مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، اعلام کرده از ابتدای مرداد نرخ سوم بنزین، یا همان قیمت آزاد بنزینِ، از پنج هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش مییابد. ادعای افزایش دو برابری قیمت بنزین تا زمان تنظیم این خبر از سوی دولت تأیید یا تکذیب نشده است.
مالک شریعتی نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی عصر روز شنبه ۲۷ تیرماه ۱۴۰۵ با انتشار مطلبی در شبکه «ایکس» از افزایش دو برابری قیمت بنزین از اول امرداد خبر داد و نوشت: «تصمیم دولت؛ نرخ سوم بنزین: ۱۰ هزار تومان.»
او در توضیح این خبر نوشت «برخلاف نظر قطعی مجلس و در مغایرت کامل با ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم، متاسفانه «سازمان برنامه و بودجه»، ایده گرانسازی بنزین را در دولت با قدرت جلو میبرد و ظاهرا قرار است از ابتدای مردادماه اجرایی شود.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزوده «آذرماه ۱۴۰۴ هم با هدف حذف کارت سوخت جایگاه و کاهش مصرف! نرخ سوم ۵۰۰۰ تومانی بنزین اعمال شد، ولی در بهار ۱۴۰۵ همچنان یک سوم بنزین کشور توسط کارت جایگاه به فروش میرسد و تقاضا هم جز در بازه جنگ و تعطیلیها، اصلا کاهش نیافته است.»
مالک شریعتی خطاب به مسعود پزشکیان هشدارذم/ داده «علت این همه پافشاری برای تکرار اشتباهات گذشته، فقط یک چیز است: «نفوذ». آقای دکتر پزشکیان مراقب باشید! کنار گذاشتن طرح عادلانه «سهمیه سرانه بنزین خانواده» و تداوم مسیر غلط گذشته، نه به نفع مردم است نه به نفع دولت شما.»
موضوع افزایش قیمت بنزین با حذف یارانهای که دهههاست دولت برای آن پرداخت میکند یکی از موضوعات پرحاشیه در سالهای گذشته بوده است. اعتراضات سراسری آبان۹۸ به علت افزایش ناگهانی قیمت بنزین در دولت حسن روحانی آغاز شد. در سالهای پس از آن همواره حذف یارانه بنزین در دستور کار دولتهای جمهوری اسلامی بوده است اما هراس از آغاز دور دیگری از اعتراضات سراسری و ضدحکومتی مردم سبب شده مقامات حکومت با ملاحظه با شیوه و زمان اجرای این طرح برخورد کنند.
در دولت مسعود پزشکیان اما افزایش قیمت بنزین به عنوان یکی از برنامههای اصلاحات اقتصادی در دستور کار بوده است. در مقابل کارشناسان نسبت به پیامدهای تورمی افزایش قیمت بنزین هشدار داده و معتقدند دستکم در زمانی که مردم با مصائب جنگ جمهوری اسلامی با آمریکا روبرو هستند و تورم با سرعت در حال افزایش است، دولت نباید با افزایش قیمت بنزین فشارهای معیشتی و روانی بیشتری به جامعه وارد کند.
اگر چه هنوز مقامات دولت به اظهارات ساعات گذشته مالک شریعتی نماینده مجلس شورای اسلامی واکنش نشان نداده، و این خبر را تأیید یا تکذیب نکردهاند، اما روزنامه اینترنتی «فراز» در مطلبی نوشته «همین سکوت مقامات دولت موجی از ابهام را درباره یکی از حساسترین موضوعات اقتصادی کشور ایجاد کرده است. حتی اگر این سناریو صرفاً در حد یک احتمال باشد، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد هرگونه اصلاح قیمت حاملهای انرژی بدون پشتوانه کارشناسی، اجماع سیاسی و اقناع افکار عمومی میتواند هزینههایی بهمراتب فراتر از منافع اقتصادی خود به همراه داشته باشد.
در گزارش «فراز» آمده «اقتصاد ایران همچنان با تورم بالا، کاهش قدرت خرید خانوارها و آثار جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل دستوپنجه نرم میکند. در چنین فضایی، هرگونه افزایش ناگهانی قیمت بنزین، حتی اگر تنها شامل سهمیه سوم باشد، میتواند انتظارات تورمی را تشدید کند و موج تازهای از افزایش قیمتها را در بخش حملونقل، خدمات و کالاها به راه بیندازد.»
این گزارش افزوده «تجربه اقتصاد ایران نیز نشان داده است که اصلاحات قیمتی زمانی موفق بودهاند که بهصورت تدریجی، همراه با برنامه جبرانی و اطلاعرسانی شفاف اجرا شدهاند. در مقابل، سیاستهای شوکآور معمولاً نهتنها اهداف اولیه خود را محقق نکردهاند، بلکه هزینههای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی نیز بر جای گذاشتهاند.»
