دکتر رضا سعیدی فیروزآبادی – پس از فروپاشی یک نظام سیاسی، خطر اصلی نه فقط خلأ قدرت، بلکه خلأ اعتماد است. جامعهای که سالها با سرکوب، تبعیض، حذف، زندان، اعدام، مهاجرت اجباری و شکافهای ایدئولوژیک زیسته، اگر بهسوی آشتی ملی حرکت نکند، ممکن است در چرخهای تازه از انتقام، افراط و بیثباتی گرفتار شود. از این رو، آشتی ملی نه یک شعار احساسی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای بقای ایران است.
۱. جلوگیری از چرخه انتقام
تجربه بسیاری از کشورها نشان میدهد که سقوط یک حکومت اقتدارگرا میتواند به موجی از تسویهحسابهای شخصی و سیاسی منجر شود. عدالت باید برقرار شود، اما عدالت با انتقام متفاوت است. سازوکارهایی چون «عدالت انتقالی»، کمیسیون حقیقتیاب، و محاکمههای عادلانه و شفاف میتوانند همزمان هم پاسخگویی ایجاد کنند و هم از فروغلتیدن جامعه به خشونت جلوگیری نمایند.
۲. بازسازی اعتماد اجتماعی
سالها تبلیغات رسمی، دو قطبیسازی، و برچسبزنی «خودی» و «غیرخودی» به بافت اجتماعی ایران آسیب زده است. مفهوم «ایران برای همهی ایرانیان» یعنی پذیرش تکثر:«مذهبی و غیرمذهبی»، «فارس و غیرفارس»، «زن و مرد»، «موافق و منتقد» و هیچ گروهی نباید مالک انحصاری ایران تلقی شود.
۳. اولویت منافع ملی بر کینههای سیاسی
ایرانِ پس از فروپاشی نظام با چالشهای عظیم اقتصادی، زیستمحیطی و نهادی روبرو خواهد بود. بازسازی زیرساختها، احیای اقتصاد، بازگرداندن سرمایه انسانی مهاجرتکرده، و عادیسازی روابط خارجی نیازمند همکاری فراگیر ملی است. بدون آشتی، انرژی کشور صرف نزاع داخلی خواهد شد.
۴. تفکیک مسئولیت فردی از هویت جمعی
باید میان «تصمیمگیران و عاملان سرکوب» و «بدنه اجتماعیای که در ساختار زیستهاند» تفاوت قائل شد. مجازات جمعی یا حذف گسترده، کشور را به سمت فروپاشی اداری و امنیتی سوق میدهد. اصل، مسئولیت فردی و دادرسی عادلانه است.
۵. بازگشت به سنت دیرین خرد و مدارا
در سنت فکری ایران، از شاهنامه فردوسی تا اندیشههای سیاسی دوره اسلامی، «خِرَد» و «داد» ستونهای پایداری کشور شمرده شدهاند. پیروزی نور بر تاریکی در اسطورههای اوستایی، بیش از آنکه روایت جنگ باشد، روایت غلبه خرد و راستی بر کین و دروغ است. ایران نوین نیز باید بر همین بنیاد شکل گیرد.
آشتی ملی به معنای فراموشی ظلم نیست؛ به معنای عبور مسئولانه از گذشته است.
«ایران برای همهی ایرانیان» یعنی پایان انحصار، آغاز مشارکت، و پذیرش تنوع بهعنوان ثروت ملی.
اگر سقوط نظام با خرد جمعی، عدالت انتقالی، و روح مدارا همراه نشود، پیروزی سیاسی به شکست تاریخی بدل خواهد شد.
اما اگر آشتی و همبستگی محور قرار گیرد، میتوان امید داشت که ایران از دل بحران، نوزایی تازهای را تجربه کند.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
