محمد زمانی *- سفر شاهزاده رضا پهلوی به برلین را میتوان یکی از رویدادهای مهم اخیر در ارتباط میان اپوزیسیون ایران و بازیگران اروپایی دانست؛ سفری که علاوه بر دیدارهای سیاسی، با حاشیهها و واکنشهای قابل توجهی نیز همراه شد و در تاریخ ۲۲ و ۲۳ آوریل ۲۰۲۶ انجام شده است.
دوگانگی رویکرد اتحادیه اروپا نسبت به اپوزیسیون ایران
در سطح سیاسی، نحوه برخورد برخی نهادها در اتحادیه اروپا با اپوزیسیون ایران همچنان نشاندهندهی نوعی دوگانگی است. از یک سو، بر حمایت از حقوق بشر و گفتگو با مخالفان تأکید میشود، اما از سوی دیگر، در عمل احتیاط و محدودیتهایی در به رسمیت شناختن یا تعامل رسمی با این جریانها دیده میشود. این وضعیت از نگاه بسیاری، ناشی از ملاحظات سیاسی، اقتصادی و ژئوپلیتیک اروپا است.
در حوزه رسانه نیز این تضاد به شکل دیگری بروز پیدا میکند. در جریان این سفر، شاهزاده رضا پهلوی نسبت به نحوهی طرح پرسشها از سوی برخی روزنامهنگاران در آلمان اعتراض کرد و این پرسش را مطرح نمود که چرا حتی یک سؤال دربارهی کشتهشدگان و قربانیان اعتراضات در ایران مطرح نمیشود. این موضوع از نگاه منتقدان نشاندهندهی کمرنگ شدن بُعد انسانی بحران ایران در برخی رسانههای اروپایی است.
در عین حال، بخشی از اپوزیسیون بر این باور است که برخی رسانههای غربی در مواردی با همسویی با روایتهای جمهوری اسلامی به نوعی «پروپاگاندا» دامن میزنند؛ روایتی که از نگاه آنان با واقعیت میدانی جامعهی ایران و خواستههای مردم در تضاد است. این موضوع به شکلگیری نوعی بیاعتمادی نسبت به بازتاب رسانهای تحولات ایران در خارج از کشور منجر شده است.
آرمین لاشِت، رئیس کمیته روابط خارجی پارلمان آلمان و نخستوزیر پیشین ایالت نوردراین-وستفالن، با انتشار تصاویری از دیدار خود با شاهزاده رضا پهلوی در شبکه ایکس، بر اهمیت گفتگو با چهرههای اپوزیسیون ایران در اروپا تأکید کرد. او هشدار داد که بدون حضور «آواهای اثرگذار اپوزیسیون ایران» در اروپا، خطر بازگشت به عادیسازی روابط با جمهوری اسلامی افزایش مییابد.
لاشِت همچنین شاهزاده رضا پهلوی را «صدایی مهم» توصیف کرد که توانایی ایجاد همگرایی میان جریانهای مختلف را دارد و به تجمع گسترده در مونیخ با حضور صدها هزار نفر اشاره کرد.
او تأکید کرد که دغدغهی واقعی دربارهی ایران تنها به مسائل اقتصادی محدود نمیشود، بلکه شامل پایان اعدامها، آزادی زندانیان سیاسی و دسترسی آزاد به اینترنت است. این نگاه بیانگر افزایش توجه بخشی از سیاستمداران اروپایی به ابعاد حقوق بشری وضعیت ایران است.
با وجود اختلاف روایتها، اپوزیسیون ایران دارای طیفهای گوناگون است اما در موضوعاتی مانند مخالفت با وضعیت موجود، پایان سرکوب و حمایت از حقوق مردم اشتراکات مهمی دارد. در این چارچوب، برخی جریانها از شکلگیری همگرایی میان جمهوریخواهان ملی و مشروطهخواهان ملی با عنوان «انقلاب شیر و خورشید» و با رهبری شاهزاده رضا پهلوی برای دوران گذار سخن میگویند.
از نگاه حامیان این رویکرد، این همگرایی باید از سوی اتحادیهی اروپا به رسمیت شناخته شود و بعنوان یک واقعیت سیاسی در آیندهی ایران مورد توجه قرار گیرد. آنان معتقدند شکلگیری ایران دموکراتیک در بلندمدت نهتنها به سود مردم ایران، بلکه به نفع ثبات خاورمیانه، امنیت انرژی و ثبات اروپا خواهد بود. سیاستگذاران و رسانههای غربی باید با درک دقیقتر از واقعیتهای میدانی ایران، رویکرد خود را بازنگری کنند؛ بهگونهای که علاوه بر تعامل با اپوزیسیون، خواستههای مردم ایران نیز بعنوان یک محور اساسی به رسمیت شناخته شود.
تداوم وضعیت کنونی در قالب جمهوری اسلامی نهتنها با بحرانهای داخلی همراه است، بلکه در سطح منطقهای و بینالمللی نیز به بیثباتی دامن میزند. از این منظر، تغییر این ساختار سیاسی برای تقویت ثبات انرژی، امنیت منطقهای و امنیت بینالمللی ضروری تلقی میشود.
همچنین تأکید میشود که اپوزیسیون ایران باید این رویکرد همگرایی را گسترش دهد و در عرصهی رسانهای و در ارتباط با دولتها و نهادهای بینالمللی، این خواستهی مشترک را پررنگتر مطرح کند تا امکان شکلگیری یک صدای واحد و مؤثر در سطح جهانی برای آیندهی ایران تقویت شود.
*محمد زمانی ،کنشگر سیاسی ،جامعه شناس
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