اینهمه در حالیست که سازمان برنامه و بودجه اوایل تیرماه در گزارشی اعلام کرد افزایش اسمی قیمت بنزین به تنهایی منجر به کاهش محسوس مصرف نمیشود، زیرا تورم، اثر این افزایش را خنثی میکند. بسیاری از ناظران این گزارش را مقدمهای برای افزایش قیمت بنزین ارزیابی کردند.
روزنامه «دنیای اقتصاد» در واکنش به گزارش سازمان برنامه و بودجه نوشت خرید بنزین بیش از آنکه تابع قیمت باشد، به عوامل ساختاری نظیر مالکیت اتومبیل، تعداد شاغلان و تعداد خانوار بستگی دارد. برآورد کششهای تقاضا نشان میدهد که بنزین در ایران کالایی بهشدت «بیکشش» است؛ به طوری که کشش قیمتی بنزین پس از شوک سال ۱۳۹۸ حدود منفی ۰/۳۶۶ واحد برآورد شده است. این بدان معناست که افزایش قیمت بنزین واکنش محدودی در کاهش مقدار مصرف فیزیکی دارد و بخش عمده اثر آن به صورت افزایش سهم هزینه بنزین در بودجه خانوار ظاهر میشود.
از سوی دیگر همزمان با گزارش سازمان برنامه و بودجه شیوه توزیع بنزین در دو استان سیستانوبلوچستان و کرمان طی روزهای گذشته تغییر کرد. عبدالحسین همتی عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی درباره این طرح گفته بود که «در استانهای سیستان و بلوچستان و کرمان به دلیل نگرانیها درباره قاچاق سوخت، در برخی جایگاههای عرضه بنزین طرح کدینگ اجرا شد؛ به این معنا که افراد تنها میتوانند در جایگاههای مشخصشده سوختگیری کنند.»
او افزوده بود «اجرای این طرح موجب نارضایتی شهروندان شده و با ایجاد صفهای طولانی در جایگاههای سوخت، به یکی از چالشهای این استانها تبدیل شده است.»
این نماینده مجلس شورای اسلامی افزوده بود این اقدام در راستای ساماندهی توزیع سوخت، کاهش مشکلات مردم و تسهیل دسترسی شهروندان به سهمیه قانونی سوخت انجام میشود. اکنون سهمیه ۶۰ لیتر بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۷۰ لیتر ۳ هزار تومانی است که قرار شده سهمیه آزاد را که فکر میکنم حدود ۴۰ لیتر باشد، در این استانها به کارت سوخت افراد با همان نرخ ۵ هزار تومان اضافه کنند و کارت سوخت جایگاهها حذف شود.
آلبرت بغزیان اقتصاددان و تحلیلگر اقتصادی نیز معتقد است اقتصاد ایران در یک مارپیچ مرگبار از کمبود درآمد ارزی، کسری بودجه و چاپ پول گرفتار است و هرگونه شوکدرمانی قیمتی، ازجمله افزایش قیمت بنزین، پیش از مهار تورم، تنها به تشدید بحران میانجامد. بغزیان، اما روزنه امید را در توافقی پایدار و بازگشت منابع ارزی میبیند که میتواند موتور تولید را دوباره روشن کند.
آلبرت بغزیان بحث را با تشبیه تورم به یک بیماری آغاز کرد و گفت: تورم در دنیا حل شده است؛ یعنی راهحل دارد. میتوانیم آن را مثل یک سردرد تصور کنیم که با یک آسپیرین ساده درمان میشود، اما در ایران به یک تومور بدخیم تبدیل شده است. او نرخهای تورم ۷۰ تا ۸۰درصدی و حتی بالاتر برای اقلام خوراکی را برای بسیاری از کشورها غیرقابل تصور دانست و ریشه آن را نه در یک عامل منفرد که در شیوه حکمرانی جستوجو کرد.
این اقتصاددان همچنین معتقد است دولت دچار بیبرنامگی است: «رئیسجمهور و وزیر اقتصاد وعده دادند اعتبارکالابرگ متناسب با تورم افزایش یابد، اما بعد از ۶ ماه میگویند منابع نداریم. اگر منابع نبود چرا وعده دادند؟» او پیشنهاد کرد که کالابرگ فقط به نیازمندان پرداخت شود.»
آلبرت بغزیان با اشاره به اینکه افزایش نرخ ارز -در دی۴۰۴- در بدترین زمان ممکن انجام شد گفت «اگر قرار بود نرخ ارز ترجیحی حذف شود، چرا در آن مقطع؟ این کار دقیقا مثل این بود که به بیماری که تازه از سکته بلند شده، یک شوک جدید وارد کنید.»
او همچنین با اشاره به زمزمههای افزایش قیمت بنزین گفت: «دیواری کوتاهتر از بنزین و مصرفکننده آن پیدا نمیکنند. تا مشکلی پیش میآید، میگویند مردم اسراف میکنند، صرفهجویی کنید. اما همه ما داریم صرفهجویی میکنیم.»
