزارش تأکید شده در ماههای آینده، مسافرانی که قصد سفر در مسیرهایی غیرمرتبط با خاورمیانه را دارند، با افزایش شدید قیمت بلیط مواجه خواهند شد، زیرا خطوط هوایی سعی در محافظت از درآمدهای خود دارند.
بسته بودن تنگه هرمز حالا به عامل مهم تهدید از سوی دونالد ترامپ تبدیل شده است. در شرایطی که تا زمان تنظیم این گزارش بسیاری از کشورها، و همچنین ناتو، برای عملیات مشترک با ایالات متحده برای باز کردن تنگه هرمز اعلام آمادگی نکردهاند، دونالد ترامپ ساعاتی پیش به جمهوری اسلامی اولتیماتوم داد که اگر جمهوری اسلامی ظرف ۴۸ ساعت تنگه هرمز را بدون هیچگونه تهدیدی بهطور کامل باز نکند، ایالات متحده آمریکا نیروگاههای مختلف آنها را هدف قرار میدهد.
دونالد ترامپ در ادامه این پیام افزود که این اقدام از «بزرگترین نیروگاه» ایران آغاز خواهد شد. خبرگزاری «رویترز» گزارش داده که بزرگترین نیروگاههای ایران شامل نیروگاه دماوند در نزدیکی تهران با ظرفیت حدود ۲/۸۶۸ مگاوات، نیروگاه کرمان در جنوب شرق کشور با حدود ۱/۱۹۰ مگاوات، و نیروگاه بخاری رامین در استان خوزستان با حدود ۱/۸۹۰ مگاوات است. همچنین تنها نیروگاه هستهای ایران در استان بوشهر حدود هزار مگاوات برق تولید میکند.
ساعاتی پس از تهدید دونالد ترامپ قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز در بیانیهای اعلام کرد که در صورت حمله آمریکا به زیرساختهای برق ایران، «تمام زیرساختهای انرژی، فناوری اطلاعات و آبشیرینکن متعلق به آمریکا و رژیم در منطقه، هدف قرار خواهد گرفت.»
عملی شدن چنین تهدیدی از سوی دونالد ترامپ میتواند جنگ خاورمیانه را وارد مرحله جدیدی کند و و گستردهتر شدن ابعاد جنگ سبب عمیقتر شدن بحران انرژی در جهان شود.
