عربستان سعودی در حالی در مقابل پیشروی حوثیهای یمن در سواحل دریای سرخ به چین و عمان متوسل شده که برخی ناظران این اقدام را «نزدیک به تسلیم» توصیف کردهاند.
عربستان سعودی در پی پیشروی زمینی و سریع حوثیهای یمن در امتداد سواحل دریای سرخ و آبراه بابالمندب به چین و عمان متوسل شده تا میانجی آتشبس با این گروه شوند. این اقدام که برخی ناظران آن را «نزدیک به تسلیم» در برابر تروریستهای حوثی وابسته به جمهوری اسلامی توصیف کردهاند، همزمان با درخواست خصوصی پکن از رژیم تهران برای مهار مزدوران نیابتیاش در یمن همراه شده است.
بر اساس گزارش رویترز به نقل از منابع آگاه، چین پس از درخواست ریاض، پیام مستقیم به رژیم ایران ارسال کرده تا از نفوذ خود بر حوثیها برای جلوگیری از گسترش درگیری در مسیرهای حیاتی انرژی استفاده کند.
حوثیها در هفتههای اخیر کنترل بخشهایی از سواحل دریای سرخ و جزایر نزدیک بابالمندب را به دست گرفتهاند. این تنگه یکی از شریانهای اصلی صادرات نفت جهان است. پیشروی حوثیها آسیبپذیری صادرات نفت عربستان و کشتیرانی بینالمللی را افزایش داده و نگرانی پکن را نیز برانگیخته است، زیرا نیمی از واردات نفت چین از منطقهی خاورمیانه تأمین میشود و تجارت سالانهی چین با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس حدود ۳۰۰ میلیارد دلار است.
چین که بزرگترین خریدار نفت ایران نیز محسوب میشود و بیش از ۸۰ درصد صادرات دریایی نفت جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ را جذب کرده، نمیخواهد تنشها به مسیرهای انرژی حیاتیاش سرایت کند.
عربستان ابتدا به متحدان سنتی خود رو آورد اما نتیجه نگرفت. پاکستان و ترکیه که اخیراً تفاهمنامهای هم با ریاض به نام «پیمان دفاعی مکه» امضا کردهاند و مصر که خود از اقدامات حوثیها آسیب دیده، تا کنون کمک ملموسی ارائه نکردند.
دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا درخواستهای فوری محمد بن سلمان را برای مداخله نظامی مستقیم رد کرده است. در این شرایط، ریاض از طریق فرماندهی مرکزی آمریکا به اسرائیل نزدیک شد و خواستار کمک شد. طبق گزارش روزنامه اسرائیل هیوم، دولت این کشور آمادهی ورود مستقیم به درگیری نیست و کمک خود را به اطلاعات و پشتیبانی دفاعی، از جمله هشدار درباره پرتابها، محدود خواهد کرد.
هراس اصلی ریاض، نفوذ زمینی حوثیها به خاک عربستان است؛ سناریویی که رسانههای اسرائیلی آن را «سناریوی ۷ اکتبر» نامیدهاند. چنین حملهای میتواند جایگاه ولیعهد این کشور را به شدت تضعیف کند. همزمان صادرات نفت عربستان در سطح بیسابقهای کاهش یافته و میلیاردها دلار درآمد آن از دست رفته است.
تروریستهای حوثی اخیرا مدعی سرنگونی یک جنگنده اف-۱۵ سعودی شده و تصاویری از لاشهی سوخته آن را منتشر کردهاند. کمبود موشکهای رهگیر نیز ریاض را وادار کرده به دنبال کمک خارجی بگردد.
چین در موضع عمومی خود خواستار خویشتنداری، گفتگو و احیای امنیت دریانوردی شده است. وزارت خارجه جمهوری خلق چین اعلام کرد که پکن مایل نیست تنشهای منطقهای به یمن و دریای سرخ سرایت کند و باید از هدف قراردادن تأسیسات حیاتی معیشت مردم پرهیز شود.
با این حال پیام خصوصی پکن به رژیم تهران صریحتر بوده است. مشخص نیست این پیام دقیقاً چگونه و در چه زمانی منتقل شده، از جمله اینکه آیا در جریان سفر عباس عراقچی وزیر خارجهی جمهوری اسلامی به چین مطرح شده یا نه. رژیم ایران نیز در پاسخ، ثبات منطقهای را به پایان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه خود مشروط کرده است.
مقامات چینی تهدید صریح اقتصادی مطرح نکردهاند، اما وابستگی جمهوری اسلامی به پکن غیرقابل انکار است. چین بیش از یک دهه بزرگترین شریک تجاری رژیم ایران بوده و سرمایهگذاریهایی در صنعت نفت ایران انجام داده است.
حوثیها که از دههی ۱۹۹۰ در مخالفت با نفوذ مذهب سنّی عربستان در یمن شکل گرفتند، از سوی جمهوری اسلامی مسلح شده، آموزشدیده و تأمین مالی میشوند و بخشی از «محور مقاومت» رژیم تهران به شمار میروند.
یک دیپلمات ارشد غربی گفته، پکن یکی از معدود پایتختهایی است که هنوز میتواند جمهوری اسلامی را برای مهار حوثیها تحت فشار قرار دهد. الکساندر واتانکا، مدیر برنامه ایران در مؤسسه خاورمیانه واشنگتن، هشدار داده که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی میتواند تنگه هرمز را مختل کند اما در نقطهای این اهرم به قدرتی آسیب میزند که خود رژیم تهران بیش از پیش به آن وابسته است. همزمان تهدید حوثیها در بابالمندب و موشکپرانی سپاه پاسداران در تنگه هرمز، دو سر یک شبکهی دریایی حیاتی منطقه را در معرض خطر قرار داده است.
تحلیلگران اسرائیلی و برخی منابع منطقهای معتقدند که فعال کردن ماشین تروریسم حوثیها توسط جمهوری اسلامی با هدف افزایش قیمت نفت، ضربه به ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا و تحقیر پادشاهی سعودی به عنوان قدرت پیشرو عربی آغاز شده است.
پیام رژیم تهران به روایت این تحلیلها این است که «ما هنوز اینجا هستیم و به زودی نمیرویم!» چین که در سال ۲۰۲۳ میانجی احیای روابط جمهوری اسلامی و عربستان سعودی شد، اکنون بار دیگر در مرکز دیپلماسی منطقهای قرار گرفته اما، توانایی و تمایل رژیم تهران برای پاسخ مثبت به درخواست پکن همچنان نامشخص است.
با اینهمه، اگر حوثیها به پیشروی ادامه دهند، خطر گسترش درگیری به مسیرهای انرژی جهان و بحران انرژی افزایش مییابد. ریاض که گزینههای نظامی سنتیاش محدود شده، اکنون امیدوار است فشار دیپلماتیک چین بر جمهوری اسلامی بتواند حداقل جلوی بدترین سناریو را که پیشروی زمینی تروریستهای حوثی به داخل خاک عربستان است بگیرد.
