Page 22 - (کیهان لندن - سال چهل و دوم ـ شماره ۵۷۷ (دوره جديد
P. 22
صفحه 22شماره ۲۰۴۳
جمعه ۶تا پنجشنبه ۱۲شهریور 14۰۵
توفیق ممتاز؛ یار بیادعا و ماندگار «کیهان لندن» و میهندوستی
فراتر از مرزبندیهای سیاسی
= موضع فراجناحی و فارغ از وابستگیهای حزبی
توفیق ممتاز به او امکان میداد بسیاری از ایرانیان تبعیدی
را که همچنان در بند اختلافات ،کدورتها و رنجشهای
برجای مانده از گذشته بودند ،گرد هم آورد و زمینه گفتگو
و همکاری میان آنان را فراهم سازد.
= هنگامی که زندهیاد دکتر مصطفی مصباح زاده با
یاری شماری از «کیهانی»های دوران پیش از انقلاب،
انتشار «کیهان لندن» را آغاز کرد ،توفیق ممتاز از نخستین
کسانی بود که با آنکه پیشینهای در مؤسسه کیهان نداشت،
بیدرنگ برای همکاری و یاری رساندن به این کوشش تازه
پیشگام شد.
= نقش و سهم توفیق ممتاز در «کیهان لندن» تنها به
معرفی نشریه و گسترش ارتباطات آن با جامعه ایرانیان
در تبعید محدود نمیشد .او طراح جدول کلمات متقاطع
و مسابقات اطلاعات عمومی «کیهان» نیز بود و با جلب
همکاری کاریکاتوریستها ،بر تنوع و غنای مجموعه
مطالبی میافزود که این هفتهنامه به خوانندگان خود
عرضه میکرد.
توفیق ممتاز امیر طاهری – توفیق ممتاز ،از چهرههای برجسته و
شناخت ه شده حیات فکری و رسانهای ایرانیان در تبعید ،در
در آن سالها که هنوز بخشهایی از جامعه روشنفکری کوچک و ساده دوطبقه ،از خانههای معمولی موسوم به
در تبعید زیر تأثیر شور و گرایشهای انقلابی چپ قرار «دو اتاق بالا و دو اتاق پایین» اجاره شده بود .مکانی محقر سن ۸۴سالگی در لندن چشم از جهان فروبست.
داشتند ،شماری از روشنفکران چپگرا آگاهانه از «کیهان که در سالهای نخست ،تحریریه و فعالیتهای «کیهان توفیق ،چنانکه دوستان و دوستداران بسیارش او را
لندن» فاصله میگرفتند .مواضع سنتی و میهندوستانه این میخواندند ،میهندوستی راستین بود که سالیان دراز دل
نشریه از نگاه آنان ،چیزی جز حسرت و دلبستگی به نظامی لندن» را در خود جای میداد. در گرو ایران داشت و در راه ترسیم آیندهای بهتر برای میهن
دستمزدی که به او پرداخت میشد ،به زحمت هزینه رفت
نبود که با انقلاب ۵۷سقوط کرده بود. و آمدش را تأمین میکرد و چیزی هم برای یک ساندویچ خود میکوشید.
در چنین فضایی ،توفیق ممتاز نقشی بسیار مهم، ساده پنیر “چدار” و خیارشور و یک لیوان یکبار مصرف قهوه او فراتر از مرزبندیهای ایدئولوژیک و ص فبندیهای
هرچند ب ی سرو صدا و دور از هیاهو ،ایفا کرد .او کوشید سیاسی میاندیشید و همواره آماده بود از هر فرد ،جریان یا
آنان را متقاعد سازد که «کیهان لندن» نه در پی بازسازی در وقت ناهار باقی میگذاشت. گروهی که برای آزادی ،کرامت انسانی و میهندوستی مبارزه
مرزبندیها و دشمنیهای گذشته ،بلکه خواهان آن استــ و با اینهمه دیری نپایید که توفیق ممتاز به یکی از اعضای میکرد ،حمایت کند .ارزشهایی که از نگاه او میبایست از
این ظرفیت را نیز داردــ که به تریبونی برای همه ایرانیان جداییناپذیر جمع س ه نفرهای بدل شد که ستون فنی اصول بنیادین ایراِِن پس از جمهوری اسلامی و در فردای
تبدیل شود .فضایی گشوده برای کسانی که فارغ از پیشینه هفتهنامه نوپای «کیهان لندن» را بر دوش داشت .زندهیاد
و گرایش سیاسی خود ،میخواهند در یک گفتگوی بزرگ کاظم گیلانپور ،روزنامهنگار برجسته ،مدیریت تحریریه را بر گذار از نظام برآمده از انقلاب ۱۳۵۷باشد.
