در حالی که وزیر اقتصاد از کسری بودجه ۸۰۰ هزار میلیارد تومانی تا پایان سال خبر داده و کارشناسان رقم واقعی کسری بودجه را بیش از این مبلغ اعلام میکنند، مسعود پزشکیان در اجرای وعده اصلاح بودجه نیز ناموفق بوده است. کسری بودجه دولت به علت راهکارهایی که برای جبران کسری بودجه انجام میشود از عوامل مهم افزایش تورم در اقتصاد ایران است.
مسعود پزشکیان روز گذشته در نشست شورای برنامهریزی و توسعه استان اردبیل دولت متورم و ناکارآمد را عامل اصلی تورم افسارگسیخته کشور دانست و گفت: «دولت زیادی بزرگ شده، پول و درآمد هم ندارد و وقتی کسری بودجه ایجاد میکنیم، پول چاپ میکنیم که تورم افزایش مییابد.»
وی در حالی گفته «ما خودمان مقصر اصلی ایجاد تورم هستیم» که دولت را عامل افزایش تورم به علت اتخاذ راهکارهایی برای جبران کسری بودجه معرفی کرده که در آنسو به نظر میرسد اصلاح ساختار بودجه و قطع پولپاشیهای ایدئولوژیک و رانتی به نهادهای حکومتی نه تنها در سال نخست دولت او نه تنها اجرا نشده بلکه پولپاشیها افزایش یافته است.
در همین رابطه روزنامه «جمهوری اسلامی» در شماره امروز دوشنبه ۲۴ شهریورماه ۱۴۰۴ نوشته «رئیس جمهوری که با صراحت میگوید دستگاههائی وجود دارند که از دولت بودجه میگیرند ولی هیچ خاصیتی ندارند، حتماً میتواند این دستگاههای بیخاصیت را از بودجه دولتی محروم کند.»
در این مطلب آمده «اعتراض به ارتزاق دستگاههای بیخاصیت از پستان دولت را شما آقای پزشکیان هم در تبلیغات انتخاباتیتان به زبان آوردید و هم در دوران ریاست جمهوری و تازهترین مورد اینست که گفتهاید: بودجه دستگاههائی که مشکلی را از کشور حل نکنند باید حذف شوند. در هردو مورد هم درست گفتهاید، یعنی هم این دستگاهها بیخاصیت هستند و هم بودجهای که میگیرند و مصرف میکنند خاصیتی برای کشور ندارند. علاوه بر این، اتصال این دستگاهها به بیتالمال باعث دور شدن آنها از مردم میشود و به استقلالشان ضربه وارد میکند. این دستگاهها یا باید با کمکهای اهدائی مردم اداره شوند و یا خودشان درآمدزائی داشته باشند و از درآمد خودشان تغذیه کنند تا هم فعالیت مفید داشته باشند و هم به هیچ جا و هیچکس وابسته نباشند.»
روزنامه «جمهوری اسلامی» به پزشکیان کنایه زده که «آقای رئیس جمهور در جایگاهی قرار دارید که میتوانید به این وضعیت نابسامان و غیرمنطقی پایان بدهید. این اقدام، عمل به وعدهای است که در تبلیغات انتخاباتی دادید و مهمتر اینکه اصولاً جلوگیری از به هدر رفتن بودجه کشور از اصلیترین وظایف شماست.»
در مطلب روزنامه «جمهوری اسلامی» همچنین آمده «دستگاههائی که شما به آنها اشاره داشتید جمعاً بیش از ۶۴ همت (شصت و چهار هزار میلیارد تومان) بودجه را میبلعند در حالی که هیچ سودی برای کشور ندارند بطوری که حتی در مواردی نبودن آنها به نفع کشور است. برای نمونه، یکی از این دستگاهها امسال بیش از ۳۰ هزار میلیارد تومان بودجه از دولت میگیرد در حالی که با بیشترین انتقادها و اعتراضات مواجه است. دستگاه دیگری امسال نزدیک ۷ هزار میلیارد تومان از دولت گرفته ولی وقتی عملکرد آن بررسی میشود کاملاً مشخص است که چنین دستگاهی اگر نباشد بهتر است. بسیاری از این دستگاهها با اضافه کردن کارمندان پشتمیزنشین ولی بیکار، هر روز متورمتر میشوند و با توسل به انواع و اقسام توجیهات برای افزایش بودجه خود تلاش بیوقفه هم میکنند!»
