مجمع جهانی اقتصاد با تأکید بر اینکه بسته بودن تنگه هرمز غیر از اختلال در عرضه جهانی نفت، سبب کاهش در ۹ کالای پرمصرف و مهم دیگر هم شده، هشدار داده که برای دولتها و صنایع، تضمین دسترسی به مواد حیاتی از انرژی تا فلزات و مواد شیمیایی، به یک مسئله حیاتی امنیت اقتصادی و ملی تبدیل شده است.
جنگ در خاورمیانه باعث آسیب جدی به زیرساختهای انرژی و بسته شدن تنگه هرمز شده که سبب کاهش عرضه جهانی نفت و افزایش قیمت نفت شده است. با اینهمه مجمع جهانی اقتصاد هشدار داده که تاثیر بسته بودن تنگه هرمز فراتر از انرژی است و صادرات غیرنفتی منطقه را هم مختل میکند. این کالاها شامل متانول، آلومینیوم، گوگرد، گرافیت و سایر مواد صنعتی حیاتی هستند که زنجیرههای تأمین جهانی و گذار به انرژی سبز را تحت تأثیر قرار میدهند.
به گزارش مجمع جهانی اقتصاد تأثیر این اختلالها در زنجیرههای تأمین جهانی بهسرعت نمایان شده است؛ از کودهای کشاورزی برای برداشتهای آینده تا مواد معدنی مورد نیاز صنایع فناوری پیشرفته.
در این گزارش درباره کاهش عرضه و افزایش قیمت کودها (اوره و آمونیاک) آمده خلیج فارس مرکز اصلی صادرات کود دریایی جهان است و حداقل ۲۰ درصد از کل صادرات را تشکیل میدهد. وابستگی به اوره حتی بیشتر است و ۴۶ درصد تجارت جهانی از این منطقه تامین میشود. این عرضه برای اقتصادهای کشاورزی بزرگ، از جمله هند، برزیل و چین حیاتی است و اختلال طولانی میتواند هزینه تولید غذا و تورم جهانی را افزایش دهد.
گوگرد بهعنوان محصول جانبی اصلی پالایش نفت و گاز منطقه از جمله دیگر کالاهایی است که در گزارش مجمع جهانی اقتصاد تأکید شده با توقف عرضه جهانی روبروست. تقریبا نیمی از تجارت جهانی گوگرد دریایی از تنگه هرمز عبور میکند و منطقه تعیین کننده قیمت جهانی این کالا است. کمبود گوگرد صنایع باتری، کودهای فسفاته و حمل و نقل پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد.
همچنین حدود یک سوم تجارت جهانی متانول دریایی از تنگه هرمز عبور میکند و اختلال در آن میتواند تأمین یک ماده شیمیایی کلیدی برای رزینها، پوششها و پلاستیکها را محدود کند.
گرافیت مصنوعی که مورد استفاده در آند باتری خودروهای برقی وابسته به کک نفتی است نیز در پی بسته بودن تنگه هرمز با اختلال در عرضه روبرو شده است. مجمع جهانی اقتصاد هشدار داده افزایش قیمت و کمبود گرافیت میتواند هزینه باتریهای EV را بالا ببرد و تاثیرات زنجیرۀ تامین دیگر مواد باتری مانند نیکل و کبالت را تشدید کند.
فلز آلومینیوم که خاورمیانه در کنار چین تولیدکننده مهم آن است نیز با محدودیت عرضه روبروست. این در حالیست که آلومینیوم در ساخت و ساز، حملونقل و انرژیهای تجدیدپذیر کاربرد دارد و کمبود یا گرانی آن بر صنایع مختلف و بازار مسکن در کشورهای جهان موثر است.
از سوی دیگر قطر حدود یک سوم هلیوم جهان را تأمین میکند که به عنوان محصول جانبی پردازش گاز طبیعی تولید میشود. هلیوم در تولید تراشهها و عملکرد دستگاههای امآرآی حیاتی است.
گلیکول بهعنوان ماده اولیه مهم برای تولید الیاف پلی استر، بستهبندی و منسوجات است. چین، هند، اندونزی و دیگر واردکنندگان عمده با کمبود مواجه خواهند شد و این فشار قیمتها را افزایش میدهد.
