بحران انرژی در ایران در سال جدید خورشیدی عمیقتر شده و کمبود برق و گاز بار دیگر جیرهبندی انرژی در بخش صنعتی و خانگی را در دستور کار دولت قرار داده است.
در حالیکه مقامات دولت پزشکیان سال گذشته گفته بودند کسری برق در سال ۱۴۰۵ کاهش مییابد و جیرهبندی برق صورت نخواهد گرفت، کمبود برق در سال جدید تشدید شده، جیرهبندی برق در بخش صنعتی آغاز شده است و جیرهبندی در بخش خانگی نیز به زودی آغاز خواهد شد.
آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، روز سهشنبه ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ از جیرهبندی دستکم دو ساعته برق در بخش خانگی در تابستان امسال خبر داده است؛ اقدامی که به علت تشدید بحران کمبود برق و ناتوانی دولت در افزایش ظرفیت تولید برق صورت خواهد گرفت.
آرش نجفی گفته «با توجه به آسیبهای جدی که سال گذشته به دلیل خاموشیها به پیکره صنعت وارد شد، آقای رئیس جمهور تأکید کردهاند که صنایع خاموش نشوند. اگر قرار باشد این دستورالعمل به طور جدی پیگیری و اجرا شود، قاعدتاً بایستی خاموشی منازل مسکونی افزایش یابد.»
عضو اتاق بازرگانی گفته «برای اینکه چرخ صنعت کشور پابرجا بماند، مردم باید تحمل دو ساعت خاموشی در روز را داشته باشند. پیشبینی میشود که این روند از اواخر خرداد یا اوایل تیرماه آغاز شود و مردم ایران احتمالاً به مدت سه ماه با این شرایط درگیر خواهند بود که در این مدت همراهی و همدلی همگانی ضروری است.»
آرش نجفی افزوده «برای اقتصاد کشور لازم است که مردم این ازخودگذشتگی را داشته باشند، اما راهکار اصلی در سرمایهگذاری بخشهای مختلف بر روی دستگاههای ذخیرهساز برق نهفته است. مردم میتوانند با تهیه این دستگاهها، در ساعاتی که شبکه مشکلی ندارد (مانند شبها)، برق را ذخیره کرده و در ساعات پیک و گرم روز از آن استفاده کنند؛ این کار هم به رفاه خانوادهها کمک میکند و هم فشار را از روی شبکه سراسری برمیدارد.»
جیرهبندی برق در بخش صنعت از مدتی پیش آغاز شده است. علی اکبر الوندیان دبیرکل صنف کارفرمایان صنعت سیمان ایران هفته گذشته از ابلاغیه جدید وزارت نیرو درباره «محدودیتهای گسترده» در تأمین برق صنایع سیمان خبر داد.
بر اساس این ابلاغیه در ماههای خرداد و شهریور تنها ۴۰ درصد از برق مورد نیاز صنعت سیمان عرضه میشود و این رقم در تیر و مرداد به ۱۵ درصد کاهش خواهد یافت.
دبیرکل صنف کارفرمایان صنعت سیمان ایران هشدار داده این شیوه جیرهبندی برق در عمل کارخانهها را مجبور به توقف تولید خواهد کرد.
کمبود آب و انرژی در سالهای گذشته هم وجود داشته اما کارشناسان معتقدند ناتوانی دولت در افزایش ظرفیت تولید، در کنار خسارتها به زیرساختهای کشور در جریان جنگ ۴۰ روزه بحران کمبود انرژی را شدت داده است.
محمدصادق کریمی، رئیس امور انرژی سازمان برنامه و بودجه جمهوری اسلامی با تأیید کمبود بنزین در کشور گفته «در شرایط فعلی، مسئله کسری بنزین اجتنابناپذیر است و باید برای آن تصمیم گرفته شود.»
او همچنین با تأکید بر اینکه بحران کمبود انرژی در ایران از پیش وجود داشته و پس از جنگ ۴۰ روزه تشدید شده افزوده «قرار بود نرخ سوم بنزین بهصورت فصلی بهروزرسانی شود تا آینده قابل پیشبینی باشد اما با تغییر شرایط کشور و آغاز جنگ، اجرای این تصمیم موقتا متوقف شد.»
