عرفان نوربخش – تا تاریخ ۳ مارس ۲۰۲۶، خاورمیانه وارد دورهای از نوسانات بیسابقه شده است که معماری امنیتی و اقتصادی قرن بیست و یکم را تهدید به فروپاشی میکند. گذار از یک عملیات محدود ایالات متحده و اسرائیل علیه زیرساختهای هستهای جمهوری اسلامی به یک جنگ منطقهای گسترده علیه شیخنشینهای خلیج فارس، نشاندهندهی تغییری فاجعهبار در «بحران عقلانیت» است. در حالی که منطق نظامی حکم به هدف قرار دادن داراییهای دشمن میدهد، رگبار فعلی علیه مراکز غیرنظامی و تجاری در امارات متحده عربی حاکی از استراتژیای است که بیش از سودمندی استراتژیک، در «انتقام کور» ریشه دارد.
محرک اصلی: «قطع سر» رهبری مذهبی
تنشها پس از گزارشهایی مبنی بر کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، در اولین ساعت از عملیات هوایی آمریکا و اسرائیل در روز جمعه، ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، به شدت افزایش یافت. اگرچه جمهوری اسلامی در روز شنبه تکذیبیهای رسمی صادر کرد، اما تغییر رفتار بعدی سپاه پاسداران تأییدی ضمنی بر ایجاد خلأ قدرت بود.
از روز شنبه به بعد، ایران حملهی گسترده و ناهماهنگی را با موشکهای بالستیک میانبرد و پهپادهای انتحاری آغاز کرد. در حالی که حمله به پایگاههای منطقهای ایالات متحده – مانند العدید در قطر یا الظفره در امارات – در چارچوب پارامترهای مرسوم جنگهای تلافیجویانه میگنجد، هدف قرار دادن عمدی مرکز شهر دوبی و جزیره نخل نشاندهندهی خروج از منطق نظامی سنتی است.
محاصرهی دوبی: فرسایش فیزیکی و اعتباری
دوبی که زمانی استاندارد جهانی برای ثبات و رشد بود، در حال حاضر تحت فشار شدید قرار دارد. علیرغم نرخ بالای رهگیری توسط سیستمهای دفاع هوایی چندلایه امارات، حجم عظیم «حملات اشباعکننده» که از ۲۸ فوریه آغاز شد، زخمهای عمیقی بر پیکره این شهر وارد کرده است.
۱. آسیبهای فیزیکی و تلفات انسانی تخریب در دوبی عمدتا ناشی از سقوط لاشهی موشکهای رهگیری شده و نفوذ پهپادها به اهداف «نرم» غیرنظامی است:
-زیرساختهای غیرنظامی: حملات پهپادی باعث آتشسوزیهای گسترده در هتل مارینا Palm شد. آسیبهای ناشی از ترکش در هتل نمادین برج العرب گزارش شده و برجهای مسکونی نیز دچار آسیبهای ساختاری ناشی از موج انفجار شدهاند.
-قطبهای لجستیکی: فعالیتهای فرودگاه بینالمللی دوبی پس از آسیب به تأسیسات پشتیبانی متوقف شده است. حیاتیتر از آن، بندر جبل علی به عنوان ریه تجاری منطقه، شاهد آتشسوزی در یکی از اسکلهها پس از رهگیری هوایی بود که منجر به تعلیق تمامی فعالیتهای ترمینالی شد.
-تلفات: وزارت دفاع امارات مرگ ۳ نفر و مجروح شدن ۵۸ نفر را در سراسر فدراسیون تأیید کرده است.
۲. «ترومای هویتی» اقتصادی تبعات اقتصادی بسیار سنگینتر از آوارهای فیزیکی است. برند دوبی بر پایهی این فرضیه بنا شده بود که «سوئیس خاورمیانه» است. این تصویر در لحظهای که دود در نزدیکی برج خلیفه به هوا برخاست، درهم شکست.
-فلج مالی: بازار مالی دوبی در روزهای ۲ و ۳ مارس بسته ماند تا از خروج کامل سرمایه جلوگیری شود.
-فروپاشی گردشگری: ظرف ۲۴ ساعت پس از اولین حمله، بیش از ۵۰٪ رزروهای سفر لغو شد. شرکتهای هواپیمایی بزرگ از جمله فلای امیرات تمامی پروازهای خود را معلق کردهاند.
-انسداد دریایی: تعلیق کشتیرانی از طریق تنگه هرمز توسط شرکتهای عظیم حمل و نقل دریایی، شریان اصلی تجارت دوبی را قطع کرده است.
