در نیمه زمستان کمبود منابع آب در تهران و چند کلانشهر دیگر ایران همچنان ادامه دارد و کاهش فشار آب سبب نارضایتی شهروندان شده است.
در حالی سه فصل بهار، تابستان و پاییز امسال در ایران با خشکسالی عمیقی سپری شد که در هفتههای گذشته و با ورود به زمستان هم همچنان وضعیت منابع آبی در شرایطی بحرانی است.
طبق آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب ایران تا ۱۲ بهمن ۱۴۰۴، حجم آب موجود در سدهای کشور به حدود ۱۸/۳ تا ۱۸/۷ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، کاهش نزدیک به ۱۸ درصدی را نشان میدهد. این افت، در شرایطی رخ داده که سال آبی جاری نیز با ورودی کمتر آب آغاز شده و نشانهای از ترمیم سریع منابع سطحی دیده نمیشود.
ورودی سدها از ابتدای سال آبی بین ۶/۶ تا ۷/۳ میلیارد مترمکعب ثبت شده که نسبت به سال گذشته ۴ تا ۸ درصد کاهش دارد. هرچند میزان برداشت نیز به حدود ۷/۲ میلیارد مترمکعب رسیده و ۲۶ درصد کمتر شده، اما این کاهش نه حاصل مدیریت پایدار، بلکه نتیجه ناگزیر کاهش ذخایر و محدودیتهای تحمیلی به مصرفکنندگان است.
گزارشهای بینالمللی، از جمله ارزیابیهای بانک جهانی، ایران را در زمره کشورهایی با تنش آبی بالا قرار دادهاند. در زمستان ۱۴۰۴، با وجود بارشهای پراکنده، وضعیت منابع آب همچنان شکننده است و نبود یک طرح اضطراری مؤثر، این نگرانی را تقویت کرده که بحران آب در سال آینده، ابعاد گستردهتری به خود بگیرد.
تهران یکی از استانهایی است که با کمآبی هشدارآمیز روبرو بوده است. بر اساس گزارشها میزان بارشها در استان تهران همچنان کمتر از حد نرمال است. طبق آمار رسمی، در مهر و آبان امسال عملاً بارندگی مؤثری در تهران ثبت نشده است.
بررسی وضعیت سدهای پنجگانه تهران نشان میدهد شرایط ذخایر آبی به سطحی نگرانکننده رسیده است. در حال حاضر، موجودی سد لار به حدود ۱۰ میلیون مترمکعب رسیده که تنها یک درصد پرشدگی این سد را نشان میدهد؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۶ درصد کاهش داشته است.
سد امیرکبیر (کرج) نیز با ذخیرهای در حدود ۶ میلیون مترمکعب، تنها سه درصد پرشدگی دارد و کاهش ۸۳ درصدی ذخایر آن نسبت به سال گذشته، زنگ هشدار جدی برای تأمین آب شرب پایتخت محسوب میشود.
مجموع ذخایر سدهای ماملو و لتیان به ۲۳ میلیون مترمکعب رسیده که بیانگر هفت درصد پرشدگی و کاهش ۴۹ درصدی نسبت به دوره مشابه سال قبل است. در این میان، سد طالقان با ۸۸ میلیون مترمکعب ذخیره و ۲۱ درصد پرشدگی، وضعیت نسبتاً بهتری دارد، اما همین سد نیز با کاهش ۵۹ درصدی ذخایر آبی نسبت به سال گذشته مواجه است.
بر اساس دادههای تجمیعی، مجموع ذخایر سدهای تهران حدود ۱۷۰ میلیون مترمکعب برآورد میشود؛ رقمی که تنها حدود ۹ درصد ظرفیت اسمی سدها را شامل میشود و بخشی از آن نیز به دلیل رسوب، عملاً قابل بهرهبرداری نیست. این در حالی است که نسبت به سال گذشته، بیش از ۲۱۰ میلیون مترمکعب عقبماندگی ذخیره آب در سدهای پایتخت ثبت شده است.
از سوی دیگر، ورودی آب به سدهای تهران در دو ماه اخیر کمتر از ۵۰ درصد متوسط بلندمدت بوده و خروجی سدها در مقیاس کشوری نیز با کاهش قابل توجه همراه شده است؛ بهطوریکه طبق آمار رسمی، خروجی آب از سدهای کشور به حدود ۵/۵۸ میلیارد مترمکعب رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۵ درصد کاهش نشان میدهد.
کارشناسان هشدار میدهند که در صورت تداوم این روند، تابستان پیشرو میتواند یکی از دشوارترین دورهها برای تأمین آب تهران باشد؛ بهویژه آنکه پایتخت وارد ششمین سال خشکسالی متوالی شده و حاشیه اطمینان منابع آبی به حداقل رسیده است.
این وضعیت تنها به تأمین آب شرب محدود نمیشود، بلکه کاهش حجم آب سدها، تولید برق نیروگاههای برقآبی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در شرایطی که برخی سدها به حجم مرده نزدیک شدهاند، در عمل امکان تولید برق از این نیروگاهها نیز از بین میرود؛ موضوعی که میتواند فشار مضاعفی بر شبکه برق کشور در ماههای گرم سال وارد کند.
این در حالیست که از چند هفته دیگر و با آغاز فصل بهار، از یکسو مصرف آب و از سوی دیگر مصرف برق به علت گرمای هوا با افزایش روبرو میشود. تولید برق در ایران در سالهای گذشته از مصرف کمتر بوده است؛ روندی که از آن به عنوان «ناترازی» یاد میشود.
امسال با تشدید کمبود منابع آب تولید برق در نیروگاههای برقآبی کاهش پیدا میکند و تولید برق در نیروگاههای حرارتی نیز نیازمند استفاده از سوخت مازوت است؛ سوختی به علت بالا بودن آلایندگی، استفاده آن در نیروگاههای حرارتی سبب افزایش آلودگی هوا در شهرهای صنعتی میشود.