هاشم اورعی کارشناس ارشد انرژی و استاد دانشگاه صنعتی «آریامهر»(شریف) نیز روز سهشنبه ۱۳ خردادماه در گفتوگو با خبرگزاری «ایلنا» هشدار داد که ناترازی گاز ایران به حدود ۱۰۰ میلیارد متر مکعب رسیده و در صورت ادامه روند کنونی، وضعیت کمبود گاز در ۱۰ سال آینده «بسیار بحرانی» خواهد شد.
او با تأکید بر اینکه «بحران کنونی کمبود گاز صرفاً نتیجه جنگ اخیر نیست و ریشههای آن به سالها پیش بازمیگردد» گفت مشکلات فزاینده در بخش انرژی، بهویژه گاز، طی دهههای گذشته شکل گرفته و از سال ۱۳۸۰ درباره رسیدن کشور به وضعیت فعلی هشدار داده شده بود و پیشبینیها نشان میداد بحران گاز تا سال ۱۴۰۷ تشدید خواهد شد.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی همچنین گفت «در پی جنگ اخیر، حدود ۲۰۰ میلیون متر مکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز کشور از دست رفته» و افزود که «هرچند حدود ۷۰ تا ۸۰ میلیون متر مکعب از این ظرفیت ظرف دستکم چهار ماه آینده به مدار تولید بازخواهد گشت، اما جبران بقیه این کاهش به چند سال زمان نیاز دارد.»
کمبود گاز به بیان ایجاد کسری مضاعف برق نیز است. بخش مهم تأمین برق در ایران در نیروگاههای حرارتی صورت میگیرد که کمبود گاز نه تنها بهرهوری تولید در این نیروگاهها را کاهش میدهد بلکه نیروگاهها از سوخت مازوت استفاده میکنند که آلودگی شدید محیط زیست را نیز در پی دارد.
نیروگاههای برقآبی که بر روی سدها احداث شده نیز به علت خشکسالی و کمبود بارندگی، و کاهش ذخائر آبی پشت سدها، با کاهش توان تولید روبرو و برخی از آنها نیز از مدار خارج شدهاند.
هاشم اورعی نیز در گفتگو با «ایلنا» با اشاره به وابستگی گسترده تولید برق به گاز گفت کمبود گاز مستقیماً به کمبود برق منجر میشود و «فردای روزی که گاز نداشته باشیم، برق هم نداریم». او همچنین با اشاره به رشد سالانه حدود شش درصدی تقاضای گاز در کشور گفت سهم بخشهای غیرمولد از مصرف گاز در حال افزایش است و این مسئله بر شدت ناترازی میافزاید.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی هشدار داده که بدون تأمین پایدار برق و گاز برای بخش تولید، سخن گفتن از توسعه صنعتی و رشد اقتصادی پایدار «توهم» خواهد بود.
در این میان مقامات دولت پزشکیان نیز مردم را تحت فشار گذاشتهاند که چه در زمینه کمبود آب و چه در رابطه با کمبود گاز و برق صرفهجویی کنند.
علی ربانی مدیر بهینهسازی مصرف انرژی شرکت ملی صنایع با اشاره به بحران کمبود انرژی تهدید کرده «اگر مردم صرفهجویی نکنند، کپسولهای گاز به خانهها بازمیگردد.»
او گفته حمله به پالایشگاه گازی پارسجنوبی در جریان جنگ ۴۰ روزه موجب کاهش حدود ۲۵ درصدی تولید گاز در ایران شد و در نتیجه زمستانی سخت را برای کشور رقم خواهد زد.
اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون مسعود پزشکیان و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، نیز با اشاره به کمبود انرژی و آب در کشور تهدید کرد «اگر مردم در مصرف گاز، برق و بنزین صرفهجویی نکنند مجبوریم تصمیمات سختگیرانه بگیریم!»