ملی درباره سرنوشت و آینده ایران مشارکت داشته باشند. عهده داشت و شمسی رحیمی ،که در حروفچینی به راستی موضع فراجناحی و فارغ از وابستگیهای حزبی توفیق
نخستین چهره محبوب و نامدار در میان روشنفکران چپ دستی جادویی داشت ،مسئول آماد ه ساختن و حروفچینی ممتاز به او امکان میداد بسیاری از ایرانیان تبعیدی را که
که به تلاشهای توفیق ممتاز برای معرفی «کیهان لندن» به همچنان در بند اختلافات ،کدورتها و رنجشهای برجای
عنوان فضایی باز و فراگیر پاسخ مثبت داد ،اسماعیل خویی، مطالب بود. مانده از گذشته بودند ،گرد هم آورد و زمینه گفتگو و
یکی از محبوبترین شاعران معاصر ایران بود .او تازهترین توفیق نیز صفحهآرایی ،انتخاب و ویرایش عکسها و
سرودههای خود را برای انتشار در هفته نامه نوپای «کیهان آمادهسازی نهایی صفحات روزنامه را برای ارسال به چاپخانه همکاری میان آنان را فراهم سازد.
هنگامی که زندهیاد دکتر مصطفی مصباح زاده با یاری
لندن» در اختیار آن گذاشت. در ناتینگهام بر عهده داشت. شماری از «کیهانی»های دوران پیش از انقلاب ،انتشار
با شکسته شدن این یخ ،راه برای دیگران نیز گشوده شد و اگر کسی توفیق ممتاز را «مدیر فنی» میخواند ،از فرط «کیهان لندن» را آغاز کرد ،توفیق ممتاز از نخستین کسانی
به تدریج چهرههایی از طیفها و افقهای سیاسی گوناگون فروتنی سرخ میشد و از چنین عنوانی پرهیز داشت .اما بود که با آنکه پیشینهای در مؤسسه کیهان نداشت،
برای همکاری پیشقدم شدند .برخی با پیوستن به جمع واقعیت این بود که نقشی که در «کیهان لندن» ایفا میکرد، بیدرنگ برای همکاری و یاری رساندن به این کوشش تازه
همکاران «کیهان لندن» و برخی دیگر با ارسال نوشتهها و
چیزی جز همین نبود. پیشگام شد
آثار خود برای انتشار در آن. پیش از تبعید ،توفیق ممتاز از پیشگامان صنعت نوین در آن روزگار« ،کیهان لندن» مؤسسهای کوچک ،نوپا و
شماری نیز ،از جمله منوچهر محجوبی ،طنزپرداز نامآشنا تبلیغات در تهران بود و در این عرصه ،بسیاری از شیوهها و با امکاناتی بسیار محدود بود و توان پرداخت حقوق و
که پیش از انقلاب در «کیهان» ایران فعالیت کرده بود، مفاهیم تازه را در چارچوب دنیای چندرسانهای نوظهور آن دستمزدهای رایج را نداشت .توفیق از همان آغاز تأکید
پذیرفتند با «کیهان» در تبعید همکاری کنند ،اما تنها به این کرده بود که ب ه خوبی از این محدودیتها آگاه است و
روزگار به ایران معرفی کرده بود. آماده همکاری و یار ی رساندن است ،بیآنکه چشمداشت
شرط که نوشتههایشان بدون ذکر نام منتشر شود. در تبعید نیز توفیق فعالیت حرفهای خود را ،هرچند در مالی داشته باشد ،جز آنکه هزینه رفت و آمدش از حومهای
در فاصله کمتر از یک سال« ،کیهان لندن» توانست ابعادی محدودتر ،ادامه داد و همزمان ،در کنار کس ب و دوردست در لندن تا «گریز این رود» در مرکز شهر تأمین
کار خویش ،همکاری و یاری صمیمانهاش با «کیهان لندن»
شود.
را نیز پی گرفت. دفتر تازه «کیهان» در آن زمان در همان خیابان ،در خانهای