«مرد بیمار» در برابر همسایگان در حال رشد
دلیل این حملات را میتوان در کینهی عمیق نهادینه شده در بدنهی قدرت جمهوری اسلامی جستجو کرد. از زمان انقلاب ۱۳۵۷، اقتصاد ایران با کاهشی مستمر مواجه بوده و این کشور را به «مرد بیمار خاورمیانه» تبدیل کرده است. همزمان با سقوط ریال به یکی از ضعیفترین ارزهای جهان، امارات، قطر و بعدها عربستان سعودی به عنوان هژمونهای اقتصادی جدید منطقه ظهور کردند.
موفقیت دوبی همواره برای تهران یک الگوی دردناک بود: هرچه ایران بیشتر به یک کشور مطرود تبدیل میشد، دوبی بیشتر به عنوان یک قطب جهانی درخشید. دهههاست که موفقیت «برند دوبی» با آمیزهای از حسرت و اندوه توسط میلیونها ایرانی نگریسته شده، در حالی که لفاظیهای رسمی جمهوری اسلامی این کشورها را «گاوهای شیرده غرب» نامیده است. این حملات تلاشی عمدی برای «برابری در فلاکت» است؛ تا ثابت کنند اگر جمهوری اسلامی نمیتواند هژمون منطقه باشد، هیچکس دیگر هم نباید باشد.
«بعد از من، طوفان»: آخرین خواستهی دیکتاتور
توضیح تاریکتر و نیستانگارانهتری نیز برای حملات فعلی سپاه پاسداران وجود دارد. تاریخ مملو از مستبدانی است که در مواجهه با زوال خود، تلاش کردهاند ملت و همسایگان خود را نیز با خود به قعر بکشند. این همان منطق Après moi, le déluge («بعد از من، طوفان») است؛ بیتفاوتی مطلق به هرج و مرجی که پس از مرگ فرد رخ میدهد.
در روزهای پایانی جنگ جهانی دوم، آدولف هیتلر «فرمان نرو» را به آلبرت اشپیر وزیر تسلیحات صادر کرد تا زیرساختهای آلمان نابود شود و مطمئن شود مردم پس از سقوط رژیم زنده نمیمانند. گرچه این فرمان هیتلر نادیده گرفته شد به نظر میرسد در سال ۲۰۲۶، عناصری در سپاه پاسداران در حال اجرای سیاستی مشابه (زمین سوخته) هستند. آنها با تحریک یک پاسخ منطقهای عظیم که منجر به حملات بیشتر به خاک ایران میشود، عملا در حال تبدیل ایران به ویرانهای برای جمعیتی «ناسپاس» هستند که جرأت کردند سقوط رهبر را جشن بگیرند.
ضرورت استراتژیک برای اپوزیسیون
گزارشهای مبنی بر هماهنگی قطر و عربستان سعودی با آمریکا و اسرائیل برای حملات داخل ایران، لایهای هولناک به این بحران میافزاید. این خبری ویرانگر برای مردم ایران است که شایستهی به ارث بردن یک کشور کارآمد هستند، نه تلی از خاکستر.
تمامی رهبران اپوزیسیون – آنها که میهن را بر قدرتطلبی مقدم میشمارند – باید اکنون دیپلماسی خود را تغییر دهند. دیگر حمایت از سقوط رژیم کافی نیست؛ آنها باید فعالانه از جامعهی جهانی و همسایگان بخواهند که هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی و حیاتی را متوقف کنند. اگر قرار است «ققنوس ایرانی» برخیزد، باید بستری برای ایستادن داشته باشد. اجازه دادن به تخریب کامل داراییهای فیزیکی کشور، در حقیقت جامهی عمل پوشاندن به آخرین آرزوی یک مستبد است.
References
-International Institute for Strategic Studies (IISS). (2026, March 2). Retaliatory Saturation: Assessing IRGC Drone and Missile Tactics in the Gulf.
-Lloyd’s List Intelligence. (2026). Strait of Hormuz Closure: Impact on Global Energy and Jebel Ali Logistics.
-Speer, A. (1970). Inside the Third Republic (Historical Context on “Scorched Earth” Policy).
-The Dubai Financial Market (DFM). (2026, March 3). Market Suspension Bulletin and Capital Outflow Estimates.
-The National UAE. (2026, March 3). Ministry of Defense Update: Casualty Figures and Civil Defense Reports in Dubai Marina.
-UAE Ministry of Economy. (2026). The Economic Cost of Conflict: Tourism and Brand Devaluation in Dubai.
-United Nations Security Council (UNSC). (2026, February 28). Emergency Session on the Death of Ali Khamenei and Regional Escalation.
-World Bank Group. (2025). From Hegemony to Fragility: The Economic Decline of the Iranian Rial 1979-2025.
*«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
