دکتر رضا سعیدی فیروزآبادی – تاریخ معاصر ایران را نمیتوان به مجموعهای از خیزشهای گسسته تقلیل داد. از انقلاب مشروطه در آغاز قرن بیستم تا جنبش «زن، زندگی، آزادی» در قرن بیستویکم، یک خط فکری و اخلاقی پیوسته وجود دارد: نبرد برای سرافرازی انسان ایرانی در برابر استبداد، تحقیر و تاریکی. این نبرد، هم سیاسی است و هم تمدنی؛ هم ناظر به قدرت و هم معطوف به معنا.
انقلاب مشروطه: تولد قانون و حاکمیت خرد
انقلاب مشروطه نخستین تلاش جدی ایرانیان برای مهار قدرت مطلقه و جایگزینی آن با قانون بود. مشروطهخواهان، برخلاف روایتهای تقلیلگرایانه، صرفاً بهدنبال تقلید از غرب نبودند؛ بلکه میکوشیدند سنت دیرپای داد، خرد و مسئولیت شاه را – که در شاهنامه و اندرزنامههای ایرانشهری ریشه داشت – در قالب نهادهای مدرن احیا کنند.
مشروطه گفت: قدرت اگر مهار نشود، فساد میآفریند؛ و حکومت بدون قانون، بیداد است. هرچند این پروژه با کودتا، استبداد و دخالت خارجی بارها سرکوب شد، اما «ایدهی قانون» در حافظهی تاریخی ایرانیان ماندگار شد.
جمهوری اسلامی: گسست از سنت ایرانشهری
آنچه پس از ۱۳۵۷ شکل گرفت، نه تداوم مشروطه، بلکه انکار آن بود. جمهوری اسلامی، حاکمیت قانون را به حاکمیت ایدئولوژی بدل کرد؛ شهروند را به رعیت، و سیاست را به ابزار سلطهی دینی. در این نظام، نه جان انسان حرمت دارد، نه خرد مستقل، و نه زن جایگاهی برابر.
کشتار، حذف، تبعیض ساختاری و جنگ با فرهنگ و تاریخ ایران، این نظام را به پروژهای ضدایرانی بدل کرد – نه فقط در سیاست، که در معنا.
زن، زندگی، آزادی: بازگشت اخلاق به سیاست
جنبش «زن، زندگی، آزادی» نقطهی عطفی استثنایی در تاریخ ایران است. این جنبش، برای نخستینبار پس از مشروطه، سیاست را مستقیماً به کرامت انسانی پیوند زد.
زن در این جنبش، صرفاً یک مطالبهگر حقوقی نیست؛ او نماد زندگی، تداوم، و نفی مرگپرستی ایدئولوژیک است. این شعار، بازتاب یک فلسفهی کهن ایرانی است که در اوستا و شاهنامه نیز دیده میشود:زندگی ارزشمند است، نور بر تاریکی میچربد، و انسان مسئول انتخاب خویش است.
«زن، زندگی، آزادی» نه فقط نفی حجاب اجباری، که نفی نظم تحقیر است؛ نظمی که میخواهد انسان را مطیع، خاموش و بیچهره کند.
انقلاب شیر و خورشید: بازیابی حافظهی ملی
در کنار این جنبش، بازگشت آگاهانه به نماد شیر و خورشید را باید نشانهای از یک تحول عمیقتر دانست. این نماد، نه متعلق به یک رژیم خاص، بلکه حامل قرنها مفهوم است:
شیر: شجاعت، ایستادگی، پاسداری از میهن
خورشید: خرد، روشنایی، داد
احیای این نماد، نوستالژی نیست؛ بازیابی حافظهی ملی است در برابر پروژهی بیریشهسازی جمهوری اسلامی. ملتی که حافظهاش را پس میگیرد، آیندهاش را نیز بازمیسازد.
نبرد نور و تاریکی: روایت تمدنی
آنچه امروز در ایران میگذرد، صرفاً نزاع قدرت نیست؛ ادامهی همان نبرد کهن است که در اسطورههای اوستایی و روایتهای شاهنامهای تکرار میشود:
نبرد نور با تاریکی، داد با بیداد، خرد با جهل.
ایرانیان، از مشروطه تا امروز، بارها شکست خوردهاند، اما هرگز تسلیم نشدهاند. سرافرازی، در این تاریخ، نه پیروزی نهایی، بلکه ایستادگی مداوم است.
از مشروطه تا جنبش زن، زندگی، آزادی» و انقلاب شیر و خورشید، یک پیام واحد شنیده میشود: ایران زنده است، چون مردمش خواهان کرامتاند.
این نبرد ادامه دارد – نه برای انتقام، که برای بازسازی انسان، جامعه و معنا.
و در نهایت، همانگونه که در اسطورههای ایرانی آمده است: نور، هرچند دیر، اما همواره پیروز میشود.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