وبسایت «نور نیوز» نیز در مطلبی با اشاره به سخنان مسعود پزشکیان در اردبیل گفته «اصلاح نظام اداری بدون توجه به بخش خصوصی واقعی، ناقص خواهد بود. اگر دولت از یک سو سازمانهای زائد را حذف کند، اما از سوی دیگر اقتصاد را همچنان در انحصار شرکتهای شبهدولتی و خصولتی نگاه دارد، فضای رقابتی شکل نمیگیرد و بهرهوری افزایش نخواهد یافت. بخش خصوصی واقعی، همان بخشی است که بر پایه سرمایهگذاری مولد و رقابت آزاد فعالیت میکند؛ نه آنکه از رانتهای دولتی و انحصارهای قدرت ارتزاق کند.
در ادامه آمده هشدار داده شده که «بزرگترین خطر پیش روی دولت چهاردهم، گرفتار شدن در دام اصلاحات نیمهکاره است. اگر قرار باشد تنها با ادغام ادارات و محدود کردن ساعت کاری، بوروکراسی اصلاح شود، نتیجهای جز نارضایتی اجتماعی و افزایش بیکاری پنهان به دست نخواهد آمد. کوچکسازی واقعی باید با ایجاد اشتغال مولد در بخش خصوصی همراه باشد. حذف بودجه نهادهای غیرمولد باید با تقویت نهادهای مردمی و مدنی جبران شود. و واگذاری اختیارات باید با ایجاد نظام نظارتی شفاف همراه باشد تا فساد در مقیاس محلی بازتولید نشود.»
روزنامه «هممیهن» هفته گذشته در گزارشی نشان داده بودجه تعدادی از نهادهای تبلیغاتی و ایدئولوژیک حکومت طی ۶ سال از ۳۵۹ تا ۹۶۱۶ درصد افزایش داشته است.
در این گزارش آمده، بودجه دانشگاه تهران نزدیک ۶۵۰۰ میلیارد تومان و بودجه سازمان محیط زیست حدود ۸۰۰۰ میلیارد تومان است. یعنی مجموع بودجه این دو نهاد حدود ۱۴ هزار میلیارد تومان است، در حالی که بودجه ۸۴ هزار میلیارد تومانی برای تعدادی از نهادهای مذهبی صرف میشود.
در سال ۱۴۰۴ سازمان تبلیغات اسلامی نزدیک به ۶۲۵۸ میلیارد تومان، ستاد امر به معروف و نهی از منکر ۲۵۹ میلیارد تومان، نهادی به اسم قرب بقیهالله ۱۹۵۴ میلیارد تومان، آستان خمینی ۳۱۰ میلیارد تومان، دبیرخانه شورای عالی انقلاب ۱۰۴۳ میلیارد تومان، ستاد اقامه نماز ۱۳۸ میلیارد تومان بودجه دریافت کردند.
بودجه مجمع جهانی اهل بیت ۲۹۱ میلیارد تومان، مجمع تقریب مذاهب ۱۴۱ میلیارد تومان، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم ۹۱۴ میلیارد تومان، شورای عالی حوزههای علمیه ۸۸۶۱ میلیارد تومان، مرکز خدمات حوزههای علمیه ۱۴۰۹۷ میلیارد تومان، موسسه امام خمینی (مربوط به آیتالله مصباح) نزدیک ۵۰۰ میلیارد تومان؛ جامعهالمصطفی ۱۷۵۵ میلیارد تومان بوده است.
همچنین پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی ۱۳۵ میلیارد تومان، شورای سیاستگذاری ائمه جمعه ۲۷۱ میلیارد تومان و مرکز رسیدگی به امور مساجد ۱۵۱ میلیارد تومان بودجه میگیرند که جمع کل آنها تقریباً ۸۴ هزار و ۱۵۰ میلیارد تومان میشود. این تنها بخشی از بودجه تبلیغاتی است که در اینجا آورده شده است.
این ارقام هنگفت تنها بخشی از بودجهپاشی دولت به نهادهای حکومتی است. بر اساس گزارش «هممیهن» طی شش سال گذشته بودجه صداوسیما ۱۴۴۷ درصد افزایش پیدا کرده است.
