زنجیره تأمین دارو در ایران که پیشتر با مشکلاتی از جمله کمبود منابع ارزی روبرو بود، طی ماه‌های گذشته با محدودیت‌های انتقالات مالی و مشکلات حمل و نقل وارد مرحله اضطرار شده است.
تشدید مشکلاتی که واردات مواداولیه داروسازی به ایران را دچار اختلال کرده نشان می‌دهد سال‌ها ادعای مقامات جمهوری اسلامی درباره تولید ۹۷ تا ۹۸ داروی مورد نیاز، در داخل کشور نادرست بوده است.
دولت اکنون مدعی شده که برای تأمین داروی مورد نیاز کشور در حال اقدامات «محرمانه» است! حسین کرمانپور، سخنگوی وزارت بهداشت، وضعیت تأمین دارو را «غیرعادی» خوانده و گفته: «حتی اگر دارو روی کاغذ از تحریم مستثنا باشد، محدودیت‌های بانکی، دشواری انتقال پول و مشکلات حمل‌ونقل می‌تواند عملاً دسترسی کشور به دارو، مواد اولیه و تجهیزات پزشکی را تحت تأثیر قرار دهد.»
سخنگوی وزارت بهداشت افزوده: «نظام سلامت همزمان با کاهش درآمد‌ها و محدودیت‌های اقتصادی، با شرایطی روبرو است که مسیر‌های تأمین کالا نیز دیگر وضعیت عادی گذشته را ندارند. مسئله فقط حمل و نقل هوایی نیست و مسیر‌های زمینی و دریایی نیز با محدودیت‌هایی روبرو شده‌اند.»
به گفته سخنگوی وزارت بهداشت، «برخی کشور‌ها اعلام می‌کنند دارو و تجهیزات پزشکی مشمول تحریم نیست، اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که امکان پرداخت پول، انتقال ارز یا حمل مستقیم کالا محدود می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است امکان خرید یک ماده اولیه روی کاغذ وجود داشته باشد، اما هزینه انتقال پول، واسطه‌ها، مسیر‌های غیرمستقیم و حمل و نقل، قیمت تمام‌شده را به شکل قابل توجهی افزایش دهد یا حتی واردات را با اختلال مواجه کند.»
او همچنین گفته: «لزوماً قیمت جهانی یک ماده اولیه دارویی افزایش پیدا نکرده، اما هزینه‌ای که ایران برای رساندن همان ماده اولیه به داخل کشور پرداخت می‌کند بیشتر شده است. محدودیت در پرداخت، حمل و نقل غیرمستقیم، استفاده از مسیر‌های جایگزین و مشکلات ناشی از تحریم، همگی به قیمت نهایی اضافه می‌شوند.»
سخنگوی وزارت بهداشت ادعا کرده که بخشی از فعالیت‌ها برای واردات دارو و مواداولیه داروسازی «محرمانه» است و گفته: «بسیاری از اقداماتی که طی ماه‌های اخیر انجام شده، به دلیل شرایط خاص قابل اعلام عمومی نیست. گاهی لازم است درباره برخی مسیرها، هماهنگی‌ها و روش‌های تأمین صحبت نشود تا همان مسیرها امکان ادامه فعالیت داشته باشند.»
این ادعا در شرایطی مطرح می‌شود که پیش از جنگ نیز به علت حذف ارز ترجیحی قیمت داروهای با افزایش روبرو شده بود. در یکسال منتهی به آغاز جنگ ۴۰ روزه قیمت بیش از ۹۰۰ قلم دارو و تجهیزات پزشکی با افزایش روبرو شده بود. افزایش قیمت برخی از این اقلام تا ۶۰۰ درصد، یا به بیان دیگر تا هفت برابر، عنوان شده بود.
از سوی دیگر، بخشی از مشکلات فعالان صنعت داروی ایران به تسویه حساب بیمه‌ها و دولت با داروخانه‌ها و شرکت‌های تولید دارو برمی‌گردد؛ موضوعی که به جنگ ارتباطی ندارد و محصول ساختار ناکارآمد و معیوب اجرایی جمهوری اسلامی است!
در همین رابطه، سلمان اسحاقی سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرگزاری «ایلنا» با انتقاد شدید از سیاست‌های دولت و به ویژه وزارت بهداشت در رابطه با مدیریت بازار دارو گفته که گرانی درمان، کمبود دارو و بحران بیمه‌ها به مرحله‌ای رسیده که جان شهروندان را تهدید می‌کند و بخشی از مشکلات نه ناشی از جنگ و تحریم، بلکه نتیجه تصمیمات نادرست و فساد داخلی است.
سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس شورای اسلامی افزوده: «چشم خود را بر کشته شدن مردم به دلیل نبود دارو و گرانی درمان بسته‌ایم.» وی گفت: «به جایی رسیده‌ایم که آرزو می‌کنیم مردم مریض نشوند؛ چون اگر مریض شوند، انتهای این مریضی درمان نیست، مرگ است.»
همچنین علی دهقان کیا رئیس هیئت مدیره کانون عالی بازنشستگان تأمین اجتماعی تهران با اشاره به تبدیل شدن هزینه درمان و دارو به بحرانی جدی در میان خانوارهای بازنشسته گفته: «نزدیک به ۵۰۰ قلم دارو از شمول بیمه خارج شده و پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت برخی داروها جهش قابل توجهی داشته است. حقوق بازنشستگان ریالی است، اما قیمت دارو و هزینه‌های درمان متأثر از نرخ ارز افزایش پیدا می‌کند و این فاصله فشار بیشتری بر معیشت آنها وارد کرده است.»
به گفته‌ی وی، «کسری تأمین اجتماعی به بالای ۴۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده و ادامه این وضعیت، تأمین هزینه‌های درمان بازنشستگان را با مشکل مواجه کرده است. سبد معیشت خانوار به حدود ۹۰ میلیون تومان رسیده، اما حقوق بازنشستگان متناسب با این افزایش تغییر نکرده است. این شرایط برخی بازنشستگان را ناچار کرده برای جبران هزینه‌های زندگی، دوباره به کار روی بیاورند؛ از رانندگی و نگهبانی تا بازگشت به شغل قبلی.»
با اینهمه افزایش تحریم‌ها و محاصره دریایی به فشار مضاعف برای بخش دارویی ایران تبدیل شده است. علیرضا منظری نماینده اسبق جمهوری اسلامی ایران در سازمان هواپیمایی کشوری بین المللی (ایکائو) اعلام کرده، حدود ۹۰ تا ۱۰۰ درصد داروهای وارداتی با هواپیما وارد می‌شود و این موضوع فقط مربوط به خود دارو نیست بلکه مواد اولیه مورد نیاز برای تولید دارو را نیز شامل می‌شود.
علیرضا منظری افزوده: «در صورت ادامه محاصره هوایی حمل دارو از مسیر زمینی امکان پذیر است اما هزینه آن افزایش می‌یابد و به دلیل ضرورت حفظ شرایط دمایی به کامیون های یخچال‌دار و تجهیزات ویژه نیاز دارد.»
افزایش هزینه تولید و واردات دارو در شرایطی است که تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان دارو خواستار افزایش قیمت هستند تا قیمت ریالی داروها متناسب با هزینه‌های افزایش‌یافته واردات و تولید محاسبه شود.
در همین ارتباط، محمد جمالیان عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با تشریح دلایل کمبود برخی اقلام دارویی گفته است: «بخشی از کمبودها ناشی از مشکلات تامین مواد اولیه، شرایط جنگ و تحریم است اما مقاومت در برابر افزایش قیمت دارو نیز می‌تواند به کاهش تولید و تشدید کمبودها منجر شود بنابراین باید افزایش قیمت برخی داروها با پوشش بیمه‌ای همراه شود و دولت هرچه سریع‌تر برای تقویت منابع حوزه سلامت و بیمه‌ها اقدام کند.»
در آنسو اما افزایش قیمت دارو در دو سال گذشته به بحرانی جدی برای بسیاری از خانوارها در تأمین هزینه دارو تبدیل شده است.
گزارش‌ها حاکی از حذف درمان از سبد مصرفی بخشی از خانوارهای کم‌درآمد است. همچنین برخی افراد از جمله بازنشستگان که به مصرف مداوم دارو نیاز دارند به علت ناتوانی در خرید داروی کافی، ناچار شده‌اند دوز داروهای خود را کاهش دهند. گزارش‌های دیگری نیز از متوقف کردن روند درمان توسط برخی بیماران منتشر شده است.
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، هفته گذشته در گفتگو با وبسایت «دیده‌بان ایران» هشدار داده بود، شماری از بیماران به دلیل نداشتن توان مالی، به خانواده خود می‌گویند که همچنان تحت درمان هستند، اما در عمل برای جلوگیری از تحمیل هزینه به خانواده، درمان را کنار می‌گذارند.
وی افزوده بود، گروه دیگری از بیماران دارویی را که برای درمان خود دریافت کرده‌اند، در بازار آزاد می‌فروشند تا از درآمد آن هزینه‌های زندگی‌شان را تامین کنند.
سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس با هشدار درباره تبعات بی‌توجهی به گرانی و کمبود دارو گفت: «اگر این روند ادامه پیدا کند، شاهد خودکشی‌هایی خواهیم بود که ریشه در ناامیدی بیماران دارد.»
