گزارش مرکز آمار ایران درباره شاخص قیمت نهادههای ساختمانهای مسکونی شهر تهران در زمستان ۱۴۰۴ نشان میدهد هزینه نهادههای ساختمانی در این فصل دو برابر افزایش یافته است. افزایش هزینه نهادههای ساختمانی به معنای افزایش هزینه تولید مسکن و در نتیجه افزایش قیمت تمام شده مسکن است.
بر اساس گزارش جدید مرکز آمار ایران از شاخص قیمت نهادههای ساختمانهای مسکونی شهر تهران در زمستان ۱۴۰۴ شاخص کل قیمت نهادههای ساختمانی به عدد ۲۷۸/۶ رسید؛ رقمی که از جهش قابل توجه هزینه ساخت در پایتخت حکایت دارد.
بر این اساس شاخص کل نهادههای ساختمانی نسبت به فصل قبل ۳۶ درصد، نسبت به زمستان سال گذشته ۹۶/۸ درصد و در چهار فصل منتهی به زمستان ۱۴۰۴ نسبت به دوره مشابه سال قبل ۶۱/۸ درصد افزایش داشته است.
در میان گروههای اجرایی، بیشترین تورم فصلی به گروه چوب اختصاص داشته که رشد ۷۳/۳ درصدی را ثبت کرده است. در مقابل، کمترین میزان افزایش قیمت مربوط به گروه انواع بلوک سفالی و آجر بوده که تورم فصلی آن ۷/۴ درصد گزارش شده است.
کارشناسان معتقدند تنشهای سیاسی، نااطمینانیهای اقتصادی، اختلال در زنجیره تأمین کالا، محدودیتهای حملونقل، آسیبدیدگی بخشی از صنایع و فشار بر مسیرهای واردات و تأمین مواد اولیه از جمله عواملی هستند که بر روند افزایش هزینههای ساخت اثر گذاشتهاند.
ماه گذشته نیز فعالان صنعت ساختمان از دو برابر شدن هزینه ساحت مسکن از ابتدای زمستان ۱۴۰۴ تا ابتدای بهار امسال خبر داده بودند. افزایش ۶۰ درصدی دستمزد کارگران و افزایش مواد اولیه و نهادههای ساختمانی که متأثر از شرایط جنگی رخ داده دو علت اصلی افزایش هزینه سخت مسکن اعلام شده است.
همچنین محمد مرتضوی، رئیس انجمن انبوهسازان استان گلستان، نیمه اردیبهشتماه گذشته از گرانی و کمبود مصالح ساختمانی بعد از جنگ ۴۰ روزه جمهوری اسلامی با اسرائیل و آمریکا خبر داده و گفته بود «افزایش قیمت مصالح ساختمانی بسیار قابل ملاحظه بوده است؛ در کنار این موضوع، یکی دیگر از مشکلاتی که امروز صنعت ساختمان با آن مواجه است، «کمبود» مصالح ساختمانی است. به این معنا که نهتنها قیمت مصالح ساختمانی بهطور قابل توجهی افزایش یافته، بلکه تأمین آن بسیار سخت شده است.»
این فعال صنفی گفته بود «در بخش پتروشیمی نیز آثار جنگ قابل ملاحظه بوده است. برای مثال، مصالحی مانند یونولیت که در سقف ساختمانها مورد استفاده قرار میگیرد، اکنون با قیمتی بیش از سه برابر گذشته عرضه و خریداری میشود و در عین حال، میزان عرضه آن هم در بازار کاهش داشته است. این وضعیت نیز بهنوبه خود نگرانکننده است.»
افزایش هزینه ساخت مسکن به معنای افزایش قیمت تمام٬شده مسکن است. موضوعی که سبب تشدید تورم در بازار مسکن -چه در بخش خریدوفروش و چه در بخش اجاره- خواهد شد.
این در حالیست که وضعیت بازار مسکن در حال حاضر هم با رکود تورمی شدید روبروست. در همین رابطه وبسایت «اقتصاد ۲۴» گزارش داده بازار مسکن این روزها در یکی از متناقضترین وضعیتهای تاریخ خود قرار دارد؛ معاملاتی که به حداقل رسیده، اما قیمتها همچنان در حال صعود است. شکاف عمیق میان قدرت خرید مردم و انتظارات تورمی فروشندگان، بازار را به رکودی یخزده و در عین حال ملتهب تبدیل کرده است.