کشورهای حاشیه خلیج فارس همچنین تأمینکننده مهم سنگ آهن و آهن مستقیم کاهش یافته برای فولادسازی جهانی است. عبور نکردن کشتیها از تنگه هرمز، زمان حمل و هزینهها را افزایش داده و خرید مواد اولیه را دشوار کرده است.
مجمع جهانی اقتصاد همچنین معتقد است که زیرساختهای هیدروژن سبز با تداوم جنگ خاورمیانه با تهدید روبروست و این جنگ میتواند روند توسعه هیدروژن سبز و زیرساختهای صادراتی را کند و خطرات سرمایه گذاری و برنامه ریزی پروژهها را افزایش دهد.
گزارش ریسکهای جهانی ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد نشان میدهد که تقابل ژئواقتصادی حالا محرک اصلی سیاست اقتصادی و صنعتی است. در حالی که تأثیر فوری بر کالاها شدید است، سیگنال گستردهتر حرکت به سمت تابآوری و تنوع در زنجیرههای تأمین جهانی است.
جدا از اختلال ایجاد شده در عرضه جهانی انرژی و کالاهای دیگر با بسته بودن تنگه هرمز، حملات گسترده به زیرساختهای کشورهای حوزه خلیج فارس نیز ریسک تداوم کمبود و گرانی انرژی و سوخت و دیگر کالاهای تولید این کشورها پس از پایان جنگ را افزایش داده است.
حمله به زیرساختهای نفت و انرژی از هفته دوم جنگ خاورمیانه با بمباران ذخائر سوخت در اطراف تهران آغاز شد و جمهوری اسلامی هم با این توجیه که آمریکا از پایگاههای نظامیاش در کشورهای حاشیه خلیج فارس جمهوری اسلامی را هدف قرار داده، به صورت گسترده حمله به زیرساختهای انرژی در این کشورها هدف قرار داده است.
در همین رابطه خبرگزاری فرانسه بر اساس دادههای سازمان «پایگاه دادههای مکانیابی و رویدادهای درگیریهای مسلحانه» (ACLED) گزارش داده از ٨ تا ١١ فروردینماه (۲۸ فوریه تا ۳۱ مارس)، دهها تأسیسات حیاتی از جمله مخازن نفت و گاز، پالایشگاهها، میادین انرژی، نیروگاهها و حتی برخی سایتهای هستهای در ایران و کشورهای همسایه هدف حمله قرار گرفتهاند.
بر اساس این گزارش، دامنه حملات تنها به یک کشور محدود نبوده و زیرساختهای کلیدی انرژی در سراسر منطقه تحت تاثیر قرار گرفتهاند، موضوعی که نگرانیها درباره امنیت انرژی، ثبات اقتصادی و احتمال گسترش درگیریها را افزایش داده است.
اینهمه در حالیست که شورای امنیت سازمان ملل متحد فردا، شنبه ۱۵ فروردین، قطعنامه پیشنهادی بحرین برای حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز را به رأی میگذارد.
بحرین که از روز چهارشنبه ریاست دورهای شورای امنیت را برعهده گرفته، پیشنویس قطعنامهای را که «همه تدابیر دفاعی لازم برای حفاظت از کشتیرانی تجاری را مجاز میشمارد» نهایی کرده است.
عبداللطیف بن رشید الزیانی، وزیر خارجه بحرین، روز گذشته خطاب به سایر اعضای شورای امنیت با بیان اینکه «ما چشمانتظار موضعگیری یکدست این شورا در قبال این قطعنامه خواهیم بود» گفت اقدام غیرقانونی و غیر موجه جمهوری اسلامی برای بستن تنگه هرمز منافع جهان را تهدید میکند و در نتیجه به پاسخی قاطع نیاز خواهد داشت.
خبرگزاری رویترز نیز گزارش داده احمد ابوالغیط، دبیر کل اتحادیه عرب، که ۲۲ کشور را شامل میشود هم در جلسه شورای امنیت از تلاشهای بحرین برای تصویب این قطعنامه حمایت کرد.
بحرین که در تلاش برای به تصویب رساندن این قطعنامه، از حمایت سایر کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و ایالات متحده برخوردار است، برای ممانعت از مخالفت برخی کشورها، بهخصوص فدراسیون روسیه و چین، بخشهایی از پیشنویس اولیه را تعدیل کرده است.