این ارقام تأیید میکند که پولپاشیها به نهادهای دولتی بیخاصیت و همچنین نهادهای تبلیغاتی و ایدئولوژیک در سال ۱۴۰۴ و در نخستین بودجه تدوین شده در دولت مسعود پزشکیان نه تنها ادامه داشته بلکه روند افزایشی سالهای پیشین را نیز ادامه داده است.
اکنون در حالی با توجه به کاهش شدید درآمدها به علت بحرانهای بینالمللی جمهوری اسلامی کارشناسان بر لزوم تغییر ساختار بودجه به عنوان راهحلی ضروری و بدون جایگزین برای بهبود نظام بودجهریزی کشور تأکید میکنند.
حمید پورمحمدی رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور نیز با تأکید بر اینکه دولت به دنبال حذف یا کاهش ردیفهای بودجه با اولویت کمتر است، گفته«دولت مدیون هیچ ردیفی نیست که آن را تا ابد ادامه دهد، بلکه با دقت بررسی میکند که هر سازمانی چه وظایفی دارد و چگونه میتواند مشکلات مردم را حل کند.»
برخی کارشناسان معتقدند در ساختار مافیایی جمهوری اسلامی، گروههای ذینفوذ مانع حذف ردیفهای زائد بودجه میشوند.
این در حالیست که مسعود پزشکیان که از سه دهه پیش تا کنون در ساختار دولت و مجلس شورای اسلامی صاحب مقام بوده با علم به فاسد و مافیایی بودن ساختار جمهوری اسلامی نامزد انتخابات شد و وعدههایی چون اصلاح ساختار بودجه را داد!
مرتضی افقه اقتصاددان و استاد دانشگاه جندیشاپور گفته «سالهاست که بر این موضوع تاکید دارم که مشکلات اصلی بودجه، بیش از آنکه ناشی از کاهش درآمد باشد، به ردیفهای هزینهای زائد بازمیگردد. از نظر من، هر ردیف هزینهای که به تولید ملی، رفاه عمومی یا ارتقای کمی و کیفی خدمات دولتی کمکی نکند، ردیفی زائد محسوب میشود. در بودجه کشور، انبوهی از این ردیفها وجود دارد که سالها بدون کارکرد موثر تداوم یافتهاند.»
این اقتصاددان گفته معیار اصلی برای حذف ردیفهای بودجها «سودمندی مستقیم برای تولید ملی، رفاه عمومی و کیفیت خدمات دولت» است.
او معتقد است «در حال حاضر تمرکز بیشتر بر ردیفهای مرتبط با موضوعات فرهنگی و مذهبی است که البته این موضوع درست است؛ همچنین ما با انبوهی از مراکز پژوهشی به ظاهر علمی مواجهیم که هیچ بازدهی ملموسی نداشتهاند.»
به گفته مرتضی افقه «تعداد زیادی دانشگاه تحت فشار نمایندگان مجلس و افراد صاحبنفوذ در مناطق مختلف تأسیس شده که کمکی به تولید ملی نمیکنند. اگر اصلاحی قرار است صورت گیرد، باید بهصورت گسترده و اصولی باشد؛ هر چند به دلیل هزینههای اجتماعی و بازتابهای سیاسی، اجرای آن نیازمند زمان است.»
یکی از نهادهای مورد تأکید مرتضی افقه که باید با کاهش بودجه روبرو شود صدا و سیما است. او گفته «صداوسیما، چه در تهران و چه در شهرستانها، آنقدر عریض و طویل شده که توجیه اقتصادی ندارد. صداوسیما ساختمانها و نیروی انسانی مازاد با بهرهوری پایین نیز دارد که فقط استخدام شدهاند تا عدهای از خودیها بیکار نباشند.»
اینهمه در حالیست که عملکرد مسعود پزشکیان در بیش از یک سالی که ریاست دولت جمهوری اسلامی را بر عهده دارد نشان میدهد او از اراده و جسارت کافی برای ایجاد اصلاح و تغییرات و عمل کردن به وعدههای انتخاباتی خود برخوردار نیست. به نظر میرسد همانطور که وعده رفع فیلترینگ از سوی او اجرا نشد و محدودیتهای فیلترینگ در دولت او تشدید شد، دیگر وعدهها از جمله اصلاح ساختار بودجه نیز به وعدهای بیعمل در کارنامه دولت چهاردهم تبدیل خواهد شد.