این گزارش «تغییر کارکرد مسکن در اقتصاد ایران» را از عوامل تشدیدکننده مشکلات در بازار مسکن ایران ارزیابی کرده و نوشته «در ساختار اقتصادی سالم، مسکن یک کالای مصرفی با دوام است؛ اما در اقتصاد تورمزده ما، مسکن سالهاست که به یک کالای سرمایهای محض و مطمئنترین پناهگاه نقدینگی تبدیل شده است.»
در گزارش «اقتصاد۲۴» آمده «وقتی ساختار کلان اقتصادی توان کنترل نقدینگی سرگردان را ندارد و نرخ تورم سالانه در سطوح بالا تثبیت میشود، صاحبان سرمایه به دنبال امنترین ساحل برای نجات داراییهای خود میگردند. بورس با نوسانات شدید و غیرقابل پیشبینی، طلا و ارز با محدودیتها و ریسکهای امنیتی و نگهداری، همگی رقبایی هستند که در بلندمدت قافیه را به مسکن میبازند. ملک نه از بین میرود، نه دولت میتواند به راحتی برای آن سقف قیمتی دستوری تعیین کند و نه در بلندمدت دچار ریزشهای ناگهانی میشود.»
این گزارش افزوده «حتی در شرایطی که هیچ خریداری در بازار وجود ندارد، مالکان نیازی به فروش فوری احساس نمیکنند. آنها ترجیح میدهند ملک خود را خالی نگه دارند یا با قیمتهای نجومی فایل کنند، اما از ارزش سرمایهای آن عقبنشینی نکنند. این پافشاری بر حفظ ارزش دارایی، جریان قیمتگذاری را از واقعیت میدان معامله جدا کرده و به سمت انتظارات آینده سوق میدهد.»
یکی از مهمترین پیامدهای افزایش قیمت مسکن اما در بازار اجاره و با افزایش اجارهبهای مسکن نمایان میشود. در کلانشهرهایی مانند تهران بحران تأمین اجارهبها در میان اقشار حقوقبگیر سبب بروز پدیدههایی مانند زندگی چند خانوار در یک واحد مسکونی شده است. در این میان بسیاری از خانوادهها ناچار به مهاجرت به محلههای حاشیهای شده و برخی زوجهای جوان یا مجردهایی که از خانواده مستقل شده بودند نیز با افزایش سرسامآور اجارهبها ناچار شدهاند به خانه والدین بازگردند.
خبرگزاری دولتی «ایرنا» گزارش داده «بحران اجاره مسکن در تهران یک عدد در جدولهای آماری نیست؛ تجربهای روزمره از ترسِ جابهجایی، بیثباتی و فرسایش روانی است. غصه بیقصهشدنهاست؛ دلکندن از خانهای که تازه داشتند به آن خو میگرفتند و حالا باید رهایش کنند. میانگین اجاره یک واحد مسکونی در تهران به حدود ۴۰ میلیون تومان در ماه رسیده است؛ عددی که برای بسیاری از خانوارها، معادل کل یا بخش عمده درآمد ماهانه است. اینجاست که مسکن از «نیاز اولیه» به «بحران دائمی» تبدیل میشود.»
این گزارش افزوده «مستأجران دیگر برای بهتر زندگیکردن برنامه نمیریزند؛ برای دوامآوردن برنامه میریزند.در شمال تهران اجارهها چنان بالا رفته که حتی طبقه متوسطِ روبه بالا نیز از بازار رانده میشوند. در مرکز شهر، مستأجران به واحدهای قدیمی، کوچک و کمنور عقبنشینی کردهاند. در جنوب هرچند اجاره پایینتر است اما این ارزانی اغلب به بهای کیفیت زندگی تمام میشود.»
خبرگزاری دولت همچنین نوشته تراکم بالا، دسترسی محدود به خدمات شهری و فرسودگی بافت و حالا تهران بیسروصدا دارد جمعیتش را جابهجا میکند.برای مستأجر تهرانی، «خانه» دیگر نقطه ثبات نیست؛ ایستگاهی موقت است. هر قرارداد یک ساله با سایه سنگین سال بعد امضا میشود. بسیاری از خانوادهها حتی پیش از پایان قرارداد به فکر رفتن میافتند نه از سر انتخاب بلکه از ترسِ ناتوانی در پرداخت اجاره جدید.
